‘Made in’ mi, ‘made with’ mi?

Avrupa Birliği (AB) yine çok hayati bir virajın eşiğinde. Avrupa Komisyonu tarafından açıklanan “Industrial Accelerator Act (Sanayinin Hızlandırılması Yasası)” gündemde. Kamu alımları ve kamu destekleri üzerinden düşük karbonlu ve “Avrupa’da üretilmiş” ürünleri teşvik etmeyi hedefliyorlar.

Kamuoyunda bilinen adıyla “Made in Europe” korumacılığının; çelikten otomotive, alüminyumdan temiz teknolojilere kadar stratejik pek çok kulvarda Avrupa’nın kendi sanayisini tahkim etme çabası. Amaç da belli: “Çin’in küresel ölçekte kurduğu sanayi baskısına ve ABD’nin korumacı politikalarına karşı sağlam bir bent çekmek.”

Dış Ticarete Yön Verenler Derneği (Dışyönder) Başkanı Dr. Hakan Çınar’ın bu konudaki fikri net: “Avrupa Çin’e karşı sanayi duvarı örerken Türkiye’yi o duvarın dışında bırakırsa, yalnızca Türkiye’yi değil kendi rekabet gücünü de cezalandırır.”

Çınar son derece kıymetli ve uyarıcı bir tespitte bulunuyor: “Made in Europe yalnızca bir menşe tartışması değildir. Avrupa’nın önümüzdeki 20 yıl boyunca Çin ve ABD karşısında nasıl bir sanayi politikası izleyeceğinin işaretidir. Ancak Avrupa’nın rekabet gücünü yalnızca AB sınırlarının içine bakarak tanımlaması büyük bir stratejik hata olur.”

Türkiye yaklaşık 30 yıldır AB ile Gümrük Birliği içerisinde. Türk sanayisi; otomotivde, makinede, beyaz eşyada, tekstilde ve elektronikte Avrupa üretim bantlarının ayrılmaz bir dişlisi haline gelmiş durumda.

Çınar’ın da dediği gibi, Bursa’da üretilen hassas bir otomotiv parçası Almanya’daki fabrikada hatta giriyor. Kocaeli’nde üretilen bir ara malı, Avrupa sanayisinin üretim damarlarına kan taşıyor. Hal böyleyken Türkiye’yi “sıradan bir üçüncü ülke” parantezine almak, küresel tedarik zincirlerinin mantığına tamamen aykırı bir durum.

Öte yandan AB ile Gümrük Birliği bulunan ülkelerden sağlanan girdilerin belirli koşullarda Birlik menşeli içerikle eşdeğer kabul edilmesi öngörülüyormuş. İşte bu hükmün nihai metinde korunması, Türkiye için hayati bir stratejik hedef.

İletişim tasarımı açısından Dr. Çınar’ın önerdiği yeni kavramsal çerçeve hayli önemli: “Made with Europe” (Avrupa ile Birlikte Üretim).

Savunmacı bir edayla “Bizi de Made in Europe’a dahil edin” diye talepte bulunmak yerine, algıyı ve dili yeniden kurgulamak daha etkili olabilir. Avrupa’nın stratejisini “nerede üretildiği” üzerinden değil, “hangi güvenilir ortakla üretildiği” üzerinden kurgulama yolunu seçmesi sağlanabilir.

“Industrial Accelerator Act (Sanayinin Hızlandırılma Yasası)” Avrupa Parlamentosu ve Konseyi’nde tartışılmaya devam ediyormuş.

Seyirci koltuğunda oturup kararın çıkması beklemek yerine kamu kurumları, ihracatçı birlikleri, TOBB, TÜSİAD, MÜSİAD ve Dışyönder gibi iş dünyası örgütleriyle birlikte Brüksel nezdinde topyekûn, proaktif, organize bir Kamu Diplomasisi stratejisi yürütme fırsatı değerlendirilmeli.

Unutmayalım. Son dönemde AB içinde yer almanın şart olmadığını ifade eden Cumhurbaşkanı Erdoğan 7 Ocak 2026 tarihinde, AK Parti TBMM Grup Toplantısı’nda ne demişti: “Masada olmayanın menüde olduğu bir dönemdeyiz.”

Zor birliktelik: ‘Marka + Ünlü’

Konumuz iki reklam filmi: Biri Seda Sayan’ın oynadığı reklam filmi, diğeri Hazal Kaya ve Ali Atay’ın oynadıkları “İyi ki Buradayız” sloganlı RAMS reklam filmi…

Ne kadar tekrarlasak azdır: İletişimin amacı, hedef kitleyi ikna ederek davranış değişikliği oluşturmaktır. Çin Komünist Partisi Kurucusu Mao Zedung durumu beş yaşındaki çocuğun anlayacağı şekilde ifade etmiş: “Adamın duvarda asılı duran çok güzel bir yayla oku varmış. Sık sık gidip okla yayını okşar severmiş… Amaç ok ile yayı sevmek değil, oku yaya takıp iyice gerdikten sonra hedefi vurmaktır!..”

Bu uyarı özellikle reklam filmleri için geçerlidir… Reklam filminin güzel, hoş, eğlenceli, hissi falan olması önemli değildir… Hedefin, kitlenin o ürün ya da hizmeti tercih etmesi için ikna edilmesinden, ya da itibarının artırılmasından (ki o da satış yönelimlidir) öteye bir işlevi olamaz.

İki reklam filmi de son derece sevimli ve etkili… Bruce Williamson’ın tanımıyla ‘Well made’ (İyi yapılmış)… Williamson, yapımları bir de good/bad diye ayırır… Hedef, ‘Well made good movie’ yapmaktır… Bakın etrafınıza… Genellikle ya ‘Well made bad’ler ya da daha vahimi ‘Bad made bad’lerle dolu…

İletişim boyutunda bu iki reklam filminin arasında küçümsenmemesi gereken ciddi bir fark var. Birinde Seda Hanım son derece başarılı bir performansla ön planda… Diğerinde ise Kaya/Atay çiftinin başarılı oyunculukları değil RAMS’ın son ürününün altı net bir şekilde çiziliyor… Seda Hanım’ın filmindeki ürün ya da hizmetin adını hatırlayana rastlamadık…

Basit like: Marka, ünlünün gölgesinde kalırsa hedef ıskalanmış demektir.

Ciddi bir sıçrama

Kapalıçarşı’nın köklü mücevher geleneğinden yetişmiş, tasarımlarıyla uluslararası ün kazanmış mücevher ustası ve sanatçısı Sevan Bıçakçı İstinye Park’ta mağaza açıyormuş.

Bıçakçı’nın Kapalıçarşı’nın kadim zanaatkârlık mirasını İstinye Park gibi üst düzey bir pazara (up-market) taşıması, köklerine sadık kalarak etki alanını büyüten stratejik bir vizyon olarak görülmeli.

Seri üretimin ve hızın hâkim olduğu bir çağda, emeği, sabrı ve zamana saygıyı merkeze alan bir yaratım kültürünün, durduğu yeri koruyarak getirdiği bu açılım kıymetli. Kapalıçarşı’da doğan o tekil, benzersiz sanat anlayışını, dünyanın dört bir yanından gelen bir kitleyle buluşturmak; yerinde saymayan, markanın değerini ve temsil ettiği kültür mirasını daha da yukarı taşıyan ciddi bir sıçrama. Kutlarız…