1 milyar dolarlık fabrika vaadiyle teşvik alarak Türkiye'de 3 yılda 60 binden fazla araç satan Çinli BYD, yatırım planını askıya aldı. BYD’ye verilen teşvikin iptal olduğunu duyuran Sanayi Bakanlığı, 1 milyar dolarlık teminat mektubuyla Türkiye'nin çıkarlarını koruduklarını açıkladı.
Küresel elektrikli araç pazarı markalarından Çinli otomotiv markası BYD, Türkiye'de Manisa’ya kurmayı planladığı fabrika projesini askıya aldığını duyurdu. Şirket, Avrupa pazarındaki yerelleşme stratejilerine odaklanma kararı aldı.
FABRİKA YAPMAK İÇİN YILLARDIR OYALIYORLAR
BYD Başkan Yardımcısı Stella Li, Londra’da Reuters’a verdiği özel röportajda, Türkiye’deki üretim tesisinin kurulum sürecinin durdurulduğunu ve üretime geçiş için belirlenmiş somut bir takvim bulunmadığını ifade etti. Şirket içi operasyonlarda öncelik sıralamasının değiştiğini vurgulayan Li, "Şu anda şirket olarak birinci önceliğimiz Macaristan pazarındaki yatırımlarımız. İkinci odak noktamız ise Avrupa genelinde üretim yapabileceğimiz ikinci bir tesis için uygun lokasyonu bulmak olacak" ifadelerini kullandı.
MACARİSTAN’DA HEMEN İNŞA BAŞLADI
BYD, geçtiğimiz yıl Türkiye hükümeti ile Manisa’da yaklaşık 1 milyar dolar değerinde bir üretim tesisi kurulmasını içeren resmi bir anlaşma imzalamıştı. Yıllık 150 bin araç kapasitesine ulaşması planlanan bu dev proje kapsamında sahada henüz herhangi bir altyapı veya inşaat faaliyetine başlanmamıştı. Avrupa Birliği'nin Çin menşeli elektrikli araçlara yönelik uyguladığı gümrük tarifelerini aşmak isteyen BYD, Macaristan’ın Szeged kentindeki ilk Avrupa fabrikasında montaj hatlarını bu yılın dördüncü çeyreğinde devreye almayı planlıyor.
1 MİLYAR DOLARLIK TEMİNAT MEKTUBU NAKİTE ÇEVİRİLEBİLİR
BYD’nin yatırım teşviklerinin ardından Türkiye’ye gümrüksüz araç sokulabilmesi için teminat mektubu alınıyor. Bu mektubun yatırım teşvik miktarının yanı sıra fazlasına karşılık geldiği de ifade ediliyor. Teminat mektubunun zaman zaman limit aşımına uğramasıyla birlikte yeniden alındığı BYD’nin gümrükte kalan araçlarıyla tasdik ediliyor. Geçtiğimiz yıl sonunda BYD’nin araçları gümrük sorunu yaşamış, mektubun limitinin aştığı ifade edilerek Türkiye sahasına giremeyip gemilerde kalmıştı. BYD fabrikasının teşvik kapsamında vazgeçilmesi halinde vergi karşılığı olan bu teminat mektubu devreye giriyor. Bu para devletin kasasına vergili satılmış gibi koyuluyor. Öte yandan teşvik mekanizması kapsamında ayrıca uygulanacak yaptırımlar bulunuyor. Teşvik belgesi yayınlanmadığı için kapsamı da bilinmiyor.
60 BİN ARACA VERGİ ÖDEMEDİ
Yatırım vaadiyle BYD’nin Türkiye’de 3 yıl içinde sattığı araç sayısı ise verilere göre şu ana kadar 61 bin 433’ü buldu. Uzmanlar bu sayının vergi avantajı anlamında zaten 1 milyar dolarlık ayrıcalık olduğunu söylüyor. Bunun yanında yatırımın olmaması halinde piyasa bozucu vergi avantajıyla rakiplerine göre daha agresif fiyatlama yapan BYD’nin haksız rekabet ortaya koyduğu sonucu da orta çıkıyor. Markanın yaygınlaşması açısından ve pazar payını artırması da rakiplerine karşı ayrı bir haksız rekabet doğuruyor.
Teşvik de iptal oldu
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı konuya ilişkin açıklamasında, firma ile yapılan yatırım anlaşması, koşullar ile yükümlülüklerin ve devlete sunulan teminatların geçerli olduğunu belirtti. Bir süredir yatırımda öngörülen ilerleme kaydedilmediği için firmanın teşviklerden yararlanma süreci 2026 yılı başında askıya alınmıştı. Yatırımların tamamlanmaması durumunda, firmalar elde ettikleri teşvikleri, ilgili yasal düzenlemeler ile sundukları taahhüt ve teminatlar kapsamında geri ödemekle yükümlüler. Bakanlık yetkilileri, yerli ve yabancı hiçbir firmanın herhangi bir ayrımcılığa tabi tutulmadığını, kuralların herkes için geçerli olduğunu, tüm süreçlerde kamunun çıkarlarının güçlü şekilde teminat altına alındığını dile getirdi.
