Yazarlar Aktif Rasyosu ve normale dönüş

Aktif Rasyosu ve normale dönüş

Ahmet Ulusoy
Ahmet Ulusoy Gazete Yazarı
Abone Ol Google News

BDDK, Mayıs ayından itibaren yürürlüğe girme üzere, koronavirüs salgını sürecinin ekonomiye, piyasaya, üretime ve istihdama olumsuz etkisini mümkün olan en az seviyeye indirmek ve bankaların ellerinde bulundurduğu kaynakların etkin bir şekilde kullanılmasını sağlamak (zorlamak) amacıyla, Aktif Rasyosu düzenleme kararı almıştı.

BDDK’tan yapılan yeni açıklama ile, piyasa beklentileri doğrultusunda, Aktif Rasyo uygulaması 31 Aralıktan itibaren kaldırılacaktır.

**

Nisan ayındaki kararda mevduat bankaları için AR değeri 100, katılım bankaları için 80 olarak belirlenmişti. Daha sonra bu değerler 10 Ağustos’ta sırasıyla 95 ve 75’e indirilmişti.

Dışarıdan bakıldığında bir matematik denklemi gibi duran “Aktif Rasyosunu (AR)” bankaların verdiği krediler, himayelerindeki mevduatlar, aldıkları menkul kıymetler veya Merkez Bankası ile yaptıkları takaslar (Swap) belirlemektedir.

AR denklemini belirleyen parametrelere bakıldığında; bankaların elindeki menkul kıymetlerin miktarının 0,75 ile, TCMB ile yapılan swap işlemlerinden elde edilen değeri 0,5 ile ve yabancı para cinsinden mevduatları 1,75 ile çarpılması isteniyor.

Basit bir dört işlem olan AR’nin büyük çıkması, ya da 90’a yaklaşması için payda yer alan krediler, menkul kıymetler veya TCMB swap işlemlerinin büyümesi gerekiyor.

Paydanın küçülmesi için ise TL mevduatlar ya da yabancı para cinsinden mevduatlar kısılmalı.

BDDK, AR’yi tutturamayan bankalara formüle aykırılık oluşturan tutarın yüzde 5’ine kadar ceza kesileceğini ve bu cezanın 500 bin liradan az olmayacağını duyurmuştu.

**

Bu hesaplamanın yürürlüğe girmesiyle döviz mevduatındaki büyümenin frenlenmesi, bankaların topladığı döviz mevduatını swap yaparak TL’ye çevirmesi ve bankaların kaynaklarını kredi olarak vermesinin hedeflendiğini görmekteyiz.

Düzenlemeyle döviz mevduat artışları devam etmiş, mevduat faizlerinde bir geri çekilme görülmüş (mevduatlarda Haziran ayında ortalama faizler yüzde 7 seviyesine kadar düşmüş), takip eden dönemde normalleşme adımlarının gelmesiyle de yönünü yukarı çeviren mevduat faizleri yeniden çift haneleri görmeye başlamıştır.

AR oranını tutturabilmek için bankalar özellikle tüketici kredilerini arttırma yoluna gitmiş, ticari krediler önceki trendini korumuştur.

Bankalar kredi verirken risklerini arttırmamak için kredibilitesi yüksek, sorunsuz müşterilerine ek kredi önermiştir. Bu yaklaşım bankaları ister istemez açılacak ya da yenilenecek olan krediler için daha düşük faiz teklifine zorladı.

Buna karşılık bazı bankalar AR oranını yakalayabilmek için yeni ve daha yüksek riskli müşterilere yöneldi ve bu da risk artışıyla sonuçlandı. Böylece AR uygulaması ile kredi faizlerinde düşüş yaşanırken, kredilerin geri dönme risklerinde artışa neden olmuştur.

AR uygulaması sonuçta BDDK’nın kuruluş gerekçesi olan bankacılık kesiminin riskini azaltma amacına ters bir uygulama olarak devreye girdi.

**

AR daralma döneminde bankaları kredi vermeye teşvik eden bir uygulama oldu.

Ekonominin normalleşmeye geçiş sürecinde kaldırılarak kredi büyümesinin makul seviyelere çekilmesine olanak sağlayacaktır (aşırı kredi büyümesinin enflasyonist etkisi de net olarak görülmektedir).

BDDK bu hamlesi kısa vadeli kredilerin yolunu kapatacağı, vade uzamasını destekleyeceği söylenebilir.

**

Aktif Rasyo uygulamasının kaldırılmasının 31 Aralık tarihinden itibaren başlatılması bankalara uyum süresi verilmesi anlamına gelmektedir.

Ayrıca, normalleşme adımları çerçevesinde bankaların elini rahatlatacak (bilanço risklerini serbestçe yönetme imkânı) bir adım.

Yine, bankaların daha çok mevduat tutmasına katkıda bulunacağı (tasarruf artışı), kredi maliyetlerinin artacağı, ekonomik büyümeye ve istihdama olumsuz yansıyacağı değerlendirilebilir.

Bu karar aslında hükümetin enflasyonu birinci önceliğe alan, büyüme ve istihdamın ikinci plana itildiği bir politika değişikliği anlamında da yorumlanabilir.

6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunundaki amaçlar ile sınırlı ve mevzuata uygun şekilde çerezler kullanılmaktadır. Detaylı bilgi için çerez politikamızı inceleyebilirsiniz.