Adil ve barışçıl bir dünya ancak statükonun sona ermesi ile mümkün

Bu yılki olağan Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu, örgütün varoluş nedenleri, dünyanın karşı karşıya olduğu sorunlara çözüm üretme kabiliyeti ve bu çözümlerin uygulanmasındaki etkisinin tartışıldığı bir atmosferde gerçekleştirildi. BM kürsüsünden son kez Genel Sekreter olarak seslenen Antonio Guterres, vedası öncesinde etkili mesajlar verdi. Küresel sistemin artık tek bir güç veya askeri blok tarafından yönetilemeyeceğini belirtirken, süper güçlerin artık güçlerinin o kadar da süper olmadığını kabul etmesi ve sınırlarını bilmesi gerektiğini; yalnızca askeri gücün barışı, yalnızca ekonomik gücün istikrarı, yalnızca teknolojik gücün güvenliği sağlayamayacağına dikkat çekti. Kurallara dayalı uluslararası düzenin “çifte standart uygulanmadan” savunulması gerektiğini ifade ederken, adeta örgütün üzerindeki “veto” tahakkümünün BM’nin giderek artan işlevsizliğinin başlıca nedeni olduğunu vurguladı. Guterres tam da çifte standartlardan bahsederken, Filistin Devlet Başkanı Mahmud Abbas’ın bu yılki BM Genel Kurulu’na ABD’nin vize vermemesi nedeniyle katılamaması buna son derece anlamlı bir örnek teşkil etti.

Toplantıların belki de tek ortak gündemi, Gazze merkezli soykırım ve Filistin’i egemen ve özgür bir devlet olarak tanıyan iki devletli çözüm olmasına rağmen, konunun baş öznesi olan ülkenin devlet başkanı yine Genel Kurul salonunda yoktu. BM üyesi 193 ülkenin 157’si gibi ezici bir çoğunluk, BM Güvenlik Konseyi üyesi 5 ülkenin ABD dışında tamamı ve Türkiye’nin de aralarında bulunduğu G-20 üyesi ülkelerin büyük çoğunluğu Filistin devletini resmen tanıyor olmasına rağmen Abbas’a yine vize verilmedi.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın da genel kurul konuşmasının en başında duruma ilişkin teessüflerini bildirerek başlaması bu bakımdan son derece anlamlıydı. Abbas’a vize verilmemesi gerekçesine bakıldığında ise uluslararası hukukun ve BM’nin çok taraflılık ilkesinin ihlaline rağmen durumun Washington’ın hâlâ İsrail tahakkümünden kurtulamadığını gösterdi. BM’den yetkililer topu ev sahibi ABD’ye atarken, ABD’nin öne sürdüğü gerekçeler ise Filistin’in İsrail ile sorunlarını doğrudan müzakereler yapmak yerine Uluslararası Ceza Mahkemesi (ICC) ve Uluslararası Adalet Divanı (ICJ)’ye taşıması, tek taraflı tanınma arayışları ve gerekli reform ile güvenlik taahhütlerini yerine getirmemesi iddiaları oldu.

Öte yandan, Filistin milletinin bir sistematik soykırıma, topraklarının tedricen yasadışı işgallere maruz bırakıldığı ve varlığının topyekûn İsrail tarafından yok edilmek istendiği bir ortamda bu gerekçelerin ve iddiaların “meşru” ve inandırıcı bir zemini olmadığını tüm dünya görmüş oldu.

