Yapımına karşı çıkan bazı sivil toplum örgütlerinin gerçekleştirdiği eylem ve etkinliklerle sık sık gündeme gelen Ilısu Baraj Projesi'nin kapsadığı Diyarbakır, Siirt, Batman, Şırnak ve Siirt'te binlerce köylü barajın yapımını dört gözle bekliyor.
Yapımına karşı çıkan bazı sivil toplum örgütlerinin gerçekleştirdiği eylem ve etkinliklerle sık sık gündeme gelen Ilısu Baraj Projesi'nin kapsadığı Diyarbakır, Siirt, Batman, Şırnak ve Siirt'te binlerce köylü barajın yapımını dört gözle bekliyor.
Yaklaşık 57 yıl önce projelendirilen ve ancak 3 yıl önce Başbakan Recep Tayyip Erdoğan'ın katıldığı törenle temeli atılan ve Cumhuriyet tarihinin en büyük projelerinden biri olan GAP'ın anahtar projesi konumundaki Ilısu Barajı sayesinde binlerce çiftçi arazilerinde sulu tarım yapma imkanına kavuşacak.
Ilısu Barajı projesi için finansman sağlayan Alman Euler Hermes Kreditversicherung, Avusturya'nın Kontrollbank ve İsviçre'nin Exportrisikoversicherung adlı bankaların projeden kredi desteğini çektiklerini açıklamalarının ardından barajın yapılmayacağı yönündeki söylentiler üzerine endişeye kapılan çiftçiler, hükümetin barajın yapımının süreceğini belirtmesi üzerine rahatladı.
Türkiye'nin ikinci büyük dolgu hacimli, dördüncü büyük kurulu güce sahip barajı olacak olan ve ülke ekonomisine yılda 300 milyon avro katma değer sağlanması beklenen Ilısu Barajı altında kalacak Hasankeyf ilçesinde, bir yandan tarihi eserler gün yüzüne çıkartılırken, diğer yandan da kaymakamlıkça vatandaşlar barajla ilgili her türlü çalışma hakkında bilgilendiriliyor.
Su altında kalacak olan ilçenin yeni yerine taşınması için ilgili kurumlar çalışmasını sürdürüyor. TOKİ tarafından ise yeni kurulacak ilçeye farklı mimaride yeni konutlar yaptırılacak. Modernliğin yanı sıra geçmişin izlerini taşıyacak bu konutlara taşınmayı bekleyen vatandaşlar, şu anda oturdukları alt yapıdan mahrum 40-45 metrekarelik evlerinden bir an önce kurtulmak istiyor.
Hasankeyf Kaymakamı Bilgihan Bayar, yaptığı açıklamada, ilçede yaşayan insanların büyük çoğunluğunun barajın yapılmasını desteklediğini söyledi.
Vatandaşların ilçenin yerinin değişecek olmasından dolayı başta kaygılarının olduğunu anlatan Bayar, ancak halkın bu kaygılarının yeni yerleşim yerine geçildiği zaman aşılacağına inandığını ifade etti.
Bayar, vatandaşları bilgilendirmek, onların taleplerini gerekli yerlere iletmek için 'Bilgilendirme Ofisi' ile iki internet sitesi oluşturduklarını da vurguladı.
Kaymakamlığın sitesinde de vatandaşlara barajla ilgili her konuda bilgi verdiklerini dile getiren Bayar, şunları kaydetti:
'Vatandaşlarımız her şeyden haberdar oluyor. Ayrıca, vatandaşlar için iskan komiteleri oluşturuldu. Bu komiteler her ay toplantı yapıyor. Komiteler DSİ, TOKİ ve Kültür ve Turizm Bakanlığının yapmış olduğu çalışmaları anında vatandaşlara iletiyor.'
Hasankeyf'in yeni yerleşim yeriyle ilgili çalışmalarda da son aşamaya gelindiğini, önümüzdeki aylarda ilçenin kurulacağı alanda temel atma töreninin düzenleneceğini belirten Bayar, yeni yerleşim yerinin TOKİ tarafından 4 etap şekilde yapılacağını bildirdi.
Yeni yerleşim yeriyle ilgili kamulaştırma işlemlerinin tamamlanmak üzere olduğunu, 90 ile 120 metrekare arasında 6 örnek konut yapılacağını, konutların bahçeleriyle 160 metrekareye ulaşacağına dikkati çeken Bayar, ilçenin büyümesi göz önünde bulundurularak rezerv alanlarının da projeye dahil edildiğini vurguladı.
Ötey yandan, Hasankeyf merkezine yaklaşık 1.5 kilometre mesafede dağın karşı yamacındaki alanda kurulacak olan yeni Hasankeyf, şehir yaşantısını aratmayacak şekilde inşa edilecek.
Yeni Hasankeyf'in yaklaşık 300-350 hektar alanda kurulması planlanırken, ilçenin büyümesi de göz önünde bulunduruldu.
