Yerli paralar ile ticaret nasıl olacak?

Geçen hafta Cuma günü Ticaret Bakanlığı tarafından “Yerli Paralar ile Ticaret Konferansı” düzenlendi. Konferansa Ticaret Bakanı Ruhsar Pekcan, TİM Başkanı İsmail Gülle ve Merkez Bankası Başkanı Murat Çetinkaya katıldı.

Konferans boyunca yerli paralar ile ticaretin avantajları, ülke örnekleri, sektör uygulamaları ve en önemlisi de yerli paralar ile ticaretin hızlandırılması için ne tür ödeme mekanizmalarının hayata geçirilmesi gerektiği detaylı bir şekilde tartışıldı.

Bu vesileyle hem yerli paralar ile ticaretin genel trendi hakkında görüşlerimizi paylaşmış olduk hem de bir çok paydaşın ve sektörün görüşlerini de dinlemiş olduk.

Ticaret Bakanlığı tarafından daha önce yapılan çalıştayda da yerli paralar ile ticaretin hızlandırılması için öncellikle Çin, Rusya, İran, Kuveyt, G. Kore, Bosna Hersek, Ukrayna, Hindistan ve Belarus gibi hedef ülkeler belirlenmiş.

Aslında bu çalışmalar yerli paralar ile ticaretin artırılması konusunda yeni yol haritası için önemli adımlar.

2008 yılında küresel ekonomik krizle beraber yerli paralar ile ticaret özellikle gelişmekte olan ülkeler için risk ve sorunlar oluşturmaya başlamıştı. Bu sorunları minimize etmek amacıyla pek çok ülke yerel paralar ile ticaretin geliştirilebilmesi adına somut adımlar atmaya başladı.

Ancak halen dünya ticaretinin yüzde 40.7’si Dolar, yüzde 32.9’u ise Euro kullanılarak gerçekleştiriliyor. Dünyanın en büyük ikinci ekonomisi ve dünya ticaretindeki payı yüzde13.7 olan Çin’in yerli parası olan Yuan ile ticaret halen yüzde 2’nin altında seyrediyor.

2017 yılı verilerine göre, Türkiye’de ihracatın yüzde 47.8’i Dolar, yüzde 39.5’i Euro ile gerçekleşmiş. Bu da ticaretin büyük bölümünün Dolar ve Euro cinsinden gerçekleştirildiğini gösteriyor.

Ayrıca 2015 yılı sonrasında Dolar cinsinden ihracatın düşüş eğiliminde olduğunu görmekteyiz. TL cinsinden ihracatımızın ise toplam ihracat içerisindeki payı giderek artmaktadır. 2008 yılında yüzde 1’in altında olan TL cinsi ihracat giderek artmış ve 2017 yılına gelindiğinde yüzde 8.88’e ulaşmıştır.

Diğer yandan ithalatımızın yaklaşık yüzde 58’i Dolar, yüzde 32’si ise Euro cinsinden gerçekleştiriliyor. Yani Dolar ve Euro cinsinden ithalatımız toplamda yüzde 90 civarında. Bu durum kurlarda meydana gelecek oynaklıkların dış ticaretimiz üzerinde geniş bir etki alanına sahip olduğunun göstergesidir.

2008 yılında TL’nin toplam ithalat içindeki payı yüzde 1.63 iken, bu oran giderek artmış ve 2017 yılı sonunda yüzde 7.58’e yükselmiş.

Dolayısıyla yerli paralar ile ticaretin geliştirilmesi için atılması gereken çok adım olduğunu söylemek lazım. Bir taraftan ürünlerin ticaretinde kullanılan rezerv paraya alternatif getirmeniz lazımken diğer taraftan da mevcut paralara ihtiyaç duyulmaması yani dolarizasyon olmaması için girdileri de yerli paralar ile ticaret yaptığınız ülkeden sağlamanız gerekiyor.

Aslında yerli paralar ile ticaret, yeni bir ekosistemi de zorlamaktadır.

Yerli paralar ile ticaret için öncelikle kısa ve uzun vadede yapılması gerekenler belirlenmeli.

Belirlenen hedef ülkelerin ayrı ayrı çalışılması, ülke özelliklerine göre yerli paralar ile ticaret için hangi engellerin olduğunun tespit edilmesi ve ticaret için gerekli ödeme mekanizmalarının geliştirilmesi gerekir.

Tabi hedef ülke sayısının artırılmasının yanında sektör bazlı çalışmayı da ihmal etmemek lazım.

Ticarette açık verdiğimiz Çin ve Rusya gibi ülkeler ile ortaya çıkan yerli paraların nasıl kullanılacağı iyi çalışılmalı. Böylece kullanılacak yeni yöntemler yerli paralar ile ticaretin başarısını artırmış olacaktır.

Merkez Bankaları arasında gerçekleşen swap (takas) anlaşmalarının sayısının artırılması ve bu anlaşmaların sağladığı kolaylıkları ve fırsatları iyi anlatmak gerekiyor.

Ticari bankaların yerli paralar ile ticarette kilit rol oynayacaklarını unutmamak lazım. Halen çok az sayıda ticari bankanın swap anlaşmalarında yer aldığını göz önünde bulundurduğumuzda bu banka sayılarının artırılmasının elzem olduğu konusu öne çıkıyor.

Ticaret ile ilgili kurumlar arası koordinasyon ise bu noktada oldukça önemli.

Dolayısıyla, Ticaret Bakanlığı’nın hazırlayacağı “Yerli Paralar ile Ticaret Stratejisi” şüphesiz hem yerli paralar ile ticarete yeni bir ivme kazandıracak hem de daha dinamik ve işlevsel bir yapının ortaya çıkmasına katkıda bulunacaktır.