Müzik kültürleri anlamamızı sağlıyor

Aslında tek bir tanımla onu anlatmamız mümkün olmayacak; Sanat yönetmeni, müzikolog, yapımcı, besteci, perküsyon, udi, akademisyen ve daha pek çok şey. Çocukluğunda annesiyle birlikte doğduğu Bulgaristan'dan ayrılarak Almanya'ya göç eden, dünyaca ünlü Sarband'ın mimarı Vladimir İvanoff, aslında bir film yönetmeni olmayı planlıyordu. Ancak kader onu müzikoloji, sanat tarihi ve tiyatro çalışmaları üzerine yoğunlaşmaya yöneltti. Münih'teki Ludwig-Maximilians Üniversitesi'ne giderek müzikoloji ve sanat tarihi okuduktan sonra, tiyatro üzerine çalışan İvanoff, yarım yüzyılı aşkın bir zamandır müzik üzerine çalışıyor. İngilizce, İtalyanca, Türkçe, Fransızca, Bulgarca ve Almanca bilen İvanoff, Doğu ile Batı arasında müzikten bir anlaşma dili öneriyor. Müzik ve müzik üzerine çalışan İvanoff, kaleme aldığı pek çok eserin yanı sıra Avrupa ve Amerika üniversitelerinde dersler de veriyor. 1986 yılında, Münih Üniversitesi'nde ders verdiği sırada kurduğu Ensemble Sarband ile dünyanın hemen her bölgesinde konser veren İvanoff'un asıl şaşırtıcılığı, Türk müziğini bizden bile daha iyi bilmesinde.

Ud ve Antik Batı müziğini akademik olarak çalıştım, aynı zamanda müzikoloji ve sanat tarihi okudum, dediğiniz gibi. Bu çalışmalar kitaplarımda ve öğretim hayatımda Batı kültürüne daha düzgün bir noktadan bakmamı sağladı, yanı sıra Doğu ve Batı kültürünü müzikal performans açısından daha iyi kıyaslamam konusunda bana yardımcı oldu. Sadece icrasıyla değil felsefesiyle, entelektüel arka planıyla ilgilenmenin böyle bir zenginlik sunduğunu söyleyebilirim. Ve eğer sahip olduğun şeyden bihabersen, sahip olmadığını, yani diğeri öğrenemezsin.

Aslında gerçekten varmak istediğim yer ile ilgili bir hedefim yok. Yani bu öngörülüp, şunları yaparsam şuraya varırım diyebileceğim bir şey değil. Yeni yollarda yürümek ve kadim olanı çalışmak seni diri ve sürekli hareketli kılıyor. Fakat bence asıl motivasyon seyahat etmek… İzleyicilerim için kapıları açıyor ve onları beraber yürümeye davet ediyorum. Unutulanları onlara göstermek, onların zihinlerini ve ruhlarını genişletiyor. Unutulanlar dedim ya, işte onlar hatırlanmalı; bizi her zaman diri tutacak şey bu hatırlamak eylemi.

Müzik hakkında çok şey konuşamam fakat insanların neden ve nasıl müzik yaptığını, neden müziğin peşinden gittiğini ifade edebilirim. Müzik birçok iletişim yolundan birisi ama bana sorarsanız en güçlülerinden bir tanesi çünkü müzikle insanların zihinleriyle, dimağlarıyla iletişime geçersiniz bu da sizi onların ruhlarıyla iletişim kurmaya kadar götürür. Kültürleri de medeniyetleri de, genel anlamıyla Doğu'yu da Batı'yı da böylece anlama imkânına sahip olabilirsin.

Bu sıralar asıl ilgilendiğim alan, peşinden gittiğim soru; insanlar göç temasını müzikte nasıl anlatıyorlar? (Bir parantez açıp arada şunu söyleyeyim, siz de biliyorsunuz, Türk müziği bu konuda “gurbet” kavramıyla kendi tarzına sahip) Bunun dışında, küreselleşmenin ve dijital medyanın müzikal kültür üzerindeki etkileri de mesai harcadığım bir başlık. Ve son olarak müzikte evrensel ve yüce aşkın öznesi… Bu konularla ilgili bazı projeler var planladığımız. Bu projeleri okuyabilir ya da dinleyebilirsiniz yakın zamanlarda.

