Afrika’ya yatırım yapan kazanır

Geçtiğimiz hafta Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan, geniş ve üst düzey bir heyetle Uganda, Kenya ve Somali'yi kapsayan bir Afrika seyahatinde bulundu. Seyahat, AK Parti iktidarlarıyla başlayan Afrika'ya yönelik siyasi ve ticari hamleleri daha ileri bir aşamaya taşıması bakımından büyük önem taşıyordu. Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın büyük coşkuyla karşılandığı seyahatte, bakanlar ve bürokratların yanı sıra, Somali Büyükelçiliği görevini başarıyla yürütmüş olan AK Parti Bursa milletvekili Dr. Cemalettin Kâni Torun da yer aldı. AK Parti'nin diplomat kökenli milletvekili Torun, Türkiye-Afrika ilişkilerini geliştirmek için yürüttüğü faaliyetlerini Afrika Vakfı'nı kurarak yeni bir aşamaya taşıdı. Ben de bu çerçevede sorularımı Dr. Torun'a yönelttim.

Afrika'ya düzenlenen seyahat oldukça başarılı geçti. Seyahate Uganda'nın dahil edilmesi doğru bir karardı. Afrika'nın istikrarı açısından Uganda çok önemli. Afrika Birliği'ne en çok asker veren ülke Uganda. Türkiye'nin Uganda ile iyi ilişki kurması büyük önem taşıyor. Uganda önemli bir Müslüman azınlık barındırıyor. Cumhurbaşkanımızın orayı ziyaret etmesi gerçekten Türkiye'nin uzun vadeli Afrika stratejisi açısından çok anlamlı ve ufuk açıcı.

Kenya bölgenin en gelişmiş, ekonomisi en büyük ülkesi. Türkiye o bölgedeki diğer ülkeleri de kapsayacak bir ticari hareketlilik yapacaksa bunu Kenya üzerinden yapmak zorunda. Kenya, bölgenin istikrarı açısından da önemli. Ayrıca Kenya'da ciddi bir Müslüman nüfus var. Bu nüfusla bizim tarihsel bağımız da mevcut.

Somali bölgede uzun süredir iç savaşın devam ettiği, istikrar açısından sorunlu bir ülke. Ama Cumhurbaşkanımızın 2011 ziyareti sonrası büyükelçiliğin açılması ve Türkiye'nin yaptığı faaliyetlerle Somali belli bir yere geldi. Bununla beraber Somaliler çok ticaret kafalı insanlar oldukları için kendilerinin de gayretiyle Somali bir anda ayağa kalkmaya başladı. Somali'nin en büyük sorunu şu anda oturmuş bir devlet yapısının olmaması. 2012'deki seçimlerden sonra gelen hükümet yeterince bu oturmuşluğu sağlayamadı.

http://image.piri.net/resim/imagecrop/2016/06/13/01/31/resized_82012-1a94c272kanitorun1.jpg

O bölgelerin doğrudan kendine yetecek şekilde kalkınmasını sağlayacak programlar uygulanmıyor. Bakın Dünya Bankası'nın hiçbir zaman sadra şifa program yoktur. Sadece şu örneği vereyim. Somali'nin orta bölgesi, yani Mogadişu'nun biraz daha kuzeyinden itibaren Güney Kenya sınırına kadar olan bölge müthiş bir tarım toprağı olan, iki nehri olan bir bölge. Eğer bu nehirlere sulama kanalı yapılsa, bu topraklar tüm Doğu Afrika'yı besler. Bu müthiş bir şey ama insanlar orada halen açlık çekiyor. Aynı şey Sudan ve birçok Afrika ülkesi için geçerli. Kongo için geçerli. Dışarıdan oraya gerçekten yatırım yapıldığı takdirde durum düzelebilir. Biz ona kazan-kazan diyoruz. Yani kazan-kazan yöntemiyle Afrika da kazanır, yatırım yapan da kazanır. Afrika'nın bugün yardıma değil ticarete ihtiyacı var. Ama Batılıların öyle bir niyeti yok. Batılılar sadece kendilerinin kazandığı sistem kuruyorlar. Bu ülkede şu maden var diyor oradaki idarecilere rüşvet vererek çok düşük maliyete alıyor madeni. Ondan sonra geri kalan canı cehenneme diyor. Bu insanlar bir süre sonra bu sömürünün, adaletsizliğin farkına varıyorlar. Türkiye'nin Somali'deki popülaritesi bundan geliyor. Türkiye Somali'de ciddi ve samimi bir şekilde yatırım yaptı.

Bu döngüyü kırmanın en önemli yolu şiddeti körüklememek. Mesela Somali için söyleyeyim. Afrika'nın şu anda aktif bir kaç fay hattı vardır. Bunların bir tanesi Somali, bir tanesi kabile savaşının yaşandığı Güney Sudan. Orta Afrika'da etnik ve dini bir iç savaş şu anda durduruldu, ama potansiyeli var. Kongo her zaman kabile savaşlarına muhatap olabilecek bir konumdadır. Batı Afrika'da Mali ve o bölgelerde her zaman böyle bir fay hattı vardır.

