Fırtınayı arkasına alan ülke: Türkiye ‘nasıl’ kazanıyor?

Girişi Transkafkasya’dan yapalım; Batı’ya kaydığını tekrar tespit ediyoruz…

Savaşın Hazar’a kadar genişlemesinin stratejik bir mesaj, bölgeye jeopolitik gerilim transfer ettiğine kafası basmayanlara, 25 Temmuz günü Ukrayna’nın İran gemisini vurmasından başka bir saldırı daha olduğunu duyuralım…

Aynı gün, “Amerikan füzeleri Hazar kıyısındaki Gilan eyaletinin Ziba Kenar bölgesinde bulunan Deniz Kuvvetleri karargâhını vurdu. Eyalet yetkilileri, ABD füzelerinin kritik liman kenti Bandar Anzali’yi de vurduğunu belirtti.” (“US, Iran continue exchanging strikes as path to de-escalation remains uncertain”, 25/07, CGTN.)

Siz bunu bizim gazetelerimizde gördünüz mü? Veya Batı gazetelerinde? Veya bu saldırılar sadece istisna mı?

Azerbaycan-İran ilişkileri artık “normal” değil. Ermenistan savaşından beri öyle. Tahran, savaşın da etkisiyle, Bakü’ye bakarken İsrail’i görüyor. Kuzeyinden gelen baskının sebebi olarak görüyor. Tabii şunu da es geçemeyiz; Transkafkasya’da Batı’nın, İngiltere ve ABD’nin, AB’nin ağırlığı, Rusya’yı da bu bölgede, özellikle Azerbaycan ve Ermenistan’da zayıflatan bir süreç ortaya çıkmıştır…

Bugün iş, Putin’in son telefon görüşmesinde Paşinyan’a, “ya biz ya Avrupa, kararını ver” dediği noktaya gelmiştir. (Hürriyet, 29/07.) Bu ultimatomdur…

***

Tabi kritik olan Türkiye-Rusya ilişkileri. Bölge tartılırken, Türkiye-Azerbaycan yakınlığı Moskova ve Tahran tarafından hesaba katılıyor. Her iki ülkenin Suriye’den yaraları olduğunu da biliyoruz…

Batı’nın Transkafkasya’ya abanmasının nedeni hiç kuşku yok ki Rusya. Bunun Rusya’nın içlerine kadar etki edebilecek, yaralarını kaşıyabilecek, istihbarat incelikleri taşımayacağını söylemek, Hazar’da yaşananların tesadüf olduğunu savunmak, hele hele Ukrayna ve İran savaşlarının Hazar/Transkafkasya’da kesişmediğini söylemek aptallık olur. Bölge Rusya’ya baskı yaratır hale gelmiştir. Organize bir saldırıydı, hesaplanmıştı, çok açık, savaş sahnesini de genişletti…

Bölge güvenliği Azerbaycan-Ermenistan savaşına kadar Rusya’nın gölgesindeydi. Sonra Türkiye daha büyük bir rol kazandı ve bölgenin jeopolitik bağlamı değişti. Ankara’nın hep takdir edilmesi gereken, kıymetli bir operasyonudur…

Sonra Batı buraya odaklanmaya başladı. Geçtiğimiz ağustos ayında Beyaz Saray’da yapılan ABD-Azerbaycan-Ermenistan üçlü anlaşması Amerika/Batı’nın Rusya’ya en ciddi meydan okuyuşlarından biridir. Zengezur’un, ‘Trump Koridor’u olarak mühürlenmesi de başka ne olabilir?

Rusya veya İran bu durumdan diledikleri kadar kaygılanabilirler. Ama işin bizi ilgilendiren kısmı; Türkiye’nin, Irak-Suriye-İran, Kıbrıs/Akdeniz, Körfez, Kuzey Afrika, Transkafkasya ve Karadeniz’deki “alakaları”dır! Hazar Denizi ve etrafının kolektif güvenliği Rusya ve İran için deforme ediliyor mu, edilmiyor mu? Bu bize uyar mı uymaz mı, bölgenin tamamında gelişen süreçler bununla uyumlu mu?

