Atık değil servet

Türkiye'nin çevre politikalarında son yıllarda en dikkat çekici dönüşüm başlıklarından biri olan Sıfır Atık Hareketi, yalnızca ulusal ölçekte değil, uluslararası alanda da etkisini artırarak küresel bir model haline geliyor. 27 Eylül 2017'de Emine Erdoğan'ın himayelerinde başlatılan ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı koordinasyonunda yürütülen proje, Birleşmiş Milletler nezdinde kabul görerek dünya çapında bir çevre hareketine dönüştü. Türkiye'nin COP31 ev sahipliği süreci yaklaşırken, Sıfır Atık'ın bu platformda öne çıkan başlıklardan biri olması bekleniyor.

TÜRKİYE ÖNCÜLÜĞÜNDE SIFIR ATIK GÜNÜ'NE

Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nda 14 Aralık 2022'de Türkiye'nin ana sunuculuğunda, 105 ülkenin ortak sunucu olduğu oylama ile 30 Mart'ın 'Uluslararası Sıfır Atık Günü' ilan edilmesi, projenin küresel ölçekteki etkisini perçinledi. Bu karar, Türkiye'nin atık yönetimi konusundaki deneyimini uluslararası politikaya taşımasının somut bir göstergesi olarak değerlendiriliyor. Geçtiğimiz yıl 30 Mart kapsamında 'Yeterince Var' sloganıyla yürütülen farkındalık kampanyaları çerçevesinde, 81 ilde ve yurt dışı temsilciliklerde 'Moda ve Tekstilde Sıfır Atığa Doğru' temasıyla etkinlikler düzenlendi. Bu etkinliklerde sürdürülebilir üretim, geri dönüşüm ve tüketim alışkanlıklarının dönüşümü gibi konular öne çıktı. Bu yıl ise Birleşmiş Milletler'de düzenlenecek Uluslararası Sıfır Atık Günü etkinliklerinde Türkiye'nin COP31 Başkanlığı süreci ana gündem maddelerinden biri olacak. Sıfır Atık yaklaşımının iklim diplomasisinin önemli bir aracı olması hedefleniyor.

HEM ÇEVRESEL HEM EKONOMİK KAZANIM

Sıfır Atık Hareketi'nin uygulama sonuçları, projenin çevresel kazanımlarının yanı sıra ekonomik katkılarını da ortaya koyuyor. 2017 yılından bu yana 217 bin bina ve yerleşkede Sıfır Atık Yönetim Sistemi'ne geçildi. Aynı dönemde geri kazanım oranı istikrarlı bir şekilde artırılarak 2017'deki yüzde 13 seviyesinden 2024 yılında yüzde 36,08'e, 2025 yılında ise yüzde 37,53'e yükseltildi. Türkiye, bu oranı 2035 yılında yüzde 60'a, 2053 yılında ise yüzde 70'e çıkarmayı hedefliyor. Proje kapsamında ayrıca 28 milyon kişiye eğitim verilerek toplumsal farkındalık ve katılım güçlendirildi. Atık türlerine göre elde edilen geri kazanım verileri de dikkat çekici boyutlara ulaştı. 2025 yılı sonuna kadar geçen süreçte 36,1 milyon ton kâğıt-karton, 10,2 milyon ton plastik, 3,5 milyon ton cam, 9,6 milyon ton metal ile 30,6 milyon ton organik ve diğer geri dönüştürülebilir atık olmak üzere toplam 90 milyon ton atık ekonomiye kazandırıldı. Bu süreçte geri dönüşüm faaliyetleri sayesinde ülke ekonomisine toplam 365 milyar TL katkı sağlandı.

