Makedonya''da yaşananlar her şeyden önce bir Arnavutluk sorununun olduğunu gösterdiği kadar bir Makedon sorununun da var olduğuna işaret ediyor. Arnavut militanların Makedonya içinde kendilerine daha fazla hak verilmesi için savaştıklarını açıklıyor olmaları aynı zamanda Makedonya''nın politik ve etnik olarak ne adar zayıf, tartışmaya açık temeller üzerine kurulu olduğunu göstermektedir.Makedonlar''ın ve Makedonya''nın statüsü iyi anlaşılmadan Arnavutlar''ın ne istediğini, neden silaha sarıldıklarını
Makedonya''da yaşananlar her şeyden önce bir Arnavutluk sorununun olduğunu gösterdiği kadar bir Makedon sorununun da var olduğuna işaret ediyor. Arnavut militanların Makedonya içinde kendilerine daha fazla hak verilmesi için savaştıklarını açıklıyor olmaları aynı zamanda Makedonya''nın politik ve etnik olarak ne adar zayıf, tartışmaya açık temeller üzerine kurulu olduğunu göstermektedir.
Makedonlar''ın ve Makedonya''nın statüsü iyi anlaşılmadan Arnavutlar''ın ne istediğini, neden silaha sarıldıklarını anlamak mümkün değil. Makedonya dağılan Yugoslavya''yı oluşturan cumhuriyetler içinde en kansız biçimde bağımsızlığını kazanan ülke oldu. Bu aldatıcı barışçı sonuç, gerçekte ülkenin etnik, kültürel ve siyasal anlamda ne kadar hassas dengeler üstünde durduğunu gizlemeye yetmiyor.
Bir kere siyasal olarak Makedonya Bulgaristan''ın, Sırbistan''ın ve Yunanistan''ın aynı anda hak iddia ettiği jeopolitik dengeler üstünde kuruldu. Etnik olarak Makedon ulusunu kendilerinin bir uzantısı gören Bulgarlar bu ülkeyi de Bulgaristan''ın doğal bir parçası olarak görme eğilimindeler. Zaten tarihsel olarak Bulgarlar''dan ayrı bir Makedon ulusunun oluşturulması projesi, tümüyle Osmanlı Balkanları üzerindeki büyük devletlerin hesaplarıyla alakalıdır. Dil ve ırk olarak Bulgarlar''ın bir parçası olan Makedonlar devletlerini oluşturmadan ayrı bir ulus kimliği oluşturulmuştur. Bu arada, Osmanlılar zamanında, tarihçi Stefanos Yarasimos''un tesbitiyle, Vardar koridorundan Selanik Limanı''na Avrupa ticari mallarının emin bir şekilde ulaştırılması planının ayrı bir Makedon kimliğinin ve ülkesinin oluşmasında önemli bir etkisi vardır. Bulgarlar Makedon etnik kimliğini değil Makedonya devletini tanımaktadır.
Yugoslavya döneminde Bulgar etkisine karşı ayrı bir Makedon kimliğinin oluşmasına gayret gösterilmişti. Hatta bir komünist yönetim altında bağımsız Makedon Ortadoks Kilisesi kurulmuştu. Bugünkü şartlarda Sırbistan için; Tito döneminde güney Slavı kimliği empoze edilen Makedonlar tekrar Sırp etnik kökenin bir parçası sayılmaya başlamışlardır. Ve Makedonya her an Sırbistan''a katılması gereken yitik toprak parçasıdır.
Yunanistan için Makedonya devletinin değil ama Bulgar etnik ve kültürel kimliğinden ayrı bir Makedonya halkının tanınması stratejik hesaplarına uygun düşmektedir.
