röportaj tekniği

röportajla mülakat çok kişi tarafından birbiriyle karıştırılır.. halbuki:

mülakat bir veya birkaç kişiyle yapılan ve muhteviyatı kaydedilen, zaptedilen, çerçevesi çizilen bir konuşma işleminden ibarettir.. hakim vasfı, sadece konuşmaktan ve görüşmekten ibaret bulunmasıdır..

röportaj ise; herhangi bir hususta konuşulan kişilerden alınan bilgileri ve sözleri zapteden, konu ile ilgili yerleri, mekanları ve şahısları tavsif eden, anlatan bir yazı ve konuşma çeşididir..

birisinde sadece konuşma ve diyalog vardır.. diğerinde ise konuşulan; seyredilen ve yapılan işlerle beyan edilen bilgiler, vak'alar ve fikirler vardır.. detaylı, teferruatlı rapor hazırlamak gibi bir şeydir..

röportajda dikkat edilecek noktaları şöyle sıralamak mümkündür:

1. konuşulacak şahıslarla beraber konuşmaya dair hususları, konuları ve parçaları evvelden tayin ve tespit etmek lazımdır ..

2. röportaj konusuna ait bilgileri evvelden tamamen bilmek kabil olmayacağına göre, röportajın kısımları hakkında umumi bir malumat sahibi olmakta fayda vardır.. zira her parçasına veya bölümüne ait soruları tespit ederken bu soruların çıkarılabileceği kısımlar hakkında asgari bir bilgi sahibi olmaya ihtiyaç vardır..

3. bazı genç röportajcılar; “nasıl yaptınız”, “nelerle karşılaştınız” , “hadisenin nasıl olduğunu anlatır mısınız” gibi genel sualler sorarak, röportaj yapılan kişinin konuşmasını sağlamaya çalışırlar .. bu çeşit genel soruları cevaplandırırken, röportajın muhatabı; bazı hususları unutabilir, atlayabilir .. onun için aydınlanmasını beklediğimiz noktaları hedef tutan soruları eksiksiz tespit etmeye bakmak gerekir..

4. olayların veya gerçeklerin püf noktaları vardır.. yahut perde arkası vardır.. bunları meydana çıkaracak sualleri de ihmal etmemek icabeder..

5. röportaj yapılan kişi veya kişileri yönlendirmeye veya onlara maksatlı fikirler telkin etmeye çalışmak; yazarlığın ve gazeteciliğin genel kurallarına aykırıdır.. gazeteci, yahut yazar; her halukarda objektif olmalı ve gerçeklere ulaşmaya çaışmalıdır..

6. mevzua el atanlar veya röportaj suallerini cevaplandıranlar; nezaket, saygı ve hakikate aykırı ifadeler kullanamazlar.. kullanırlarsa o çeşit ifadeleri röportajın metnine dahil edemezler.. ancak nezaketsiz sözü nezaketli bir ifadeye çevirerek ne demek istediklerini , neyi anlatmaya çalıştıklarını açıklayabilirler..

röportaja cevap verenlerin hakikate aykırı konuşup konuşmadığını anlamak veya tespit etmek mümkün olmayabilir.. o takdirde cevapları söylendiği gibi yayımlamak bir vazife olur.. cevapların gerçeklere uyup uymadığının takdiri ya okuyucuya bırakılır yahut da yeni gelişmelere yeni zuhur edecek kişilerin konuşmalarına bırakılır .. röportajcı ne olursa olsun tarafsızlığını, objektivitesini korumakla mükelleftir..

7. röportajcı, yazısında adı geçen kişilerin şahsi haklarını rencide edecek sözlere yer vermekten kaçınacaktır .. haksız yere insanları töhmet altında bırakacak ifade ve beyanlara yer vermeyecektir .. ister röportajcının kaleminden çıksın, isterse cevaplandıran şahsın ağzından çıksın .. bu çeşit yanlışlıklardan uzak durmak icabeder..

8. röportaj için bir mekana, bir kuruma veya bir şahsa gidildiği takdirde, daha evvelden bir sorular listesi tanzim etmekte isabet vardır.. konu, röportajın devamı esnasında yeni zeminlere intikal ederse; görüşme ile alakalı yeni mevzular ve hususlar ortaya çıkarsa; ilave bazı sorular da listeye dahil edilebilir..

9. ele alınan konunun daha önceki zamanlara ait ahvali ile beraber gelecek günlerde girebileceği şekillere ait noktalar ve tahminler de söz konusu edilebilir .. bu nokta; konunun ehemmiyetine, evveliyatına ve geleceğine bağlı bir husustur.. önemli ise gündeme gelebilir..

10. gerek sorularda gerekse cevaplarda şüpheli, tereddütlü, elastiki beyanlar bulunmamalıdır .. her şey , her cümle, her paragraf; net, sarih ve anlaşılır olmalıdır .. soruları cevaplandıran kişi bu kriterlere aykırı bir söz sarf ederse net ve açık beyanda bulunmaya davet edilmelidir..

11. röportaj esnasında çekilmiş fotoğrafların yayımlanması, zihinlerin daha iyi aydınlanmasına hizmet edebilir .. röportajı daha cazip şekle sokabilir..

12. röportaj esnasında bir ses kayıt cihazı ile bir de kamera kullanmak; tamamlayıcı bir çalışma teşkil eder ..

13. bir tekrar olarak diyebiliriz ki; muvzua tam konsantre ve adapte olmak, meseleyi iyi kavramak , sualleri eksiksiz hazırlamak; röportajın omurgasını ve esaslarını teşkil eder..