Bir derbeder saman Kosmos

Reha Erdem'in, 46. Uluslararası Antalya Altın Portakal Film Festivali'nde, en iyi film ve en iyi yönetmen dahil dört ödül alan, 'Kosmos' isimli filmi, bu hafta vizyona giriyor. Şamanesk özellikler gösteren 'yüksek' bir insan figürünü, beyazperdeye taşıyan Reha Erdem, Kosmos'un kendisi için bir ideal olduğunu söylüyor. Filmin kahramanı Battal, nam-ı diğer Kosmos, katları olan insanı, cömertliği, birilerini iyi etmeyi savunan bir kahraman. Şehirden şehre, insandan insana marjinal yolculuklar gerçekleştiren Battal, insanüstü güçleriyle, bu zamanı, bu günün kurallarını hiçe sayarak yaşıyor. Filmin mekanı ise, mimarisi ve doğasıyla bir çok sanatçıyı etkilemiş olan Kars. Kar ve kazlarıyla Kars, film içinde öyle önemli bir yere sahip ki… Yönetmen bu filmin Kars için yapılmış olduğunu bile söylüyor.

Zihnimde hep böyle bir senaryo vardı ama yön değiştiriyordu. Filmi yaptıktan sonra düşündüğüm bir şey var. 'A Ay' filmindeki bir figür ile çok benzer Kosmos. Münir Özkul'un oynadığı roldü ve filmde adı geçmese de senaryodaki adı Kosmos'du. O da Battal gibi bir varlıktı. Demek ki o varlık -yani o tarz bir figür demek istiyorum- hep vardı bende.

Bu film belli yönleriyle fikri varsa da Kars'ı gördükten sonra şekillendi. Daha doğrusu Kars'a yazıldı.

Bence diğer filmler kadar fantastik Kosmos. Biraz daha masalsı demek mümkün belki. Baş figürü gibi bir durumu var filmin. Gerçek mi, değil mi? Yalan mı, sahici mi? Kahramanın fluluğu gibi yani... Filmin kendisi de böyle bir yerde duruyor.

Bir aşk filmi evet, ama sadece aşk filmi değil. Katmanı olmayan, katları olmayan bir insanı, yiyen içen biriktiren, sonra yine yiyen, içen ve bu esaretin içinde kuruyan insanı düşünün. Halimizi, dünyanın şu halini yani. Kosmos, katları olan en basit insanı savunuyor. Olmayacak bir ideal benim için. Onun kadar cömertleşmek, sadeleşmek belki biraz yarı derbeder yapıyor insanı. Bizim bugünkü kurallarımızla o kadar ileri gitmek mümkün değil ama işte bu da bir dilek. Varlığın dileği.

Bizim kültürlerimizde bu gibi yüksek insanlar hep olmuş. Ağırlıkla Şamanizm'de var. Benim özel bir ilgim de var Şamanizm'e, kültürel anlamda. Bu kültürün farklı devamları var. Artık esamesi okunmayan şifacılar örneğin. Gerçek insani bilgi, birilerini iyi etme, edebilme bilgisi onlarda vardı. Kosmos'un varlık olarak gösterdiği ise şu: O en saf olanı istiyor. İnsanlara cömert bir ilişki öneriyor. Birbirini iyi etmek, birine ilgi duymak... Birbirini iyi etmek istemekle birlikte iyileşir her şey. Kosmos'un mucizeleri var. Beceriyor ya da beceremiyor ayrı. Ama, o isteği önemli olan. Bir ideal bu benim için. Bu kadar yaklaşabilmek… Bu kadar yaklaşmak için de bu kadar pürüssüz olabilmek... İşte bir süper kahraman o!

Keşke hep öyle devam etse. Hiç durmadan film çeksem. O kadar hızlı olmayacak galiba yeni film. Çalışıyorum. Sadece İstanbul'da çekeceğimi söyleyeyim.

Hz. İsa'ya benzesin isteme-dim. Belki bu biraz kahramanın fiziğiyle de ilgili. Kosmos bize bir öneride bulunabilecek bir insan değil. Sadece varlığı umut doğurabilir. İletişimi çok kopuk. En basit sözcüklerle konuşuyor. Bunlar da ilahi sözcükler oluyor ister istemez.

Aslında zenginden alıp fakire vermek ya da birilerine kötülük yapmak amacı taşımıyor. Dünyadan kopukluğu bazı zararlar da veriyor ona. Bu o zararlardan biri. “Para lazım” diyorlar o da bulup getiri-yor. Parayla ilişkisi en üst düzeyde. Tabii biz onun çaldığını görmüyoruz. Ama muhtemelen hırsız odur.

Kosmos'un bir yerden bir el aldığına gönderme bu. Şaman kültüründe kuş tüyleri kullanılır, kuş sesleri çıkarılır. Battal'da Şamanesk özellikler var evet. Şamanlar da ağaçlara çıkabiliyorlar, ağaçlarda uzun süre uyuyabiliyorlar. O da böyle bir derbeder şaman.