Bu derin çelişkiler aslında Makedon kimliğinin de siyasal varlığının da bölge ülkeleri ve Balkan ulus yapısı içinde ne denli sorunlu ve temsil kabiliyeti olmayan bir varlık olarak ortaya çıktığını gösteriyor. Yugoslavya döneminde Makedonya Federal Cumhuriyeti''nde kurucu ulus olarak üç unsur kabul edilmişti: Makedonlar, Arnavutlar ve Türkler. Bağımsızlık sonunda Makedonlar sadece kendilerini anayasal kurucu unsur olarak kabul edip ülkenin gerçek sahibi olduklarını ilan ettiler. Ancak anayasaya göre sayısı % 24''e ulaşan etnik gruba anayasal vatandaşlık statüsü tanınması öngörülüyor. Makedon resmi makamları Arnavutlar''ın sayısını % 23 olarak gösteriyor. Dolayısıyla Arnavutlar''ın anayasal vatandaşlığı yani Makedonlar''la her alanda eşit statüye kavuşmaları engellenmiş oluyor.
Avrupa''nın Talibanları mı?
Sayıları birkaç yüzü bulan Arnavut gerillaların eylemlerinin çok kısa sürede ve hem de beklenmedik biçimde etkisini göstermesinin temelinde Arnavutlar''ın on yıldır karşılanmayan beklentileri yatmaktadır. Her ne kadar Kosova Arnavutları''yla kıyaslandığında Makedonya''daki Müslüman Arnavutlar''ın daha iyi durumda olduğu bir gerçekse de karşılanmayan beklentiler, başka yöntemlerle elde edilmesi ihtimalini kuvvetlendirmektedir.
Gerilla faaliyetinin bir anda halk tabanında en azından sempati toplamasının iki önemli faktörü bulunmaktadır. İlki, Arnavutlar''ın çatışmalarda üstün, Makedon askerlerin ise ciddi bir zaafiyet içinde görünmeleri. Bu durum tarihsel olarak karşı karşıya gelmiş iki etnik ve kültürel unsurdan birinin diğerine karşı kazanılmış bir üstünlük duygusunu beslemektedir. Zira Osmanlı''nın çekilişinden bu yana belki de ilk defa Arnavutlar Makedonlar''a karşı avantajlı duruma geçtiklerini düşünmektedirler.
Her ne kadar Arnavutlar mevcut Makedon hükümetinde koalisyon ortağı olsalar, parlamentoda temsilcileri bulunsa da Arnavutlar haklarının yenildiğini, egemen Makedon unsurun politik oyunlarına kurban gittiklerini düşünmektedirler. Arnavut bölgelerinde seçilen her parlamenterin alması gereken oy ile Makedonlar''ın çoğunlukta olduğu bölgelerdeki oy sayısı arasındaki büyük fark örnek gösterilebilir. Bu durum Arnavutlar''ın beklentilerini daha da kamçılamasının yanısıra siyasal sistemi elinde tutan Makedon unsurun kendini ne kadar zayıf hissettiğini de göstermektedir. Nitekim devlet başkanının gelişmelerden Batılı ülkeleri sorumlu tutarak "Avrupa''nın ortasında yeni bir Taliban üretilmektedir" demesi politik kültürün arkaplanını açığa vurmaktadır.
Demokratik yollarla on yıldır alamadıkları haklarını zor kullanarak alabilme umudunun doğmuş olması çatışmaları beklenenden hızlı bir şekilde yaygınlaştırabilir. Çatışmaların yaygınlaşması, Bosna''da olduğu gibi bir iç savaşı ve katliamları da beraberinde getirebilir. Üsküp''ten bize ulaşan haberlere göre sivil Makedonlar silahlandırılmakta, Arnavut gençler bir tür rehin olarak Makedon makamlarınca askere alınma adıyla toplanmaktadır. Her gün otobüslerle Türkiye''ye doğru akrabalarının yanına yola çıkan binlerce kadın, çocuk ve yaşlıların sayısı Arnavut halkın gelişmeleri nasıl algıladığının işaretidir.
Makedon kimliği ve Makedonya sorunu çözülmeden bu ülkede yaşayan Arnavutlar''ın, Türkler''in sorunu çözülmez.. Türkiye''nin belli bir stratejiden yoksun, toprak bütünlüğüne saygı politikasının daha ne kadar geçerli olacağı ise kuşkuludur.
