Bizim gibi özellikle enerjide ve üretim için gerekli girdide yurtdışına bağımlı olan birçok ekonomide cari açık önemli bir sorun olmaktadır. Peki, cari dengede meydana gelen farklılıklar dolayısıyla ortaya çıkan cari açık ve fazla nasıl oluşur? Cari denge temel olarak üç hesaptan oluşmaktadır. Ülkenin ihraç ettiği mal ve hizmetlerden sağladığı gelirler ile ithal ettiği mal ve hizmetler için ödediği miktarı belirleyen dış ticaret dengesinden yani mal ve hizmetler dengesi hesabından, ülkenin vatandaşlarının
Bizim gibi özellikle enerjide ve üretim için gerekli girdide yurtdışına bağımlı olan birçok ekonomide cari açık önemli bir sorun olmaktadır.
Peki, cari dengede meydana gelen farklılıklar dolayısıyla
ortaya çıkan cari açık ve fazla nasıl oluşur?
Cari denge temel olarak üç hesaptan oluşmaktadır. Ülkenin
ihraç ettiği mal ve hizmetlerden
sağladığı gelirler ile ithal ettiği mal ve hizmetler için ödediği miktarı belirleyen
dış ticaret dengesinden
yani mal ve hizmetler dengesi hesabından, ülkenin vatandaşlarının yurtdışından edindikleri ve yabancı vatandaşlara ödenen kar payı ve faiz ile ücretleri belirleyen
gelir hesabından
ve
cari transferler arasındaki
farkı belirleyen transferler hesabından oluşmaktadır.
Dolayısıyla, cari açık, ülke ekonomisinde kullanılan nihai mal ve ara malların ithalatının ihracattan fazla olması, hizmet ticaretlinin ülke aleyhine olması ve ülkeden fazla gelir ve transferinin olması ekonomide cari açığın artmasına neden olmaktadır.
Ülke bazında
gelir ve giderler arasındaki fark giderler lehine arttığında cari açık oluşurken tam tersi durumda ise cari fazla ortaya çıkmaktadır.
Cari dengeyi oluşturan kalemlere bakıldığında cari açığın oluşmasına en büyük neden olarak
ithalatta meydana gelen artış olduğu açıktır.
Bu nedenle, ekonomide meydana gelen cari açığın azaltılması için bir yandan ithalatın azaltılmasını diğer yandan mevcut cari açığın her yıl finanse edilmesini zorunlu kılıyor.
CARİ AÇIK NASIL KAPATILIR?
Cari açık baskısıyla üretim için gerekli olan girdilerin ithalatının azaltılması yani ekonomik büyümeyi yavaşlatacak adımlar belki geçici olarak cari açığın azalmasını sağlayabilir ve ekonomide
cari açığın neden olacağı dış finansman ihtiyacını azaltabilir.
Ancak, bu durum ekonomide hem istihdamın azalmasına, hem de kişi başı gelir azalmasına ve dolayısıyla ekonomide talep azalması nedeniyle daha büyük problemlere neden olabilir.
En önemlisi de azalan talep, ekonomide var olan büyüme dinamiğini ortadan kaldırabilir.
Cari açığın azaltılması ya da ortadan kaldırılması için ithalat kısılırken
üretimi olumsuz etkilemeyecek kalemlerin ithalatının azaltılması öncellikli olmalıdır.
Bunun yanında, yurtdışından ithal edilecek ürünlerin ya da
girdilerin ülke içinde üretilmesini sağlayacak yatırım teşviklerinin sağlanması ve ithalatta büyük yer tutan enerjinin yurtiçi kaynaklar
ile sağlamamsı öne çıkan önemli çarelerdir.
Diğer yandan,
ihracatın arttırılması için daha fazla üretmek en önemli çarelerden birisidir. Bu durum hem cari açığı azaltacak hem de üretimi ve dolayısıyla kişi başı geliri arttıracaktır.
Bu adımlar sayesinde, ithalatın girdi mallarına bağımlılığı düşeceği gibi,
katma değeri yüksek olan ürünlerin üretimi hızlanacak ve ekonomi de cari açığın tehdidinden kurtulmuş olacaktır.
#Ekonomi
#ithalat
#Erdal Tanas Karagöl
