Bizans'ın meşhur bir imparatoriçesiydi Zoe. 50'sine kadar bekâr yaşamak zorunda kaldı. Ellisinden sonra üç defâ evlendi. Ayasofya'ya kocasıyla birlikte resmini yaptırdı. Her koca değiştirdiğinde, Ayasofya'daki resmin başı da değişiyordu.
978–1050 yıllarında yaşayan ve 1000 yıllık Bizans İmparatorluğunun en meşhur imparatoriçelerinden olan Zoe (Tam ismi "Zoe Porphyrogenita" yani erguvan rengi içinde doğmuş Zoe), 50 yaşına kadar evlenemedi. Fakat bunun acısını 50'sinden sonra fazlasıyla çıkardı. 72 yaşında ölünceye kadar geçen 22 sene içinde tam 3 defâ evlenmişti. Ayasofya'da 2. kattaki kadınlar bölümü denen sağ tarafta, güney duvarındaki mozaiklerden birinde, Hz. İsa'ya bağış fermânını takdîm ederken resmedilen Zoe'nin, karşısında da 3. kocası Konstantin Monomakos'un resmi var. Esâsen bu mozaiğe ilk evlendiği imparatorun resmi yapılmıştı. Fakat İmparatoriçe Zoe, her koca değiştirdiğinde, bu resmin baş kısmı değiştirilip, yeni kocasının başı işlendi. Şimdi gelin Ayasofya'ya gidelim ve bu mozaiği yerinde inceleyelim.
Ayasofya'nın üst katında, batıdaki (sağ taraf) bölüme kadınlar yeri mânâsına "Gynekaion" deniyor. Az ileride, yerdeki yeşil renkli yuvarlak granit bir taşla işâretlenmiş imparatoriçe locası var. İmparatoriçeler, Ayasofya'daki âyinleri, törenleri, diğer saray kadınlarıyla birlikte buradan seyrederlermiş.
Karşımızdaki mermer kapının ilerisi patrikhâne mensuplarının toplantı yeri. Bizans zamânında Cennet-Cehennem Kapısı deniyormuş buraya. Buradan dümdüz ilerlediğimizde tam karşımıza 2 mozaik resim çıkar. Bunlardan sağ taraftakinde, kucağında bebek İsa ile Hz. Meryem ve Komnenos âilesi, sol taraftakinde ise Hz. İsa ve Zoe âilesi.
Sol taraftaki mozaiğe geçiyoruz. Asıl kahramanımız işte burada. Bu tabloda ortada Hz. İsa var. İsa'nın başının sağında ve solunda yine Grekçe "İhsus Christus" yâni "Efendimiz İsa" kelimelerinin kısaltılmışı IC ve XC yazılı. Sağda, elinde Ayasofya'ya bağış fermânını tutan İmparatoriçe Zoe. İsa'nın solunda ise yine altun kesesiyle Ayasofya'ya bağış yapan 3. kocası İmparator Konstantinos Monomakhos. Esâsen sâdece baş, İmparator Monomakhos'a âit. Gövde Zoe'nin ilk kocası Romanos Argyros'a âit. İşte şimdi bu garip durumun baş kahramânı İmparatoriçe Zoe'nin ilginç hayat hikâyesi:
İmparator 2. Basileios 49 sene tahtta kaldıktan sonra, öldüğünde çocuğu olmadığı için taht, kardeşi 8. Konstantinos'a kaldı. Bu yeni imparatorun da erkek çocuğu yoktu. 3 kızı vardı. Eudokia, Zoe, Teodora. 3 kızından en büyüğü Eudokia, kendini dîne adamış, bir manastıra kapanarak râhibe olmuştu. Ortanca kızı Zoe ise şan, şöhret, gösteriş ve saray hayâtına düşkünlüğünün yanında, erkeklere düşkünlüğüyle de meşhur olmuştu. Teodora'nın da ablasından aşağı kalır yanı yoktu. Fakat babası, etrâfında tahtını sarsacak bir rakip görmek istemediğinden kızlarını evlendirmedi. Zâten büyük kız da bu yüzden râhibe olmayı tercih etmişti. Fakat ortanca kız Zoe, saray hayâtından vazgeçecek gibi görünmüyordu. İmparator Konstantinos, ölümünün yaklaştığını anlayıncaya kadar kızlarını zapt etmeyi başarmıştı fakat, tahtı kızlarına bırakmanın da sakıncalı olduğunu düşündüğü için, ölümünden çok kısa bir süre önce kızı Zoe'yi Vâli Romanos Argyros ile evlendirdi.
Zamanlama hârikaydı. Düğünden 3 gün sonra İmparator 8. Konstantinos öldü. Ve planlandığı gibi dâmat, 3. Romanos Argyros adıyla Bizans tahtına oturdu. Zoe bu ilk evliliğini yaptığı sırada 50 yaşında, Romanos 70 yaşındaydı. Yeni imparator yakışıklıydı ve asil bir âileden geliyordu. Fakat daha 6 yıl bile geçmeden, çoktan birbirlerinden bıkmışlardı.