BİR YILLIK TÜKETİME EŞ DEĞER

Toplanan atıklar sayesinde 54 milyon hanenin bir yıllık elektrik tüketimine eşdeğer 270 milyar kilovatsaat enerji tasarrufu sağlandı. Aynı dönemde İstanbul'un iki yıllık su tüketimine denk gelen 2 trilyon litre su tasarrufu elde edilirken, Türkiye’deki tüm araçların bir yıllık yakıt tüketiminden daha fazlasına karşılık gelen 60 milyar litre petrol tasarrufu gerçekleştirildi. Ayrıca yaklaşık 55 bin futbol sahası büyüklüğünde bir alanı kapsayan 390 milyon metreküp depolama alanı tasarrufu sağlandı. ÇSıfır Atık Hareketi, doğal kaynakların korunmasına doğrudan katkı sundu. Türkiye'deki orman varlığının yaklaşık yüzde 7'sine denk gelen 613 milyon ağacın kesilmesi önlenirken, yaklaşık 36 milyon aracın yıllık karbon salınımına eş değer 180 milyon ton sera gazı emisyonunun önüne geçildi. Sıfır Atık Projesi, 2018 yılında bu yana toplamda yedi uluslararası ödüle layık görüldü.

Denizler 23 bin kamyon dolusu çöpten arındırıldı

Sıfır Atık Projesi bünyesindeki Sıfır Atık Mavi Hareketi kapsamında, denizlerin temizlik çalışmaları için 64 lisanslı atık alım gemisi, 183 atık kabul tesisi aracılığıyla toplam 348 kıyı tesisinde atık alım hizmeti veriliyor. 2026 yılı itibarıyla 325 bin tondan fazla deniz çöpü toplanarak bertaraf edildi. Denizler 23 bin kamyon dolusu çöpten kurtarıldı.

DOA Türkiye'ye yayılıyor

Sıfır Atık Hareketi'nin en kritik aşamalarından biri olan Depozito Yönetim Sistemi, Ocak 2025'te Sakarya'da hayata geçirilen pilot uygulamanın ardından bugün itibarıyla 53 ilde kullanıma sunuldu. Şehirlerin farklı noktalarına yerleştirilen 834 adet depozito iade makinesi sayesinde ambalaj atıkları kaynağında ayrı toplanıyor. 13 Mart itibarıyla sisteme kayıtlı kullanıcı sayısı 117 bine yükseldi.

Ambalajlardan 3 milyon TL gelir elde edildi

Geri dönüşüme kazandırılan yaklaşık 200 ton PET, 504 ton cam ve 11 ton alüminyumdan yaklaşık 3 milyon TL gelir elde edildi. Sistem ekonomik gelir üretmenin yanı sıra enerji tasarrufu, ithalatın azaltılması ve yeni istihdam alanlarının oluşmasına da zemin hazırlıyor. Türkiye Çevre Ajansı, sistemin ülke genelinde yaygınlaştırılmasıyla 25 milyar ambalajın geri dönüşüm zincirine dahil edilmesini hedefliyor.

Bir iyilik dalgasına dönüşebilir

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın eşi, Birleşmiş Milletler (BM) Yüksek Düzeyli Şahsiyetler Sıfır Atık Danışma Kurulu Başkanı Emine Erdoğan, 2017'de başlatılan Sıfır Atık Projesi'nde edinilen tecrübelerin, davranış değişikliğinin en güçlü çevre ve iklim politikası olduğunu gösterdiğini belirterek, “Yani sorumlu bir davranış, tüm insanlığı ve doğayı halka halka kuşatan bir iyilik dalgasına dönüşebilir” ifadesini kullandı. Emine Erdoğan, 30 Mart Uluslararası Sıfır Atık Günü’ne ilişkin NSosyal hesabından yaptığı paylaşımda, şu ifadeleri kullandı: “Faturasını hepimizin ödediği gıda kaybının ve israfının önüne geçebiliriz. Tabiatın kendini yenilemesine fırsat verir, çevre kirliliğinin ve sera gazı emisyonlarının azalmasına katkı sağlayabiliriz. Birlik olalım, fark edelim, küçük adımlarla büyük mesafeler katedelim.”