Edebiyata vurulan 95 yıllık mühür: Yaşar Kemal

Yaşar Kemal, o dönem Adana’ya bağlı Osmaniye ilçesinde yer alan Hemite köyünde 6 Ekim 1923 günü dünyaya geldi. Asıl adı Kemal Sadık olan Yaşar Kemal’in ailesi 1915’te Rus işgali ile Van’dan göç etmek zorunda kalarak Adana’ya yerleşmişti.

“İnsanlara yalan söyledim, adımı değiştirerek kendimi sakladım. Yaşamımda bunun kadar ağırıma giden bir şey olmadı. Benim Kemal Sadık Gökçeli olduğumu bir Abidin Dino, bir Arif Dino, bir de romancı arkadaşım Orhan Kemal biliyordu. Ortaokuldaki Türkçe öğretmenimle karşılaştım bir gün Adana’da. Yahu Kemal, dedi bana, çok iyi bir yazar var Cumhuriyet’te kimdir acaba? Yaşar Kemal’i övdü. Ona bile o yazarın ben olduğumu söyleyemedim.”

"Türkü söylerken kekelemiyordum"

Fransız yazar Alain Bosquet’ye verdiği röportajda Yaşar Kemal, “Ben dört buçuk yaşındayken, babam camide namaz kılarken onu, Van’dan gelirken ölümden kurtarıp besleyip büyüttüğü Yusuf adındaki oğulluğu yüreğinden bıçakladı. (….) Ben babamın camide, o, namaz kılarken yanındaydım, hançerlendiği akşamdan sonra, sabaha kadar yüreğim yanıyor, diye ağladım. Ardından da kekeme oldum ve on iki yaşıma kadar zor konuştum. Yalnız türkü söylerken kekemeliğim geçiyordu. Hiç kekelemiyordum. Kitap okurken de, okur yazar olduktan sonra hiç kekelemedim” ifadeleriyle kendi hayatını kendi dilinden anlattı.

“Adana’da o yaz bir fabrikaya girdim. O yaz orada çalıştım. Kendime bir giyit, ayakkabılar ve bir de ortaokul kasketi aldım. Yatacak yerim yoktu, fabrika müdürü bana yatacak yer verdi fabrikada. Geceleri fabrikada çalışıyor, sonra da derslerimi yapıyor, fabrikadan her gün ortaokula gidiyordum.”

1940’lı yılların başlarında Pertev Naili Boratav, Abidin Dino ve Arif Dino gibi sol eğilimli sanatçı ve yazarlarla ilişki kurdu. 1944-1946 arasında askerliğini tamamladı. 1946’da gittiği İstanbul’da Havagazı Şirketi’nde gaz kontrol memurluğu yaptı, 1948’de Kadirli’ye geri döndü. 1950 yılında Komünist Parti’yi kurmaya teşebbüs suçundan üç dört ay Kozan Cezaevi’nde kaldı.

40 ayrı işte çalıştı

Ertesi yıl Orhan Kemal’le anlaşıp bir iş kurmak için tekrar İstanbul’a gitti. Bu iş gerçekleşmeyince Cumhuriyet gazetesinde önce düzeltmen, daha sonra röportaj yazarı olarak çalışmaya başladı.

“Kendimi bildim bileli hep yazmak istedim. Her şey onun üstünde döndü. Yaşamımı kazanmak için pirinç tarlalarında su bekçiliğinden, traktör şoförlüğünden, öğretmen vekilliğine kadar, öğretmen vekilliğinden, pamuk toplayıcılığına, oradan batöz ırgatlığına, biçerdöver sürücülüğüne, tabelacılığa kadar çok işe girdim çıktım yaşamımı sağlamak için, ama tek amacım yazmaktı” diyen Kemal için
1953 yılı artık İnce Memed’i kaleme alma vaktiydi. Yıllar yılı kafasının içinde gezdirip durduğu ve ezberlediği romanı kâğıda dökme için gazetesinden izin aldı.

“1953 yılının o dehşet, görülmemiş kışı başlamasın mı? Bizde küçük çini sobadan başka bir şey yok. (….) Ben de Erzurum’dan aldığım kalın eldivenler elimde İnce Memed’i yazmaya çalışıyorum. Arada sırada biraz odun bulursak evde düğün bayram. (….) Bu karda kıyamette, buz gibi evde ben üç ayda İnce Memed’i bitirdim.”

Ünü ülke sınırlarını aştı

Romanlarının önemli bir bölümünü 1967-1987 yılları arasında yazmış, 1960’lardan itibaren eserleri yabancı dillere çevrilmeye, adı ülke sınırları dışında tanınmaya başlanmıştır.

2008’de Cumhurbaşkanlığı ödülünü kazandı
1997’de Almanya’nın Nobel’i sayılan Alman Kitapçılar Birliği ödülünü kazandı. 1988’de Frei ve 2002’de Bilkent üniversitelerinden fahrî doktora pâyesi aldı. 1998’de ayrıca Bordeaux Yayıncılar Birliği Yabancı Edebiyat ödülü, 2008’de Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük ödülü gibi ödüller de kazandı. 28 Şubat 2015’te İstanbul’da öldü ve Zincirlikuyu Mezarlığı’nda defnedildi.

Başka ülkede yaşamayı reddetmişti

1950’den önce kaleme aldığı Kızamık, Demir Çarık gibi romanları şu anda kayıptır. Bu yıllarda yazılmış olmakla birlikte 1982’de yayımlanan Hüyükteki Nar Ağacı sanatçının elde bulunan ilk romanı, İnce Memed ise ilk yayımlanan romanıdır. Romanlarını kaleme alırken Anadolu halk kültürü ve sözlü edebiyatı, günlük yaşam ve gözlemler, uzak ve yakın tarihsel olaylar, dünya ve özellikle Batı kültürüyle edebiyatı beslendiği kaynaklardır. İşlediği başlıca temalar baş kaldırı, ekonomik, sosyal ve toplumsal değişim, yozlaşma, yabancılaşma, aşklar ve töreler, kan davası, yoksul köylülerin problemleri, yörüklerin Çukurova’daki yerleşme problemleri, sömürü, korku, cinayetler, çocuk ve benzeri sorunlardır. Ülkesini ve halkını çok sevdiğini belirten sanatçı yapılan büyük vaatlere rağmen bir başka ülkede yaşamayı reddetmiştir.

Kaynaklar:

TDV İslam Ansiklopedisi

YKY