Doğumunun 110. yılında Üstad Necip Fazıl Kısakürek''in çıkardığı Büyük Doğu dergisinin kapaklarını inceleyen önemli bir çalışma yayınlandı. Kitap, kapaklar üzerinden Necip Fazıl düşüncesinin kodlarını gösteriyor.
Medeniyet Üniversitesi Yayınları arasından çıkan ''Büyük Doğu Kapaklarında Portreler, Toplum ve Gençlik'' kitabı, Üstad''ın uzun yıllar yayımını sürdürdüğü Büyük Doğu dergisinin kapakları üzerinden Necip Fazıl düşüncesinin doğrudan ve yeni bir okumasını yapıyor. Prof. Dr. Ahmet Cihan, Doç. Dr. Ömer Say ve Yrd. Doç. Turgay Anar''ın ortak çalışması olarak yayınlanan kitap, yalnızca kapakları üzerinden Necip Fazıl''ın yegâne meşakkat sahası Büyük Doğu dergisini daha net görmemizi sağlamıyor, yanı sıra ve belki öncelikle Necip Fazıl Kısakürek''i de yeniden ortaya koyuyor. Necip Fazıl Kısakürek çalışmaları için yeni ve önceki bazı çalışmaları da belli ölçüde etkileyecek bir eserle karşı karşıyayız.
Büyük Doğu Kapaklarında Portreler, Toplum ve Sisyphos Sarmalındaki Genç/lik adlı üç ayrı bölümden oluşan kitap, Büyük Doğu''dan örnek kapakların yer aldığı küçük bir albümü de ihtiva ediyor. Büyük Doğu kapaklarını Necip Fazıl şiirlerinin tuvale yansıması olarak ifade edebileceğimizi söyleyen Prof. Dr. Ahmet Cihan, ''Büyük Doğu dergisi kapakları, çile çeken bir adamın haykırışı ve haykırışındaki yetkin gücü tezahür eder'' diyor. Cihan, Necip Fazıl''ın farklı insan portrelerini çizerken, değişik nesne ve objelerin yanı sıra düşünce akımları ve fikir gruplarına ilişkin portreler yaparken, aslında kendi tasvirini ortaya koyduğunu ifade ediyor.
Necip Fazıl Kısakürek''in bir portre sanatçısı olduğunu belirten Prof. Dr. Ahmet Cihan, Üstad''ın Büyük Doğu kapaklarında medeniyetlere, toplumsal tarihe ve Anadolu''ya ait portreler çizdiğini, fakat aslında kapakların ortaya koyduğu şeyin; duygusallığı, egosu, ben''i, sert dili ve hızlı mizacıyla çok yönlü bir Necip Fazıl portresinden başka bir şey olmadığını söylüyor. Cihan''ın ifadeleriyle söylersek; ''O portrede, Osmanlı''dan miras alınan bir muhafazakâr entelektüel yoktur; aksine 1839''da başlayan, bir asırlık seküler, modernleşmeci devlet iktidarının şekillendirdiği, ortaya çıkardığı İslami geleneğin potansiyel (yer yer belli belirsiz) tezahürleri mevcuttur.''
Necip Fazıl Kısakürek''in, olumsuz, alaycı, sert ve çatışmacı kapaklarıyla görsel bir karşı duruşu da dergisi üzerinden inşa etmiş bir sanatçı olduğunu kitap üzerinden anlıyoruz. Üstad''ın dergi kapaklarının toplum ve gençlik üst başlıklarıyla okunması, bir devrin neredeyse tek başına bayrağı olan bir şairin inşa etmek istediği tarih ve medeniyet bilincini ve onunla birlikte var olan ideal toplum tasavvurunu, somut görsel nesneler üzerinden de bina ettiğini örnekleriyle önümüzde getiriyor kitap.
Büyük Doğu kapaklarında sıklıkla gözlenen ve Necip Fazıl''ın ısrarla temas ettiği en önemli başlıklar; gençlik ve kadın. Modernleşme ve kadının toplumsal hayattaki yeri konusunda, Müslüman kanat arasında yeni sayılabilecek yorumları öne çıkıyor dergi kapaklarında da. Kılık kıyafet şekilleri üzerinden toplumun dönüşemeyeceğini öne süren tezi işleyen Necip Fazıl''a göre kadın bedeninin metalaşması reddedilirken, kadın toplumsal hayat içerisinde yer alabilir ve üretim sürecine katılabilir. Buradaki sınır İslami çerçevedir. Türkiye''nin son iki asrında görülen sosyal travmalara ilişkin portrelerin ağırlıkta olduğu Büyük Doğu kapakları, Necip Fazıl''ın ütopik ve idealist çerçevesini ortaya koyduğu yaklaşımlarla bir karşı duruşu gösteriyor.
Büyük Doğu kapaklarında aktarılan portreler ve desenler, aslında Anadolu''nun aktarılmasından başka bir şey değildir. Kapaklarda, modernleşmenin maddi öğesi fabrika bacası ile manevi öğesi cami minaresi iç içe ve birlikte işlenir. Necip Fazıl''a göre Batı medeniyetinin tekniği ret edilerek ve eleştirilerek alınabilir. Ancak son tahlilde bütün bir doğu, yeniden Büyük Doğu olabilmek için bir hammaddeye ve ışığa ihtiyaç duymaktadır. O ışık ise hiç tartışmasız İslam''dır. Büyük Doğu kapaklarında, Necip Fazıl''ın devlet ve siyaset nizamı ile ilgili eleştirilerinin de doğrudan sahici ve sağlıklı bir okuması yapılabilir. Büyük Doğu Kapaklarında Portreler Toplum ve Gençlik, titizlikle hazırlanmış görülmesi gereken bir eser.
