Adnân Zerzûr’un ardından…

Geçtiğimiz çarşamba günü -19 Ağustos- gece geç vakit, kızı Esmâ Hanım’ın mesajıyla irkildim: “Babam az evvel vefat etti…” Hiç görmediğim, sohbetinde veya dersinde bulunmadığım, ama uzaktan uzağa muhabbet ve ihtiram beslediğim bir âlimdi Prof. Dr. Adnân Muhammed Zerzûr. 2021’de “Bir Rüyayı Hatırlar Gibi - Savaştan Önce Suriye” kitabımı kaleme alırken, Şam’ın kurrâ hafızlarından Şeyh Kureyyim Râcih’e dair bir bahsi danışmak için Esmâ Hanım’la temas kurmuş, ardından Zerzûr ailesine dair ayrıntılı malumatları da yine kendisinden almıştım.

Merhum Adnân Zerzûr ve ailesine ait bilgileri, Esmâ Hanım’ın bana aktardığı notlardan iktibas ediyorum:

Osmanlı İmparatorluğu’nun son döneminde Yukarı Mısır’dan Suriye’ye göç eden Zerzûr ailesi, Şam’ın âlimleri ve mücahitleriyle maruf Meydân semtine yerleşmiş. Üstad Adnân’ın dedesi Şeyh Yâsin, burada bir medrese açarak 1912 doğumlu oğlu Muhammed’le birlikte mahallenin gençlerini eğitmeye başlamış. Şeyh Yâsin 1930’da henüz 42 yaşındayken aniden vefat edince, ailenin bütün sorumluluğu oğlu Muhammed’e kalmış. Şeyh Ali ed-Dakr ve Şeyh Hasan Habenneke el-Meydânî gibi Şam’ın en namlı âlimlerinden ders almakta olan Muhammed, böylece ilim yolundan istemeyerek ayrılıp maişet derdine düşmüş. Babasının kurduğu medresenin mescidinde imamlık yaparken, bir yandan da ailesini geçindirmeye çalışan Muhammed Zerzûr’un yolu, Emevî Camii’nin hemen yanındaki küçük bürosunda hat sanatıyla uğraşan meşhur hattat Muhammed Bedevî Deyrânî (1894-1967) ile kesişmiş. Vefatına kadar hocasından istifade eden Muhammed Zerzûr, 1982’de âhirete irtihaline dek hattatlıkla meşgul olmuş, çok sayıda öğrenci yetiştirmiş.

Adnân Zerzûr, işte böyle bir muhitte 1939’da dünyaya gelmiş. Babasının mecburen yarıda bıraktığı bütün ilmî hayaller onun şahsında gerçekleşmiş:

İlk İslâmî eğitimini Şeyh Ali ed-Dakr’ın kurduğu medresede alan Adnân Zerzûr, sonrasında Şam Üniversitesi Şeriat Fakültesi’ni mükemmel dereceyle tamamlamış. Yüksek lisans ve doktora çalışmaları için Mısır’a giden Zerzûr, Suriye’ye dönerek akademik hayatına başlamış. Müslüman Kardeşler Teşkilâtı’nın Suriye kolunun kurucusu Şeyh Mustafa Sıbâî ile yakınlık kuran Adnân Zerzûr, 1980’e kadar ülkesinde ilmî faaliyetlerini sürdürmeye çalışmış, ancak İhvân’a yönelik baskılar artık tahammül edilemez boyutlara ulaşınca Suriye’den ayrılarak önce Birleşik Arap Emirlikleri’ne geçmiş; sonrasında Katar, Suudi Arabistan, Ürdün ve Bahreyn’deki üniversitelerde görev yapmış. Tefsir başta olmak üzere İslâmî ilimlere dair sayısız eserler veren Adnân Zerzûr’un, üstadı Mustafa Sıbâî’ye dair müstakil bir biyografi çalışması da mevcut.

Esmâ Hanım’ın verdiği bilgiye göre, ömrünün son yıllarını Bahreyn’in başkenti Manama’da geçiren Adnân Zerzûr, tam 46 yıl boyunca hasretini çektiği ülkesini geçtiğimiz eylül ayında ziyaret etmiş. O ziyarete tanıklık edip, hislerini kendisinden dinlemek, ne güzel olurdu.

Vefatının ardından ortaya konan şahitlikler, Prof. Dr. Adnân Zerzûr’un örnek bir Müslüman ahlâkına sahip olduğunu ve tertemiz bir hayat sürdüğünü gösteriyor. Dünyanın her yerinden, her ülkeden ve milletten böylesine hüsn-ü şehadete nail olmak, kolay bir şey değil.

Şeyh Adnân’a Mevlâ’dan rahmet niyaz ederken, kızları Esmâ, Ğaydâ, Selmâ ve Safiyye Hanımlarla oğlu Osman Bey’e taziye ve sabr-ı cemîl niyazlarımızı iletiyoruz.

Rabbânî bir âlimin vefat haberi, Suriye yakın tarihinde oynadığı menfi rolle ilminin izzetini de lekeleyen bir başka isme verilen cezanın haberiyle aynı günlere denk düştü. Baas rejiminin sivil halka uyguladığı soykırım boyutundaki katliamların ateşli destekçisi, eski Suriye Müftüsü Şeyh Ahmed Bedruddîn Hassûn, temyizsiz ve indirimsiz müebbet hapis cezasına çarptırıldı. Hak ettiği ceza aslında idamdı, bunu herkes biliyor. Ancak Suriye’nin yeni yönetiminin hem uluslararası çevrelerin aşırı tepkisini çekmemek hem de ülke içinde dinî hiyerarşinin dengelerini bozmamak adına böyle bir ara çözüm bulduğu anlaşılıyor. Ahmed Hassûn, yargılamalar sırasında hiçbir nedamet ifadesi sergilemediği gibi, o bilindik ağdalı belagatiyle suçsuzluğunda ısrar etti. Hakkındaki hüküm okunurken, mahkeme salonundaki kafesin içinde zangır zangır titrediği görülen 77 yaşındaki Hassûn’un zindanda on yıllar boyunca kalmayacağı açık. Akıbeti, benzer durumdaki bütün ilim sahipleri için ibret. Görüp anlayabilene, elbette.