Küçücük bir dükkândan büyük bir meclise

Bazı insanların ardından yazarken nereden başlayacağınızı bilemezsiniz. Yazdıkları kitaplardan mı, çıkardıkları dergilerden mi, yetişmesine vesile oldukları insanlardan mı? Ali Haydar Haksal’ın vefat haberini aldığımda benim aklıma önce Üsküdar’da, Yedi İklim’in o küçücük dükkanı geldi.

İlk çalıştığım iş yerlerinden biriydi orası. Bugünden geriye baktığımda önemli bir durak olduğunu daha iyi anlıyorum. Fiziken gerçekten küçücük bir yerdi. İçeri birkaç kişi girdiğinde hareket edecek alan kalmazdı. Fakat mekanın küçüklüğüne bakıp orada olup biteni anlamaya çalışırsanız yanılırsınız. Çünkü bazen bir yerin metrekaresiyle tesiri arasında hiçbir ilişki yoktur.

O küçücük dükkanda çok sayıda yazarla tanışma fırsatı buldum. Kitaplarını okuduğum, isimlerini dergilerde gördüğüm insanların gelip gittiği; gençlerin oturup dinlediği, bazen söze karıştığı bir yerdi. Şimdi kültür hayatımız üzerine düşünürken en fazla eksikliğini hissettiğim şeylerden biri bu: Mekanımız çok, meclisimiz az.

Oysa önemli olan büyük salonlara, gösterişli ofislere sahip olmak değil. Bir mahalle oluşturabilmek. Bir meclis kurabilmek. İnsanların birbirini gördüğü, konuştuğu, gençlerin büyüklerle aynı masaya oturabildiği bir devamlılık inşa edebilmek. Kültür biraz da böyle aktarılıyor. Kitapla ama yalnızca kitapla değil; dergiyle ama yalnızca dergiyle değil. Sohbetle, karşılaşmayla, birlikte geçirilen vakitle.

Ali Haydar Haksal’ın bence en önemli taraflarından biri buydu.

Elbette öncelikle bir hikayeciydi. Modern insanın yalnızlığına, yabancılaşmasına, iç dünyasına eğilen; hikayeyi yalnızca olay anlatmak olarak görmeyen bir yazardı. Öykü, roman, deneme, inceleme… Farklı türlerde yazdı. Fakat Haksal’ı yalnızca yazdığı kitaplarla anlatmak eksik kalır. Çünkü onun edebiyat hayatındaki asıl ısrarlarından biri yayıncılıktı.

Yedi İklim onun için yalnızca bir dergi değildi. Yeni isimlerin görünebileceği bir zemin, farklı kuşakların yan yana gelebileceği bir meclisti. Bir dergiyi yıllarca çıkarmanın ne demek olduğunu yayıncılığın biraz içinde bulunan herkes bilir. Türkiye’de edebiyat dergiciliğinin ekonomik şartlarını düşündüğünüzde bunun romantik bir uğraştan çok bir inat meselesi olduğunu anlarsınız.

Burada özellikle önemsediğim başka bir nokta var. Ali Haydar Haksal bir yandan ticaretle uğraşırken bir yandan da yayıncılığa ısrarla devam etti. Bana kalırsa bu, üzerinde ayrıca durulması gereken bir tarafıdır.

Çünkü ticaret yapan insan hesabı, maliyeti, kazancı, zararı bilir. Bütün bunları bilen birinin buna rağmen edebiyat dergisi çıkarmaya, genç yazarlara alan açmaya, kitap ve düşünce etrafında insanları bir araya getirmeye devam etmesi çok kıymetlidir. Bu, üzerinde yeterince durmadığımız bir fedakarlık biçimidir.

Kültür hayatı yalnızca büyük sanatçılar ve büyük yazarlarla kurulmaz. Onların yazabilecekleri, konuşabilecekleri, karşılaşabilecekleri zeminleri ayakta tutan insanlarla da kurulur. Bir dergiyi onlarca yıl sürdürmek bazen bir kitap yazmaktan daha görünmez ama daha geniş bir etki bırakır. Çünkü bir masada başlayan sohbetin hangi kitaba, hangi dostluğa, hangi fikre dönüşeceğini hesaplayamazsınız.

Bugün kültür kurumlarının metrekaresi büyüdü. Bütçeler, ekipler, iletişim imkânları arttı. Fakat bütün bu büyümeye rağmen bir “mahalle” oluşturmak hâlâ kolay değil. Belki de asıl mesele hiçbir zaman bina değildi. Kapıyı açık tutacak, insanları masanın etrafına çağıracak ve bunu yıllarca sürdürecek bir iradeydi.

Ali Haydar Haksal, hikayeleriyle edebiyatımızda; Yedi İklim’le de birçok insanın hayatında iz bıraktı. Benim hafızamda ise Üsküdar’daki küçücük bir dükkanın aslında ne kadar büyük olabileceğini gösteren insanlardan biri olarak kalacak.

Allah rahmet eylesin.