İmparatoriçe Zoe, çoktan kendisine genç ve yakışıklı bir sevgili bulmuştu bile. Mikhail adındaki bu delikanlı sarayın hadım hizmetçilerinden İoannes (Yuhanna) Orphanotrophos'un kardeşiydi. İmparator da eski sevgililerinden biriyle gizli gizli görüşmeye devâm etti. Zoe, bir yandan kocası Romanos'tan kurtulma planları yapıyor, diğer yandan genç kalmanın yollarını arıyordu. 50 yaşını çoktan aşmış olmasına rağmen yaptığı kremlerle, kullandığı merhemlerle hâlâ genç kız gibiydi. Belki de bu yüzden Ayasofya'ya resmini çizen sanatkâr onu 15 yaşında gibi göstermişti. Nihâyet Zoe'nin genç sevgilisiyle ilişkisi âşikâr oldu. Duyup görenler imparatora haber verseler de imparator çok kulak asmadı bu söylentilere. Mikhail'in de kutsal emânetler üzerine yemin ederek bu ilişkiyi inkâr etmesiyle imparatorun gönlü iyice rahatladı. 11 Nisan 1034'te İmparator Romanos Argyros'un havuzda ölü bulunduğu îlân edildi saraydan. Zoe ile evliliklerinin 6. yılıydı. İmparatorun öldüğü günün akşamında, genç sevgilisiyle evleniverdi İmparatoriçe Zoe. Dedikodular aldı yürüdü.
Hadım hizmetçinin köylü kardeşi şimdi Roma'nın 54. Bizans'ın 48. imparatoru olarak tahta oturmuştu. Yaşlı imparatoriçenin genç sevgilisine düğün hediyesiydi Bizans tahtı. Fakat bu 2. kocanın saltanatı, 1. sinden sâdece 1 yıl fazla sürdü. 7. yılda Zoe, bu kocasından da sıkılmıştı artık. 4. Mikhail'in de karısı Zoe'ye vefâ borcu çabuk bitti. Artık imparatoriçeyi de görmez, ona eski ilgiyi göstermez olmuştu. Ne de olsa kendisi koskoca bir imparator, Zoe ise yaşlı bir kadındı. Esâsen yaşlı olan, Zoe'nin sâdece bedeniydi. Gönlü hâlâ genç, gözü hâlâ genç erkeklerdeydi. Kocasının kendisine ilgisizliği hattâ nankörlüğü yetmiyormuş gibi, bir de zaman zaman sara nöbetleri geçirmesi onu iyice çekilmez hâle getirmişti. Bir sefer dönüşü hastalığı iyice artan 4. Mikhail, artık öleceğine kendisi de inandığından tahtı, yeğeni Mikhail Kalaphates'e bırakmanın planlarını yapmaya başladı. Yeğenini evlat edinmesi ve onu tahta çıkarması için hanımı Zoe'yi iknâ etti ve dünyayı terk etti.
5. Mikhail, ilk iş olarak velinimeti Zoe'yi ve Zoe'nin kız kardeşi Teodora'yı Büyükada'daki bir manastıra sürgün etti. Fakat rakiplerinin imparator soyundan iki asilzâde saraylı olduğunu hesâba katmamıştı. Tüm saray ve hattâ tüm Bizans halkı, imparatoriçelerini seviyordu. Ordunun ve memurların desteklediği büyük bir halk ayaklanması başladı saraya karşı. 5. Mikhail çâresiz, Zoe ve Teodora'yı geri çağırdı. Fakat sarayı basan isyancılar, imparatoru linç etmeye kararlıydı. Mikhail güç belâ sığındığı Ayasofya'da yakalandığı ve gözleri oyuldu.
Artık Bizans tahtı 2 yaşlı kız kardeşe kalmıştı. Fakat 1 yıl bile dolmadan Zoe, tekrar evlenmeye karar verdi. Zîrâ Bizans geleneklerine aykırıydı bir imparatoriçenin devleti yönetmesi. Bu fedâkârlığı yapıp, evlenmeye daha dünden hazır olan Zoe, kardeşi Teodora'ya fırsat bırakmadan 3. evliliğini yaptı. Yeni dâmat senatör Konstantinos Monomakhos idi. Zoe bu esnâda 64 yaşındaydı. Ömrünün kalan 8 senesini de Monomakhos ile geçirdi Zoe.
İşte Ayasofya'daki resmin hikâyesi böyle. Zoe'nin, her koca değiştirişinde, bu resimdeki baş da değişmiş, gövdeye dokunulmamıştı. Bu yüzden gövde, ilk koca Romanos Argyros'a, baş ise Konstantinos Monomakhos'a âittir. Tabiî ki her koca değişiminde, isimleri de başlarıyla birlikte değişmişti. Zâten dikkatli bakıldığında yazılardaki ve resmin baş kısmındaki değişiklikler anlaşılıyor.
Zoe'nin kızkardeşi Teodora'ya gelince, yıllarca ablasına sabretmesinin mükâfatını geç de olsa alacak, ablasının son kocası 9. Konstantinos Monomakhos'un (1042-1055) yılları arasındaki 13 senelik saltanatı sonrasında imparatorluğu 1 yıl da Teodora, ama tek başına yönetecek, ismini Bizans imparatorları listesine yazdıracaktı.
