Okurlardan gelen yoğun mektup ve telefonları tek tek cevaplamanın güçlüğünü takdir edersiniz sanırım.Sorular hemen hemen aynı noktada kesişiyor: Cemil Meriç kitapları hangi safhada? Ne zaman basılacaklar? Konuların başlıkları nedir? vs.Belki de artık bu konuya biraz veda sadedinde toplu bir açıklama yapmak en doğrusu olacak.Çalışmalarımın aldığı şeklin, iki ana üçleme''ye dönüştüğünü söyleyebilirim. İkinci üçleme''nin üç kitabı, eğer bir mâni çıkmazsa, yine okurlarının meçhulü olan Meriç''le alâkalı
Okurlardan gelen yoğun mektup ve telefonları tek tek cevaplamanın güçlüğünü takdir edersiniz sanırım.
Sorular hemen hemen aynı noktada kesişiyor: Cemil Meriç kitapları hangi safhada? Ne zaman basılacaklar? Konuların başlıkları nedir? vs.
Belki de artık bu konuya biraz veda sadedinde toplu bir açıklama yapmak en doğrusu olacak.
Çalışmalarımın aldığı şeklin, iki ana üçleme''ye dönüştüğünü söyleyebilirim. İkinci üçleme''nin üç kitabı, eğer bir mâni çıkmazsa, yine okurlarının meçhulü olan Meriç''le alâkalı belgeleri konu edinecek. Bu dizinin son kitabının adı: “Cemil Meriç Haritası.”
Önümüzdeki hafta ilkiyle karşılaşacağınız ilk üçlemenin ilk kitabı: Bir Mabed Bekçisi. İkincisi: Bir Mabed Savaşçısı. Üçüncüsü: Bir Mabed İşçisi.
Biz, nezdimizdeki “Cemil Meriç Haritası”nın elverdiği ölçülerde nokta araştırmalarıyla yetinip tümevarım yöntemiyle, yeni yeni fetihlerin, yeni keşiflerin ümid ve heyecanıyla adım adım mabedin etrafında dolaşırken, Meriç''in bize görünen yönlerini —pek tabii ki göründüğü kadarıyla— irdelemeye çalıştık ve bu esnada bütün heybet ve ihtişamıyla bizi kendisine meclub ve mecbur eden mabedin sadece üç katını çıkmakla kalmadık, aynı zamanda her katta herbir katın mukimi üç ayrı Cemil Meriç''le karşılaştık:
a. Mütercim Cemil Meriç
b. Münekkid Cemil Meriç
c. Mütefekkir Cemil Meriç
Üç ayrı Cemil Meriç... üç ayrı sıfatıyla karşımıza çıkan bir Meriç... ve fakat hepsi de en nihayet Cemil Meriç.
Mabed de öyle. O da her katında bir önceki anlamından soyunan, değişen, genişleyen, yükselen üç ayrı mabeddi aslında; üç katlı bir mabed... üçlü bir mabed...
Giriş katında bizi “Mütercim Cemil Meriç” karşılıyor. Kendisi, Bir Mabed Bekçisi sıfatıyla mabedin ziyaretçilerine tanıtıldı.
Binanın ikinci katında ikamet eden “Münekkid Cemil Meriç” ise, Bir Mabed Savaşçısı sıfatıyla okura sunulacak ve böylelikle hem kendi yazdığı eleştiriler, hem de kendisine verilen cevaplar ile karşı-eleştiriler müstakil olarak ele alınıp değerlendirilmiş olacak.
Üçüncü ve son katta ise “Mütefekkir Cemil Meriç” ikamet etmektedir ki o da ziyaretçilerini Bir Mabed İşçisi sıfatıyla hoş-âmedi eyleyecek.
Mabedin hem bekçisi ve savaşçısı olan her iki Meriç''ten de ayrı olarak sadece mabedin işçisi olan Meriç''i tanıtmayı üstlenmiş olan bu son eser dört temel bölümden meydana geliyor:
1. İlk bölümde, Cemil Meriç''in fikir hayatının safahatına ilişkin ilk elden kayıtlar tanıtılıp değerlendirme konusu yapılmış, Meriç''in muhtelif tarihlerde kendisini kamuoyuna nasıl takdim ettiği ve bu takdim teşebbüslerinin günümüze değin başkalarınca nasıl algılandığı gösterilmeye çalışılmış ve bölümün sonuna eklenen kısa bir tedkikin ihtiva ettiği uyarılara istinaden, hiç değilse ileride yapılacak daha ilmî, daha kâmil araştırmaların önünün açılması amaçlanmıştır.
2. İkinci bölümde, Cemil Meriç''in Türkçülük ve Ziya Gökalp hakkındaki düşünce ve eleştirileri, Bu Ülkede “Turan''a Kaçış” adıyla yer alması engellenen (sansürlenen) bir yazısından hareketle değerlendirilmiştir. Bu arada Meriç''in Ziya Gökalp''le ilgili açıklama ve yorumları bir araya getirilmek suretiyle mevcut dosya mümkün mertebe ikmâl edilmeye çalışılmıştır.
3. Üçüncü bölümde, Cemil Meriç''in Hilmi Ziya Ülken''e yönelik eleştirileri, Ülken''in İbn Haldun hakkındaki bir tedkikinin Fransızca bir kitaptan intihâl olduğunu ispatlamaya çalışan bir gençlik yazısına istinaden ele alınmış ve böylelikle 1944 tarihli bu eleştirinin izleri Meriç''in diğer yazılarından hareketle takip edilmek ve 1974 tarihli ünlü “Hasbî Tefekkür” eleştirisinin arkaplanı tüm ayrıntılarıyla serimlenmek istenmiştir. İncelemenin ikinci kısmında, Cemil Meriç''in İbn Haldun araştırmalarının dökümü çıkarılarak bu malzemenin keyfiyet ve kıymeti ilmen mütalâa ve münakaşa edilmiştir.
4. Eserin en hacimli dördüncü ve son bölümünde ise, mabed işçisinin Osmanlı tasavvuru etraflıca tasvir, tahlil ve tenkid edilmiş, böylelikle kapsamlı bir Cemil Meriç monografisinin başlıca yapı taşları sırayla ve pek tabii ki hakettikleri dikkat ve özenle yerlerine yerleştirilmiştir.
Sonrası?
Sonrası yarına.