AK Parti'nin 2002'de iktidara gelmesinden sonra Afrika'ya ilgi arttı. 2005, Afrika Yılı ilan edildi. 2005'te bizim Afrika'da 12 büyükelçiliğimiz vardı. Şu anda 39 tane var. Bu 11 yıllık süre içinde biz Afrika'da ciddi bir açılım yaptık. Türk Hava Yolları'nın özellikle ticaretin gelişmesinde çok büyük bir rolü oldu Afrika'da. Türkiye Afrika'da TİKA eliyle o dönemden itibaren Kızılay ve diğer kurumlar eliyle hem insanı hem kalkınma adımları atmaya başladı. Su kuyuları, okullar, hastaneler açıldı.

İhracatımızın Afrika'da artırılmasına ağırlık verilmelidir. Afrika'nın kıta olarak yıllık ithalatı geçen yıl 600 milyar dolar civarındaydı. Türkiye'nin bunun içindeki payı yüzde iki buçuk. 15 milyar dolar civarında. Afrika'nın ithalatında Türkiye'nin payı yüzde 10'a çıktığı takdirde, çok önemli bir noktaya ulaşmış olacağız. Bu gerçekleşirse, mesela Türkiye'nin cari açık diye bir problemi kalmaz.

Türkiye'de her konuda olduğu gibi bu konuda siyaset aslında bir çok kurumun önünde gidiyor. Siyaset önden gidiyor ama henüz diğer kurumlar bu siyasete ayak uydurabilmiş değil. Özellikle ekonomi kurumlarımızın, iş adamlarımızın daha atak ve faal olmaları gerekiyor.

Çok doğru. Tayyip Erdoğan'ın iç savaşın devam ettiği bir ülkeye ve dünyanın en tehlikeli addedilen şehrine 19 Ağustos 2011'de bütün tehlikeleri göz ardı ederek ailesiyle birlikte inmesi büyük bir olay. Bununla ilgili şöyle bir şey oluyor Amerika'da. Bir Somali toplantısında Dışişleri Bakanlığından bir görevli diyor ki, “Biz yıllardır size şu kadar para veriyoruz, bu Türkler bir geldiler hepiniz onlardan oldunuz.” Somalililerden birisi, “Şu iç savaşın olduğu yere, şu havaalanına ailesiyle birlikte Erdoğan'ın inmesinin bir ücreti yoktur. Milyon dolarların karşılığıyla ölçülemez” diye cevap veriyor. Bütün Somalililerin gözünde Tayyip Erdoğan bir milli kahramandır ve gerçekten Somali'nin kaderini değiştiren bir insandır. O insanlar için bir kurtarıcıdır ve Somali tarihi yazıldığında bu ziyaret bir dönüm noktası olarak kaydedilecektir.

Devlet yapısının güçlendirilmesi açısından Türkiye'nin oradaki faaliyetleri çok önemli. Biz Somali'yi zaten ayağa kaldıran ülkeyiz ve bundan sonra da Somali'nin bölgede istikrarlı bir devlet haline gelmesinde Türkiye'nin ciddi bir rolü var ve olacak bundan sonra da. Ayrıca şunu söyleyeyim: Somali bütün bunların ötesinde iki açıdan bizim için önemli. Somali, stratejik açıdan önemlidir. Somali, Kuzey'den Kızıldeniz'i Doğu'dan Hint Okyanusu'nu kontrol eden jeostratejik olarak çok önemli bir coğrafyaya sahip. İkincisi de, Somali ticari potansiyeli güçlü bir ülkedir. Somalililer gerçekten çalışkan ve gittikleri her yerde fark yaratan insanlar. Dolayısıyla Somali o bölgede kısa zamanda ekonomik merkez olabilecek bir ülkedir. Tek eksiği siyasi istikrar ve güvenliktir.

Biliyorsunuz orada askeri eğitim tesisi yakında hizmete girecek. Bu askeri eğitim tesisinde Somali Ordusu'nun subayları ve astsubayları yetişecek. Yani Somali Ordusu bu askeri tesiste yetişecek subay ve astsubaylar tarafından yönetilecek. Bu uzun vadede Türkiye'nin orada kalıcılığı açısından da çok önemli.

Osmanlı temelde bir fütuhat anlayışı üzerine gelişmiştir. Buradaki temel anlayış da şudur: Gittikleri her yerde Müslümanları güçlendirmek Müslüman olmayanların da din hürriyetini temin etmek. Osmanlı'nın yaptığı Kuzey'den Güney'e doğru inerek bu bölgelere o dönemlerde özellikle Portekizli sömürgecilerin faaliyet yapmasını engellediler. Afrika'nın ilk sömürgecileri Protekizliler'dir. Dolayısıyla Osmanlı'nın Afrika'ya gidişinin insani ve İslami bir gerekçesi var.