Hasankeyf'in yeni yerleşim alanında stadyum, kütüphane, spor salonları ve kültür parkı yer alırken, Batman Üniversitesi bünyesinde turizm meslek yüksek okulu ve okulun yanında otel yapılması için de çalışmalar sürüyor.
TOKİ tarafından hazırlanan tek katlı, dubleks ve 3 katlı olmak üzere 6 örnek maket konut daha önce yapılan toplantılarla vatandaşlara tanıtıldı. Vatandaşların tercihine göre Hasankeyf'in yeni yerleşim alanında konutlar inşa edilecek.
Otantik yapıyı bozmaması, doğası ve tarihine uygun olması açısından Mardin Midyat evleri model alınarak, yerel mimariye uygun yapılacak konut ve kamu binalarında, yumuşak olduğu için işlenmesi kolay olan yöreye özgü Midyat taşı kullanılacak.
Hasankeyf'te yaşayan insanlara, 40-45 metrekarelik oturdukları evleri yerine bahçesiyle 160 metrekareyi bulan göl manzaralı konutlar verilecek.
Kalabalık nüfuslarıyla daracık evlerde yaşayan vatandaşlar, bin konutun yapılmasının hedeflendiği yeni yerleşim yerinde geniş evlerde yaşama imkanına kavuşacak.
Bölgenin tarihsel durumu, iklimi, vatandaşların yaşam biçimi, sosyal ve ekonomik yapısı dikkate alınarak kurulacak olan Hasankeyf'in ülkenin en güzel yerleşim alanı olması için çalışma yapılacağı kaydediliyor.
Hasankeyf Kaymakamı Bilgihan Bayar, kamu kurumları da dahil konutların Midyat taşından yapılacağını vurgulayarak, konuşmasını şöyle sürdürdü:
'Yeni Hasankeyf Türkiye'nin en modern ilçesi olacak. Şu anda Hasankeyf ilçesinde 570'i aşkın ev var. Fakat yeni yerleşim yerine bin konut yapılması planlandı. Yeni yerleşim yerine insanların adapte olmasını sağlamak amacıyla rehabilite çalışması yapılacak. Yeni yere taşınan insanlara belli bir zamana kadar geçimlerini sağlamak amacıyla destek verilecek. İstihdam artırıcı eğitim verilecek. Baraj yapımında da ilçedeki insanlar çalışacak. Böylece istihdam desteği sağlanmış olacak.
Yöre halkının baraja karşı bir tutumu yok. Belirsizlikten bir kaygısı var. Barajın bir an önce yapılmasını isteyenler çok. İlçemizde insanların yaşama koşulları oldukça standartların altındadır. 40-45 metrekarelik evlerde yaşıyorlar. Vatandaşlar bu durumdan çok mağdur. Ayrıca ilçede işsizlik çok yoğun. Baraja karşı olan insanların sesi biraz daha fazla çıkıyor. Esasen öyle dışarıdan görüldüğü gibi değil. Birçok insan bu barajın yapılmasını istiyor. İstemeyenler de ilçe dışından gelenlerdir. Baraj sayesinde ilçe halkının refah düzeyi yükselecek.'
Bankaların kredi desteğini çekmesinin barajın yapımını olumsuz etkilemeyeceğini, barajın 3.5 milyar dolara mal olacağını, kredinin sadece 400 milyon dolarlık kısmını karşıladığını vurgulayan Bayar, 'Devlet zaten barajın yüzde 80-85'ini yapacaktı. Bunu yüzde 100'e tamamlaması güç değil. Çok büyük bir proje. Bizi tutacak, bekletecek bir engel söz konusu değil. Kredilerin iptal olması bizi etkilemiş değil. Devletimiz barajı yapacak güce sahip' diye konuştu.
'Baraj yapılsın ya da yapılmasın, kazı çalışmalarının sürmesi ve yeraltındaki kültürel değerlerin gün yüzüne çıkartılması için Hasankeyf'in taşınması gerekir' diyen Kaymakam Bayar, Türkiye'nin en büyük kazı programının şu anda Hasankeyf'te uygulandığını bildirdi.
Kaymakam Bayar, hiç bir tarihi eserin yeraltında kalmayacağını ve hepsinin gün yüzüne çıkartılacağını sözlerine ekledi.
Batman Üniversitesi Rektörü ve Hasankeyf kazı ekibi başkanı Prof. Dr. Abdüsselam Uluçam da kazı için bu yıl 1 milyon 730 bin TL ödenek ayrıldığını, ödeneğin bir kazıya yaraşır biçimde olduğunu söyledi.