***

Şimdi eş zamanlı bazı haberlerin sadece başlıklarını alıntılayarak, bölgenin ‘eğilimlerini’ okumaya çalışalım…

“ABD ve S. Arabistan Irak’ı vurdu: İran destekli milisler hedefte”, “Mukteda es-Sadr’dan İran’a yakın milislere sert çıkış: Irak’ı savaşa sürüklüyorlar”, “Körfez ülkelerinden S. Arabistan’a destek: Saldırılar egemenlik ihlali”, “Bağdat yönetimi açıkladı: Körfez’e yönelik saldırılarda Ukrayna bağlantısı iddiası”, “Çatışma Mısır’a sıçradı: Dimyat Limanı’nda saldırı”, “İsrail’in Hayfa merkezli IMEC koridoru planı askıya alındı. Türkiye-BAE-S.Arabistan-Irak’ın İsrail’i devre dışı bırakan projeleri öne çıktı”, “Büyükelçi Barrack: Irak, Suriye, Ürdün, Türkiye, Lübnan ve Mısır’la bir stratejik proje üzerinde çalışıyoruz”, “BM Genel Sekreteri’nden Kıbrıs’ta Türk ve Rum liderlere: bölge ateş çemberi, anlaşın!”, “Ankara-Kahire yakınlaşması Tel Aviv’i gerdi”, “Husiler Riyad’a, Ukrayna İran’a saldırdı”, “Yeni cephe Yemen”…

En tazesi; “S. Arabistan, Pakistan, Türkiye, Mısır ve Sudan dahil 14 ülke, Kızıldeniz’de denizcilik ve enerji tedariklerini korumayı amaçlayan yeni bir deniz savunma koalisyonuna katılmayı kabul etti”… (‘Saudi Arabia announces maritime defence coalition as Houthi attacks threaten Red Sea Route’, 31/07, FT.)

En önemlisi; Türkiye’nin Irak’la imzaladığı Kalkınma Yolu anlaşması ve Kerkük petrol sahalarına ortak olması. (‘Kerkük’te BP ile stratejik ortaklık’, Hürriyet, 30/09.)

Son haftanın haberleri bunlar. Bir ayda yüzlercesi var. Hepsini ‘tek’ haber yapsak, manşetiniz ne olurdu?

***

Karadeniz’den Yemen’e, Kıbrıs’tan Hindistan’a, Doğu Avrupa’dan Hazar’a devasa bir alanın yeniden tasarlandığını, nihai olarak Rusya, Çin ve İran’ı hedef aldığını, Türkiye’nin de bu coğrafya da etkin rol oynadığını, hatta belirleyici olduğunu söyleyebiliriz…

Elbette şunu da yazmalıyız; Bu Batı atımlı bir modeldir. Huylandırıyor. Ama ‘iyidir, kötüdür’ demek için erken. Çünkü, yeni dünya arayışlarının Türkiye’nin önüne fırsatlar ve riskler getireceğini en erken ve çok yazmış, doğru yönetilirse ciddi kazanımlar elde edileceğini de kayda geçirmiş biri olarak orta ve uzun vadeli tabloyu hiç kimsenin okuyamadığını söylemem gerekiyor. Belirsizlikler ve riskler gücünü koruyor. Bu da normal.

Söylenebilecek olan, Ankara’nın şu ana kadar gelişmelerden avantajlar üretebildiğidir. Örneğin, “Terörsüz Türkiye” daha çok Suriye-Irak-İran içindi. Mevcut gelişmeler nedeniyle, bu ülkelerdeki dinamiklerin başkaları tarafından istismar edilerek Türkiye’ye karşı kullanılmasını kesmek adınaydı. İran’da somut örneğini gördük. Zamanlaması ve öngörü derecesi sonraya dair güven verdi. Türkiye olası savaşların, genişleyen cephelerin tarafı olmadan 360 derecelik kazanımları toplamaya devam edebilir…