Sanal alemdeki ihtiyacı görüp 2 yıl önce yola çıkan Cogito Sözlük, küfür, hakaret, aşağılama ve kişisel çatışmalara izin vermiyor. Herkesin düşüncesini özgürce ifade ettiği sözlükte, kullanılması uygun bulunmayan sözcükler 'Cogayıp' denilerek siliniyor.
Sosyal medyaya giderek artan ilgi nedeniyle gün geçtikçe daha fazla kişi sanal alemin koridorlarında geziyor. Bu da kanunlarla çerçevesi henüz tam belirlenmemiş, denetimin olmadığı bir sahada isteyenin istediğine istediğini söyleyebildiği bir mecra haline gelmesine yol açıyor. En son örneği Ekşi Sözlük'te Peygamber Efendimiz hakkında hakaret içeren bir başlık açılmasıydı. Sosyal medyada tepki alan bu başlık, ne ilk ne de son. Ancak küfürden, hakaretten, aşağılamadan uzak mecaralar yok değil. 2011 yılında kurulan ve sanal alemdeki interaktif sözlükler camiasına hızlı bir giriş yapan, kendini 'muhafazakar düşünce ve mizah platformu' olarak tanımlayan Cogito Sözlük onlardan biri. Çünkü Cogito Sözlük gündemdeki gelişmelerin seviyeli bir şekilde değerlendirilmesi, kişisel çatışmalardan değil fikirlerin özgürce tartışılmasından beslenilmesi ve magazinsel jurnaller yerine edebiyat, felsefe, sinema, müzik, siyaset gibi alanlarda paylaşımlar yapılması esaslarını baz alarak kurulmuş. Cogito Sözlük'ü kurucusu ve Genel Yayın Yönetmeni Birol Şanlı ile konuştuk.
İstanbul Üniversitesi - Fransız Dili ve Edebiyatı bölümü mezunu Birol Şanlı, her biri kendine özgü mizah tarzına sahip 4 arkadaş olarak bir araya gelip, 'küfürsüz mizah' amacıyla yola çıktıklarını söylüyor. Sonrasında sanal alemde ahlaki hassasiyet sahibi sözlük ihtiyacı olduğunu gördüklerini ifade eden Şanlı, eli kalem tutan onlarca kişiyi platformlarına davet ettiklerini ve gündem, sanat, edebiyat, din ve siyaset gibi farklı konulara değinmeye başladıklarını anlatıyor. Başlangıç mizah üzerinden olunca edep dâhilindeki her konuda espri yapılabilen, komedi yazılabilen bir yer haline gelmiş Cogito.
Sanal alemde varoluşunu 19 Mayıs'ta duyuran Cogito'nun neden bu tarihi seçtiğini Şanlı şöyle anlatıyor: 'Aslında ben 1 Nisan'da açtım sözlüğü, şaka gibiydi çünkü ilk zamanlar böyle ses getireceğini tahmin etmiyordum. Sonra üye sayısı artınca 23 Nisan olsun diye düşündük, çocuk oyuncağı gibi geliyordu halen. Aksilikler falan derken 1 Mayıs mı olsa acaba dedim. Provokasyona açık bir tarih, yanlış anlaşılabilir diye vazgeçtim. 19 Mayıs'ta karar kıldım en son, ne de olsa nice 19 Mayıslarda belediye stadyumunda güneşin altında yana yana büyüdük biz. Vefa borcu diyebiliriz, buğday tenli olmayı buna borçluyum.'
İsmi duyulmuş ve bilinen pek çok sözlükte varlığını sürdüren 300'e yakın deneyimli sözlük yazarı ile yola çıktıklarını ifade eden Birol Şanlı, aslında bu rakamın sembolik olduğunu ve Bedir savaşına giden 300 kişiye atfen böyle bir sayı belirlediklerini anlatıyor. Cogito'da herkesin gönül rahatlığıyla girebileceği, okuyabileceği, yazabileceği, öğrenebileceği, eğlenebileceği, arkadaşlar edinebileceği bir ortam oluşturduklarını ifade eden Şanlı, 'Hakaret, küfür, itham, provokasyon olmadan fikirlerin havada uçuştuğu bir sanal platform. Muhafazakâr bir sözlüktür Cogito, burada herkes kendi inanç veya görüşlerinin değerini yazarak muhafaza eder. Türkiye'de maalesef muhafazakâr denince akıllara bağnaz, yobaz hatta en iyi ihtimalle dindar anlamı geliyor. Hâlbuki kendini ait hissettiği değerleri savunan herkes muhafazakârdır. Cogito Sözlük'te herkes fikrini anlatabildiği kadar değerlidir, ister Müslüman olsun ister ateist hiç fark etmez.' diyor.
Ekşi Sözlük'te son zamanlarda gelişen olayları 'Ekşi Sözlük'ün yolu yol değil, zaten neye hizmet ettiği de belli. Ama böyle bir oluşumu destekleyen firmalar görmek veya ödül veren siyasiler görmek gerçekten üzücü' sözleriyle değerlendiren Birol Şanlı, Ekşi Sözlük'te yazan ahlak ve edep sahibi insanların kendilerince küfre karşı mücadele ettiklerini fakat o mecrada yazarak aslında oraya hizmet ettiklerini düşünüyor. Cogito Sözlük'ün Ekşi Sözlük ve türevlerine eleştirel yaklaştıklarını ifade eden Şanlı, 'Zira ahlaken yozlaşmış sözlüklerde yazmak istemedikleri için Cogito'da bu insanlar. Her iki sözlükte de yazan az sayıda yazarımız var fakat bu durum onların Cogito'daki konumlarını iyi veya kötü şekilde etkilemiyor' diyor.
Sözlükte gönüllülük esasına dayalı bir moderatörlük sistemi var. Sözlüğün deneyimli isimlerden seçilen moderatörler sürekli tanımları okuyarak kontrolü sağlıyorlar. Sözlükte 'Cogayıp' denilerek silinen belli kelimeler var. Bu kelimeleri ısrarla kullanan olursa ceza alıyor. Cogito olarak üç temel unsuru; seviye, edep, kalite'yi göz önüne aldıklarını söyleyen Şanlı, üyeler derdini anlatırken çirkin kelimelere başvurmadığı sürece düşünceleri veya inançlarıyla ilgilenmediklerinin de altını çiziyor. Ancak ne zaman ki aşağılama, sataşma, hakaret etme durumu söz konusu oluyor; işte o zaman yazarın sözlükle bağı kopuyor. Şanlı, 'Zaten fikrini anlatırken küfürlü kelime kullanma ihtiyacı hisseden kişinin düşüncesinden de kimseye fayda gelmez' diyor. Cogito Sözlük'ün şu an sözlükler sıralamasında 4. Sırada yer aldığını söyleyen Birol Şanlı, hedeflerinin adlarını daha fazla duyurmak olduğunu ifade ediyor. Şanlı, 'Etik ve edep duyarlılığı olmayan sözlüklerde yazan ruhu pak, zihni pak, kalbi pak arkadaşların, Cogito Sözlük'ten haberleri olduğu an koşup geleceklerine ben gönülden inanıyorum. Zamanla en büyük iki sözlükten biri olabilirsek, bir sivil gençlik platformu kurmayı da düşünüyoruz' diyor.
