Kadim Çin bilgelerinden Dsung-Yuan'dan rafine bir öykünce:
“Guicon eyaletinde eşek yokmuş. Bir gün bir adam bir eşeği bu eyalete getirmiş, fakat oradaki dağlar yüzünden istifade edememiş ve salıvermiş. Bir kaplan eşeği görmüş, eşeğin heybetinden korkmuş ve onu bir tanrı sanmış, bir yere gizlenip eşeği gözetlemeye başlamış. Bir ara eşeğe yaklaşmış, eşek farkında değilmiş gibi davranmış. Ertesi gün eşek anırmış, kaplan eşeğin sesinden dehşete düşüp kaçmış. Kaplan geri dönüp eşeğe bakmaya başlamış, bir yandan da korkuyormuş. Fakat içinden eşeğin fazla yetili bir yaratık olmadığını da sezinlemeye başlamış; çünkü onun anırmasına da yavaş yavaş alışmaya başlıyormuş. Böylece eşeğe yaklaşarak onu bir önünden, bir arkasından yoklamaya başlamış ve gide gide kendine güveni de artmış. Nihayet bir defasında eşeğe çarpmış, eşek de hiddetlenip kaplana bir tekme atmış. Kaplan sevinmiş, çünkü eşeğin başka bir marifeti olmadığını böylece öğrenmiş. Ve üzerine atılarak eşeğin boğazından ısırmış ve onu yemiş.” (Çin Denemeleri, çev: W. Eberhard-N. Hızır, MEB Yay. İstanbul 1992, s. 68).
Bu istiarenin sahibi ondan şöyle bir hisse çıkarıyor: kimileri kuvveti varmış gibi büyük görünür, büyük yetileri varmış gibi yüksek sesle anırır: marifetinin neden ibaret olduğunu göstermedikçe kaplan bile ondan korkar, yanına yaklaşamaz. Ama marifetinin neden ibaret olduğu anlaşılınca sonu gelir ve mahvolur.
Biz, Çin bilgesinin anlatmak istediği hikmeti başka bağlamlar içinde de anlayabiliriz. Kendini eşek yerine koyanın karşısına mutlaka bir kaplan çıkar. Nasıl ki, kaplanın karşısına bir eşeğin çıkması da mukadderdir.
Şu da söylenebilir: kendini kaplan sanan eşeklere de rastlanabilir. Bu da mümkündür...
İri kulaklarıyla, anırmasıyla heybetli görünse de bir eşek daima eşektir.
Ve bir eşek kaplana av olmaya hükümlüdür.
Son tahlilde kim ne ise odur, o olarak kalır: kaplan kaplandır, eşek de eşek... Eşek Guicon eyaletine dışardan getirilse ve orada başka eşek bulmak mümkün olmasa bile...
#Çin
#Eşek ile kaplan
#Dsung-Yuan