Ödeneğin sadece kazıda çalışan işçiler için olmadığını, arkeolojik eserlerin projelendirilmesi ve restorasyonu gibi çalışmalarda kullanıldığını kaydeden Uluçam, şöyle dedi:
'Bu kadar ödenek burada bir baraj olacak olgusuyla ortaya konulmuş durumda. Kültür varlıklarının korunması, onların ortaya çıkarılıp değerlendirilmesi ve ayakta durabilmesi için projeyi yürütüyorum. Bu kazılarla ortaya çıkartılan kültürel varlığın belgelenmesi ve yine bunların korunarak ayakta duracak hale getirilmesi konusunda çalışmalarımız sürüyor. Bu çalışmalar için bir finans gerekiyordu. Bu barajdan dolayı öyle bir kaynak ayrıldı. Devletin, Türkiye'nin geleceğini ilgilendiren konularda karar verme hakkı olduğunu kabul etmemiz gerekir. Bu açıdan devlet ve hükümet yetkilileri aklı selim ile karar vermişlerse veya karar veriyorlarsa, bu çerçeve içerisinde bize süre ve çalışma alanı düşüyorsa biz ancak bu alan içerisinde çalışmakla görevliyiz.'
Hasankeyf'te yaşayanların çaresiz durumda olduğunu, 1952 yılından beridir baraj yapımının gündemde olduğunu kaydeden Uluçam, konuşmasını şöyle sürdürdü:
'İlçenin alt yapısı yok. Yeteri kadar ödenek ayrılamamış. Şehirleşme yok. Nerede o Orta Çağ'ın 80 bin nüfuslu kenti. Bugün 3 bin nüfuslu köy hesabında bir Hasankeyf var. Hasankeyfliler şu anda ilgisizlik ve çaresizlik, bir de tembellikten kaynaklanan bir sosyolojik olayla karşı karşıyalar. İlçedekiler sahip oldukları kültürel varlığın bilincinde değiller. Her biri tapulu malı olarak kullanıyor. Camisi, medresesi, köprü ayakları dahil. Bütün tarihi doku şahıs malı olmuş, kıymetini bilmiyorlar. İlçedekiler gecekondularda yaşıyor. İnsani standartlara uygun bir yapıya sahip değiller. 40-45 metrekarelik bir alanda 15-20 kişi yaşıyor. Baraj olsun ya da olmasın mutlaka Hasankeyflilerin bir başka yere taşınarak daha uygar, medeni ve rahat yaşama hakları var. Özellikle Hasankeyf'tekilerin taşınmasını istiyorum ki o işgal ettikleri, üzerine kondukları tarihi Hasankeyf ortaya çıksın. Bize kazı yapılacak alan olsun. Tarihi eserlerin üzerinde evler var. Bu ilçenin yüzde 80'ini kapsıyor. İlçenin tarihi dokusu üzerinde Hasankeyfliler oturuyor. İlçede kazı çalışması durmuş durumda. Çünkü kazı yapılacak alanların üstünde gecekondular var.'
Hasankeyf ilçesine bağlı Üçyol Köyü Muhtarı Ahmet Orhan ise barajın yapımını desteklediklerini, baraj sayesinde köylerinin değerleneceğini dile getirerek, şöyle dedi:
'Yaklaşık 2 bin dönüm arazimiz baraj altında kalacak. Geriye kalan 2-3 bin dönümlük arazimiz de gerçekten sulak olacak. Şu an kuraklık var, her taraf kupkuru. Barajla iklim değişikliği yaşanacak. Geriye kalan arazimiz değer kazanacak. Az arazide çok verim sağlanacak. Şimdi çok arazi var, ama su olmadığı için herkes fakir durumda. Baraj sayesinde köyümüzün refahı artacak. Baraj olursa bizim için daha iyi olacak. Baraj sayesinde bereketli topraklara kavuşacağız, kuraklıktan kurtulacağız. Gelirimiz artacak ve çocuklarımıza daha iyi yaşam şartları sağlayacağız.'
Barajın yapımından ilçe olarak sadece Hasankeyf ile 199 köy ve mezra etkilenecek.
Baraj, kurulu güç ve yıllık enerji üretim kapasitesi bakımından da Atatürk, Karakaya ve Keban'dan sonra 4. büyük HES olma özelliğini taşıyacak. Temelden 135 metre yüksekliğine, 43,79 milyon metreküp dolgu hacmine ve 1820 metre kret uzunluğuna sahip olacak olan baraj gölünde 11 milyar metreküp su depolanacak.
Barajla her biri 200 megavat (MW) gücünde 6 üniteden oluşan ve toplam kurulu gücü 1200 MW olan santral devreye girdiğinde, yılda ortalama 3 bin 833 gigavatsaat (GWh) enerji üretimi gerçekleştirilecek.
Enerji üretiminin yanı sıra Ilısu Barajı'nda regüle edilen ve daha sonra inşa edilecek Cizre Barajı'na bırakılacak sularla Nusaybin, Cizre, İdil, Silopi ovalarında 121 bin hektar tarım arazisi suya kavuşacak.
