Suriye'de 'Lozan' çözümü

İsviçre, bugün önemli bir toplantıya ev sahipliği yapacak. Türkiye, ABD, Rusya, Suudi Arabistan dışişleri bakanları bir araya gelip Suriye için yeni çözüm yollarını konuşacak. Toplantıya İran ve Katar da davet edildi. İran daveti kabul etti.

Türkiye'yi Mevlüt Çavuşoğlu'nun temsil edeceği görüşmelerde Suriye'de barışın sağlanabilmesi için siyasi çözümün yeniden başlatılmasının ön koşulları ele alınacak.

2011 yılından bu yana devam eden iç savaş, bölgesel ve küresel bir krize dönüşürken, 500 bine yakın insanın hayatını kaybetmesine neden oldu. 6 milyon Suriyelinin mülteci durumuna düştüğü savaş, bölgede güvenlik açığına neden oldu.

Toplantı öncesi açıklamada bulunan Rusya Dışişleri Bakanlığı da toplantıda Suriye'de ateşkesin yeniden başlatılması konusunun tartışılmasını beklediklerini açıkladı.

Toplantıda son dönemde ilişkilerinde büyük gerilim yaşayan ABD ve Rusya'nın ikili görüşme gerçekleştirmesi beklenmiyor. Toplantıya, İran ve Katar da davetli. Katr'ın katılıp katılmayacağı henüz netleşmezken, İran Dışişleri Bakanı Zarif'in toplantıya katılmak için Lozan'a gittiği belirtildi.

Suriye'de yaşanan savaş nedeniyle kriz uluslararası bir boyut kazanırken, Esed rejiminin sivil halka yönelik katliamları ise milyonlarca insanı etkiledi. BM ve diğer uluslararası örgütlerin çözüm konusunda etkisiz kaldığı krizde, İran, Rusya ve Batının bölge siyaseti de krizi daha da karmaşıklaştırdı. Krizden en çok etkilenen Türkiye son döneme kadar bölgede 'uçuşa yasaklı bölge' talebinde bulunurken, BM ve ABD bu konuda sessiz kaldı. 3 milyon mülteciye ev sahipliği yapan Türkiye krizin çözümü için Lozan görüşmelerine büyük destek veriyor. 24 Ağustos'ta 'Fırat Kalkanı Harekatı' ile Suriye'de askeri operasyon başlatan Türkiye, TSK'nın desteklediği ÖSO birlikleri ile birlikte Cerablus-Azez hattını kapsayan bölgeyi terör örgütleri DAEŞ ve PYD/PKK'dan temizledi. Dabık'a ilerleyen ÖSO birliklerinin hedefi ise El-Bab'ı da içine alan bölgeyi terör örgütlerinden temizleyerek Türkiye'nin desteği ile güvenli bir alan oluşturmak. Fırat Kalkanı operasyonu ile bölgede büyük bir ilerleme sağlanırken, Lozan öncesi önemli bir avantaj da elde edilmiş oldu.

Suriye'de en büyük krizin yaşandığı bölge ise 300 binden fazla sivilin yaşadığı Halep kenti. Esed ve Rusya'nın kuşatması altında bulunan kentte yoğun hava saldırıları gerçekleştiriliyor. Kurban bayramında kısa süreliğine bir ateşkesin sağlandığı kentte son dönemde saldırılar daha da şiddetlendi. ABD ve Batının seyirci kaldığı saldırılar, Halep'teki krizi daha da derinleştirdi. ABD ile Rusya'nın barış görüşmelerinin başarısızlıkla sonuçlanması bölgedeki gerilimi daha da artırdı. Halep üzerinden yükselen tansiyon ABD-Rusya ilişkilerinde bir krize dönüşürken, ABD'de yaklaşan başkanlık seçimleri de ABD'nin kendi iç politik gündemine dönmesine neden oldu. Obama yönetimi başkanlığının son aylarında krizin 'diplomatik yollarla' çözümü için Lozan'ı önemli bir adım olarak görüyor. Toplantıya Türkiye, İran ve Suudi Arabistan'ın da katılması bölge ülkelerinin taleplerinin ön plana çıkmasını sağlayabilir.