Burada elbette konunun tek öznesi Filistin Devlet Başkanı Mahmud Abbas değil; 21.yy’da insanlığın görüp görebileceği en menfur saldırılara ve soykırıma maruz bırakılan, özgürlük ve bağımsızlık yolunda on binlerce şehit veren ve halâ kararlı bir şekilde mücadelesini veren asil bir millet, bizatihi Filistin halkı. Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın genel kurul kürsüsünde yaptığı konuşmada da dikkat çektiği üzere, Gazze’deki insani durum, Filistin devletinin tanınması ve İsrail’e yönelik baskının tüm dünya tarafından sürdürülmesi gerekliliği, uluslararası kamuoyunun ortak vicdanının en temel gündem maddesi haline gelmiş durumda. Bu baskı İsrail üzerinde artık o denli güçlü ki Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Filistin ile ilgili mesajları sık sık salonda alkışlarla kesilmesi üzerine İsrail’in BM nezdindeki temsilcisi salonu terk etti. Tüm dünyada her gün daha da güçlü esen bu Filistin rüzgârı -her ne kadar ABD üzerindeki etkilerini kullanarak vize engellemelerine maruz bırakabiliyor olsalar da- İsrail’in yüzüne uluslararası her mecrada bir tokat gibi çarpıyor. Filistin’i tüm dünyanın neredeyse tamamı tanıma yolundayken, ABD’nin İsrail’in etkisinden menkul “tanımama” politikasının sürdürülebilirliği, Almanya, İtalya ve Japonya gibi ülkelerin halklarına ve kamuoylarına rağmen aynı direnci göstermeye devam etmeleri artık eskisinden çok daha zor. Dünyada barış süreçleri, tarafsızlık ve arabuluculuk alanında iddialı olan Finlandiya, İsviçre gibi ülkelerin ise tarihin yanlış yerinde durmaktaki ısrarları ayrı bir bahis konusu.

BM kürsüsünden Genel Sekreter Guterres, iki devletli çözüme desteğin artık sözde kalmaması gerektiğini söylerken, BM Genel Kurulu konuşmalarında Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, İngiltere Başbakanı Andy Burnham, İtalya Başbakanı Giorgia Meloni ve Kanada Başbakanı Mark Carney’nin aralarında bulunduğu birçok lider, iki devletli çözüme olan desteklerini ve İsrail’in yasa dışı yerleşimlerine karşı ardı ardına yaptırımların ilan etti.

Görüldüğü üzere, Filistin meselesi sadece Filistin’in tanınması parantezinden çoktan çıkmış durumda. Artık tüm dünya, özgür ve bağımsız bir Filistin devletinin kurulması gerektiğini; İsrail’in soykırım ve işgal politikalarını durdurmaması halinde yaptırımlarla yüzleşeceğini ve nihayetinde dünyadan izole edileceğinin güçlü mesajlarını veriyor.

Bu açıdan Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Bloomberg’de yayımlanan makalesinde işaret ettiği üzere, BM Güvenlik Konseyi (BMGK) üyesi 5 ülkenin elinde bulunan veto imtiyazının kaldırılması önerisi, “Dünya 5’ten Büyüktür” manifestosunu tahkim edecek, BM’de arzu edilen reformların kuvveden fiile geçmesini sağlayacak çok somut ve etkili bir diplomatik girişimdir. Güvenlik Konseyi’nin bu mutlak yetkilerine karşın, BM Genel Kurulu’nun yetkilerini ve karar mekanizmalarındaki etkisini artıran bu modele göre BMGK üyelerinin de belirli sürelerde dönüşümlü olarak seçilmesi öngörülüyor. Dönüşümlü olarak seçilen bu üyeler ise konseyde yeniden görev alabilmek için BM üyesi ülkelerin güvenini yeniden kazanmak zorunda. Böylece dünyanın karşı karşıya kaldığı sorunların çözümü sadece birkaç ülkenin tekeline ve iradesine bırakılmamış oluyor.

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın ifadesiyle BMGK’nın mevcut yapısı hâlâ İkinci Dünya Savaşı sonrasındaki güç dengelerini yansıtıyor. “Geleceğin geçmişin hiyerarşileriyle kuramayız” mesajını veren Erdoğan’a bu konuda en önemli destek de yaklaşık 10 yıldır BM’nin en üst yetkilisi olan Guterres’ten geldi. BMGK’nın günümüzün zorluklarının gerektirdiği meşruiyet ve etkinliğe sahip olacak şekilde yeniden yapılandırılması gerektiğini dile getiren Guterres, “Mevcut sorunlarla yüzleşebilecek kadar güçlü ve dünyayı olması gerektiği gibi inşa etmeye kararlı bir BM’ye ihtiyaç var” diyerek örgütte gerçekleştirilmesi gereken reformun aciliyetini, bu konudaki en yetkili isim olarak ilan etmiş oldu.