İstanbul Ticaret Üniversitesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Şefik Memiş, enflasyonun 110 yıllık ölçüm serüvenini yazdı. Memiş'in "Türkiye'de Enflasyon Endeksinin Tarihsel Gelişimi" kitabı çarpıcı örnekler sunuyor.
Türkiye’de enflasyonun ölçülmesine yönelik ilk adımlar, Balkan Savaşları sonrası yaşanan fiyat dalgalanmalarıyla atıldı. Türkiye'de Enflasyon Endeksinin Tarihsel Gelişimi yazarı, İstanbul Ticaret Üniversitesi Öğretim Üyesi Şefik Memiş, Türkiye’de enflasyon endeksinin 1917’de başladığını ve bugün yaklaşık 109 yıllık bir geçmişe ulaştığını belirtti. Savaş, kıtlık ve göç dalgalarıyla birlikte fiyatların hızla yükseldiği bu dönem, enflasyonu gündelik hayatın merkezine taşıdı.
İLK ENDEKS VE YERLİ DÖNÜŞÜM
İlk fiyat endeksi, yabancı alacaklıların kurduğu Düyun-ı Umumiye İdaresi tarafından 1917’de oluşturuldu. Memur maaşlarını belirlemek amacıyla hazırlanan bu çalışma, baz yılı olan ve fiyat değişimlerini sistematik izleyen ilk endeks oldu. 1928’de kurumun kaldırılmasının ardından görevi İstanbul Ticaret ve Sanayi Odası devraldı. Beş kişilik aileyi esas alan yeni modelde gıda, kira, giyim ve yakacak temel kalemler olarak belirlenirken, ilerleyen yıllarda ulaşım, sağlık ve kültürel harcamalar da kapsama dahil edildi.
EKONOMİDE ‘AT SİNEĞİ’ ETKİSİ
Memiş, enflasyonu Sokrates’in “at sineği” metaforuyla açıklayarak, ekonomiyi kimi zaman harekete geçiren kimi zaman da dengeyi bozan bir unsur olduğunu vurguladı. Cumhuriyet’in ilk yıllarında kendine yeterli ekonomik yapı sayesinde fiyat şoklarının etkisi sınırlı hissedilirken, günümüzde enflasyon ekonomik dengelerin en kritik göstergelerinden biri olmayı sürdürüyor.