Sarband'ı 1986'da kurdum ve ismi de 'bağlantı' yani insanları ve nesneleri bir araya getirmekten geliyor. Biz üyeleri Almanya'dan, Türkiye'den, Irak, Suriye, Lübnan, İsveç, Finlandiya, Yunanistan, Bulgaristan ve Balkanlardan olan ve arkadaşlıkla ortak uğraşlarla bağlanmış bir aileyiz. Antik ve yeni müziği birlikte keşfetmek üzere yol alan, konserlerle çalıştaylarla bir arada bulunan insanlarız.

Bir moda meydana getirmek için uğraş vermiyorum. Ben eğer varsa bağlantıları, ilişkileri göstermeyi deniyorum. Rengârenk farklılıklarımız bu gezegeni yaşamak için güzel bir yer yapıyor zira. Yahudilik, Hıristiyanlık ve İslam, yani kitabı bulunan bu 3 önemli din, arka planlarındaki aynı ruhun farklı gölgeleri olduğunu gösteriyor. Ve müzik, bu gölgeleri en yoğun şekliyle göstermenin en güzel yolu…

Dede Efendi'den sema müzikleriyle Mozart ve Beethoven'dan valsleri kıyaslayan bir program geliştirdim, Doğu ve Batı'da dansın ruhsal erotizmini keşfetmek üzere… Fakat “Bach'a göre Arap tutkusu'nda Bach'ın müziği Arap, Batı ve oryantalist enstrümanlara gömülmüştür. Arka plan ruhsal ve politik… Ben Ortadoğu krizini İsa zamanında olanlarla kıyaslamaya çalışıyorum. Aynı zamanda İsa'nın acısını, bugün Filistin'de, Irak'ta, Suriye'de insanların yaşadığı acılarla birlikte müzikal şeklinde ifade etmeye çalışıyorum.

Türk müziği yani klasik Osmanlı ve Halk müziğini çok kısa ifade etmek gerekirse; 'derin, çok derin' diyebiliriz. Çok fazla bilgi yok fakat hemen göze çarpmayan çok sayıda rengi ve ruhsal bir tabakası var Türk müziğinin. İnsan ruhunu onaran ve iyi yönde değiştiren bir yapısı bulunuyor. Bu Türk müziğini diri ve dinamik tutan en önemli şey… Türk müziği, yalnız Türkiye için değil tüm dünya için önemli.

Evet. Geçen sene harika bir “elmalar” programı yaptık, çoğunluğu Anadolu'dan olan Türk halk müzikleriyle. Elma, Türk kültüründe çoğaltılmış, türetilmiş anlamlarıyla birlikte çok önemli bir sembol, çok önemli bir anlatım aracı. Bu elbette kültür zenginliğine de işaret eden bir şey. Doğrudan rakamı soruyorsanız net bir şey söyleyemem belki ama evet söylediğiniz rakama yakın bir şeyden söz ediyoruz. İnanılmaz zengin bir kültür bu.

Türk müziğini Kani Karaca'nın sesinden dinleyerek öğrendim. Fakat bugün yaşayan çok sayıda harika Türk müzisyen var ve en iyilerinin benim grubumda bulunmasından gururlu ve mutluyum. Mustafa Doğan Dikmen, Ahmet Kadri Rizeli, Uğur Işık, Celaleddin Biçer gibi…

Daha önce de söylediğim gibi Türk müziğini sadece Türkiye için değil dünyanın geri kalanı için de diri tutmanın yaşamsal bir önemi var. Çocuklar tüm renkleriyle Türk müziğini öğrenmeli, şarkı söylemeyi ve enstrüman kullanmayı öğrenmeli.