ABD Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Mark Toner da Lozan'daki Suriye toplantısında İran'ı da görmek istediklerini söyledi.

İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Behram Kasımi, Dışişleri Bakanı Muhammed Cevad Zarif'in İsviçre'nin Lozan kentinde yapılacak Suriye görüşmelerine katılacağını bildirdi. Kasımi yaptığı yazılı açıklamada, "Dışişleri Bakanı Muhammed Cevad Zarif, Irak ve Suriye'nin de aralarında olduğu bölgesel ve bölge dışı ülkelerin temsilcilerinin hazır bulunacağı Lozan'daki Suriye görüşmelerine katılacak." ifadelerini kullandı.

Ancak bölge ülkelerin ve ABD ile Rusya'nın Lozan'dan beklentileri farklı. İran ve Rusya Esed'i desteklerken, İran Esed'i kendi kırmızı çizgisi olarak görüyor. Rusya ise Ortadoğu'daki en önemli müttefiki olan Esed'i desteklerken, Suriye'de bulunan askeri üslerinin kalıcı hale gelmesini ve korunmasını önceliyor. Esed rejimine aktif destek veren İran ve Rusya muhaliflere yönelik de ağır saldırılar gerçekleştiriyor. Halep kuşatmasında Esed'i destekleyen iki ülke, Suriye'nin en büyük ve stratejik açıdan önemli bir konumda bulunan kentini muhaliflerin elinden almak istiyor. İran ve Rusya Esed'li bir geçişi en önemli konu başlığı olarak masada tutuyor.

Suriye'de yaşanan krize seyirci kalan ABD ve Lozan masasında bulunmayan Batılı ülkelerin Suriye'deki esas önceliği DAEŞ. ABD yönetimi DAEŞ ile mücadele için koalisyon oluştururken, DAEŞ'le mücadeleyi bir diğer terör örgütü PYD/PKK'ya verdiği destekle sürdürüyor. PKK/PYD'yi Suriye sahasında piyadesi olarak kullanan Obama yönetimi, izlediği stratejisi ile hem Türkiye'nin hem de Suudi Arabistan'ın tepkisini çekiyor. Suriye krizinin başladığı dönemde 'Esed gitmeli' diyen ve 'kimyasal kullanımı' kırmızı çizgi ilan eden ABD, geri adım atarak Suriye'de yaşananlara seyirci kaldı. Türkiye'nin güvenli bölge talebini desteklemeyen ve PYD üzerinden bölgeyi dizayn etmeye çalışan ABD yönetimi, Rusya'nın Suriye'de etkin bir konuma gelmesine de engel olamadı. Suriye stratejisi bir belirsizlik üzerine kuran Obama'nın en büyük önceliği DAEŞ'i yenmek ve 'Suriye'de diplomatik yollarla krizin çözümü' üzerine kurulu. Başkanlık görevinin son aylarında iç gündeme yoğunlaşan Obama, Musul operasyonuna odaklanırken, Lozan toplantısı üzerinden ilerleme sağlamayı amaçlıyor. Daha önce Esed'li geçiş dönemini 2017 olarak belirleyen Başkan Obama, başarısız bir Suriye politikasını gelecek yeni başkana bırakarak Şubat 2017'de görevi devretmeye hazırlanıyor.

Uluslararası aktörlerin krizin çözümünden beklentilerinin farklılaştığı Suriye'de çözüm için yapılacak olan Lozan toplantısının Suriye'deki krizi çözüme ulaştırması handikaplarla dolu. Lozan'ı diğer toplantılardan ayırabilen fark ise, bölge ülkelerinin toplantıda daha etkin olmaları. Esed'in en büyük destekçisi olan İran'ın da toplantıya ilk defa katılacak olması Lozan'ı önceki toplantılardan farklılaştırıyor. Krizin çözümü için yeni bir yol haritasının belirlenmesi için önemli olması beklenen Lozan'da yapılacak görüşmelerin bölgeye etkileri ise katılımcı ülkelerin bölgesel barış ve istikrar perspektifinde buluşması ile mümkün olabilir.