Boğaz'ın manevi bekçisi

Boğaziçi’ni en güzel gören tepede, yeşillikler arasında yer alan Yahya Efendi Dergâhı, şehrin karmaşasından kurtulup gönüllerin nefeslendiği, ruhların arıtıldığı bir mekândır.

Tıp ve geometri alanlarındaki çalışmalarıyla tanınan Yahya Efendi, Beşiktaş'taki imar ve ağaçlandırma çalışmalarıyla da biliniyor. Emekli edilmesinin ardından kendi yaptığı evinde ve mescidinde inzivaya çekilen büyük veli, zamanla burada medrese, hamam, çeşme ve misafirlerin barınacakları odalar yaptırarak, dergâhını külliye haline getirir. Yaşadığı dönemde ve sonrasında bu külliye, insanların ilgi odağı haline gelir.

Tanpınar’ın, “hayatla ölümün kardeş olduğu mekân” diye tarif ettiği dergâhta; türbe, tevhidhâne, mektep, çeşme ve mezar gibi değişik yapılar iç içe geçmiş bir vaziyette. Zaten dergâhların tam da böyle olması gerekir.

Yahya Efendi Dergâhı'nın etrafını çevreleyen mezarlıkta tam bir mana iklimi hâkim. Aralarında din âlimleri, devlet adamları, denizciler ve yüzlerce yıl önce vefat eden meşhur şahsiyetlere ait 4 bin civarında mezar bulunuyor. Maalesef bu özel kabristan gereği gibi korunamamış, hatta zaman zaman tahrip edilmiş. Birçok mezar taşı yerinden sökülerek yığınlar halinde bir tarafa atılmış, bazıları parçalanmış.

Yahya Efendi Dergâhı’nın cümle kapısı ve üzeri çatıyla örtülü geçit.

Yahya Efendi Dergâhı’nın kuzeybatı yönündeki esas girişi.

Dergâh girişindeki koridor ve sonundaki duvarda abdest almak için tasarlanmış çeşme. Sağdaki kapı, türbeye giden koridora açılıyor.

Türbe kapısı ve iki yanındaki yüksek sedirler üzerinde sıralanan mezar sandukaları.

Ruhaniyetiyle İstanbul’u kuşatan velilerden olan Yahya Efendi, büyük oğlu Şeyh İbrahim Efendi, annesi Afife Hatun, eşi Şerife Hatun ve torunlarıyla birlikte bu türbede, yan yana yatıyor. Dergâh’ta ayrıca, Kanuni Sultan Süleyman’ın kızı Tasasız Raziye Sultan, 2. Abdülhamit’in çocukları Hatice Sultan ve Bedreddin Efendi’nin de sandukaları yer alıyor.

Yahya Efendi’nin sandukası.

Yahya Efendi Dergâhı kapsamlı bir restorasyondan geçirilerek 2013 yılında hizmet ve ziyarete açıldı. Mescit ve türbenin duvarlarında yapılan çalışmalarda sıva altında kalmış yazılar ve hatlar açığa çıkarıldı.

Türbeye bitişik olan tevhidhâne yani mescit..

Dergâhı kuşatan büyük kabristan içinde yatan bir denizcinin mezar taşı.

Dergâhın dış tarafında Yahya Efendi tarafından yaptırılan çeşme. Dergâhın yapım tarihi bu çeşmenin kitabesinden yola çıkılarak1538 olarak tahmin ediliyor.

Tekke girişinde yer alan bu çeşme, 1906 yılında Sultan 2. Abdülhamit tarafından yaptırılmış.

Tekke içinde yer alan bu çeşmeyi Kaptan-ı Derya Cezayirli Gazi Hasan Paşa 1777 yılında yaptırmış.

Ruhaniyeti ile İstanbul’u kuşatan velilerden olan Yahya Efendi ‘nin medfun olduğu dergâh, İstanbul’un en huzurlu mekânlarındandır.