Bende başka, sende başka

“Hiçbir insan ve hiçbir yazgı, başka bir insan ve yazgıyla kıyaslanamaz. Hiçbir durum kendini tekrar etmez ve her durum farklı bir cevap gerektirir” diyor ‘İnsanın Anlam Arayışı’ ismini verdiği kitabında Victor E. Frankl.

İnsanların büyük bir kısmı, her sorunun tek ve sabit bir cevabı olduğuna inanıyor bugün. İki kere iki sorusunun cevabının dört olduğu gibi (Hoş, bundan şüphe edenler de var hâlâ)... Kendi tecrübelerimiz ve kavrayışlarımızdan bulup çıkardığımız sınırlı açıklamanın yaşayan herkese tartışılmaz bir izah getirdiğine nasıl bu kadar kolay ikna oluyoruz? Çünkü idrakimizi kendi sınırlarımızın ötesine taşıyacak bir insani meraktan yoksunuz. Sanıyoruz ki hayat bizim oturduğumuz yerden gördüğümüzden ibarettir. Sanıyoruz ki hakikat dediğimiz şey, bizim akledebildiğimiz, fikredebildiğimiz sınırlar içindedir, ötesine geçmez. Bu şu an dünyada yaşanan belki de en yaygın körleşme türü... Birbirimizi bu yüzden göremiyor, anlayamıyoruz; çünkü kendimizden, anlama kapasitemizden, zihinsel çeperlerimizden bir adım dışarı atmaya asla yanaşmıyoruz. Asla her insanın kendi hakikatinin içinde yaşadığını, farklı sorularla farklı bir imtihandan geçmekte olduğunu, farklı kabiliyetlere, hissedişlere, zorluklara ve kolaylıklara sahip olduğunu görmek istemiyoruz. Herkesin bizim kavrayabildiğimiz bir küçük çember içinde yaşamasını, oraya uygun bir insani kılık kıyafete, bir duygusal-zihinsel dışavuruma sahip olmasını bekliyoruz.

“Ben sana hayat hakkında esaslı bir soru vereyim ama sen bana kendinde bulduğun cevabı verme!” dedi hocası talebesine. “Neden?” diye sordu talebe şaşkınlıkla. “Çünkü soru ikimiz için ortak olsa da, cevabın doğrusu sende başka, bende başkadır!”

Hem soruların hem de cevapların her yaşanan anda, her yaşayan insanda, bunların birbirleriyle olan ilişkilerinde sonsuz ihtimal barındırdığı gerçeği herkesin rahatlıkla gözleyebileceği bir vakıa... Yaşarken, yine sayısız tecrübeyle bu hakikate vakıf oluyoruz aslında. Hayatta tek bir cevabı olan sorular var elbette; ama özellikle konu insansa, hakikatin tamamını açıklayan ve karşılayan tek bir cevaptan söz etmek abesle iştigalden başka bir şey olmaz. Çünkü her insan, parçası olduğu sonsuzca büyük ve zerresi dahi değişmez olan asli hakikatin içinde kendi küçük benzersiz hakikatini yaşıyor. O tekil hakikatin, en çok da o kişisel benzersizliğiyle asli hakikatin içinde anlam taşıdığını idrak etmemiz gerekiyor. Bu manada her insan, bir büyük soruya cevaptır. Kendi içine doğru derinleşen ve çoğalan doğurgan bir cevap... Ama hiçbir insan, bir başka insanın sorusunun cevabı değildir.

Sadece insanlar değil, durumlar da kendi içinde sürekli bir değişkenlik gösterir, her an hakikatin yeni veçheleri ortaya çıkar, durumlar beklenen ya da beklenmeyen başka yeni durumlara kapı açar. Dolayısıyla insan da kendi aklı ve kalbinde sürekli yenilenen bir ihtimaller denizinde yüzmekte olduğu bilgisiyle yaşamalıdır. Kendi kapasitesiyle sabitlemeye çalıştığı her şeyin tek bir izahta donup kalacağını ve izah kabiliyetini kaybedeceğinin idrakinde olarak...

Victor E. Frankl’ın aynı kitabından bir alıntıyla bitirelim: “Bir benzerlik kurmak için bir filmi gözünüzde canlandırın: Teker teker binlerce resimden oluşur ve her biri mantıklı ve anlamlıdır. Yine de son kareyi izlemeden filmin anlamını kavramayabiliriz; ancak her bir bileşenini, her bir tekil resmi anlamadan da filmi anlamamız mümkün olmaz. Hayat da böyle değil midir? Varsa, hayatın nihai anlamı da her bir tekil durumun, bireyin bilgi ve inançlarına en uygun şekilde gerçekleştirilmesine bağlı değil midir?”