KÜLTÜR SANAT

Cingöz Recai'nin gizli rakibesi: Çekirge Zehra

Yayıncı Hüseyin Doğru, Cingöz Recai'nin Osmanlı arşivlerinde kalmış maceralarını bulup yeniden bastı. Doğru, Peyami Safa''nın, Cingöz Recai'den önce ilk polisiye kahramanının Çekirge Zehra olduğunu söylüyor.

Ayşe Olgun Yeni Şafak
Peyami Safa''nın Server Bedi imzasıyla yazdığı Cingöz Recai''nin maceralarını herkes soluk soluğa okumuştur. Kırk yıldır Peyami Safa''nın bu serisini okuyucuyla buluşturan Damla Yayınları, Cingöz Recai'nin kitap olarak basılmamış maceralarını gazete arşivlerinde tararken Safa'nın iki unutulmuş kahramanını keşfetti. Bazı maceraları Osmanlıca harflerle basılmış bu karakterlerden biri Kartal İhsan diğeri ise Çekirge Zehra. Seksen yıl sonra yeniden okuyucuyla buluşan bu kahramanları yayınevinin sahibi olan Hüseyin Doğru anlattı.

Cingöz Recai Serisi kaç kitaptan oluşuyor?

Damla Yayınevi tam 40 yıl önce kuruldu. İlk yayınladığımız kitap Peyami Safa''nın ''Amerikada Bir Türk Çocuğu'' idi. Önce çocuklara yönelik 25 kitabını, daha sonra Genç Damla markamızla üst yaş ve yetişkin grubuna çıkardığımız Server Bedi imzasıyla yayınlanmış polisiye maceralardan oluşan Cingöz Recai serisini yayınladık. Bu ay içerisinde Kral Faruk''un Elmasları ve Zeyrek Cinayeti''ni, kasım ve aralıkta da Cingöz''ün Esrarı ve Arsen Lüpen İstanbul''da isimli iki yeni kitabını yayınlayacağız.

OSMANLICA BASILMIŞ

Bu serideki kitapların bir kısmını ilk kez basıyorsunuz, öyle mi?

1974 yılında telif anlaşması yapıldıktan sonra Peyami Safa'nın Server Bedi imzasıyla yayınlanan eserlerini araştırmaya başladık. Bazıları 1930''lu yıllarda basılmış ve biliniyordu. Bazıları ise yalnızca Osmanlıca harflerle basılmıştı. Biz, bunların hepsini çocuk ve gençlik olarak ayırarak gerektiğinde Osmanlıcadan Türkçeye tercüme ederek bir külliyat hâline getirmeye başladık. Bu kitapların bir kısmını özel koleksiyonlardan, bir kısmını da Milli Kütüphane''den temin ettik. Böylece Türk edebiyatına Peyami Safa''nın kaybolmuş pek çok eserini de kazandırıyoruz.

RAKİPLERİNE TAŞ ÇIKARIR

Peyami Safa''nın kaleme aldığı polisiye kitaplarında en çok Cingöz Recai''yi biliyoruz. Bu seride başka kahramanlar da var mı?

Bildiğiniz gibi 1930''lu yıllarda dünyada dedektiflik ve polisiye romanları modası başladı. Buna İngiltere''den Sherlock Holmes''ü Fransa''dan Arsen Lupen''i örnek gösterebiliriz. Türkiye''de ise pek çok yazarlarımız bu işe teşebbüs etse de en çok tutulan ve meşhur olan Peyami Safa''nın Cingöz Recai serisidir. Bu serimizde Cingöz Recai hep baş karakter olarak karşımıza çıkmaktadır. Bazı romanlarında ise İngiliz ve Fransız meslektaşlarına taş çıkartırcasına Sherlock Holmes ve Arsen Lüpen''i, Cingöz Recai ile karşı karşıya getirmiş ve her seferinde Türk kahraman Cingöz Recai, onların hakkından gelmiştir. Ancak Peyami Safa, pek kimsenin bilmediği Kartal İhsan''ın ve Çekirge Zehra''nın maceraları olmak üzere iki ayrı polisiye kahramanının daha romanlarını yazmıştır. Bunlar ise deneme niteliğinde olup Cingöz Recai''de karar kılmıştır.

Robin Hood'un kadın versiyonu

Kadın karakter Çekirge Zehra''nın o dönem pek tutulmadığını söylüyorsunuz. Bunun sebebi nedir?

Cingöz Recai olsun, Kartal İhsan veya Çekirge Zehra olsun, kibar hırsız rolünü üstlenmektedir. Bunlar, akıllara durgunluk verecek taktiklerle vurguncu, soyguncu. Zenginlerden çalmakta, bir yandan fakir öğrencilere ve zor durumda olan kimselere yardım etmekte, bir nevi Robin Hoodçuluk oynamaktadırlar. O günkü toplumsal ortamda böyle bir rolü bir kadın karaktere ''Çekirge Zehra''ya oynatmış olması, aslında Peyami Safa''yı çağın ötesinde düşünebilen bir yazar hâline dönüştürmektedir. Neden tutulmamıştır? Gerçekten bizim için de tahmin etmek zor.

Polisiyenin babası: Peyami Safa

Türk polisiye kitabı denilince aklımıza gelen ilk isim Peyami Safa'nın Server Bedi mahlasıyla yazdığı Cingöz Recai. Bu serinin hikayesi nedir?

Peyami Safa, Cingöz Recai serisini 1924''te kaleme almış. 10''ar kitaptan oluşan Cingöz Recai''nin Harikulade Sergüzeştleri serisi ile Cingöz Recai Kibar Serseri serisi 1924-1925 yılları arasında yayınlanmış. 15 kitaptan oluşan Sherlock Holmes''e Karşı Cingöz Recai serisi de 1926''da yayınlanmış. Hatta bir ara Peyami Safa, bu seriyi sonlandırmaya karar vermiş ancak okuyucuların yoğun talebi üzerine Cingöz''ün Esrarı adlı yeni bir kitapla Cingöz Recai''yi tekrar okurla buluşturmuş. Cingöz Recai''nin bir özelliği daha vardır ki o da Türk sinemasına kazandırılan ilk Türk polisiye roman kahramanı olması.

Günümüzde genç okuyucunun Cingöz Recai kitaplarına ilgisi nasıl? Bu maceraları çizgi roman ya da çizgi film olarak hazırlamayı, basmayı hiç düşünmediniz mi?

Gençlik kesiminde, polisiye macera kurgusu ve Peyami Safa''nın harikulade Türkçesine karşı yoğun ilgi olduğunu söyleyebiliriz. Hatta bazı öğretmenlerden gelen geri bildirimlere göre çizgi roman ve film konusunda iş modelleri geliştirme çalışmalarımız hâlen devam etmektedir.

Yorum

ÖNERİLEN VİDEO
Yetimlerin babası: Bahattin Yıldız
+

Veri politikasındaki amaçlarla sınırlı ve mevzuata uygun şekilde çerez konumlandırmaktayız. Detaylar için veri politikamızı inceleyebilirsiniz.