Türkiye’nin çok taraflı arabuluculuğu ve zirvedeki kazanımları

NATO’nun tarihi Ankara Zirvesi birçok açıdan yeni bir dönemin miladı olma özelliği taşıyor ve müttefiklerin de beklentileri bu yönde. İttifak içerisinde ABD Başkanı Trump’ın göreve gelmesi ile daha da su yüzüne çıkan ayrışmalar, Fransa Cumhurbaşkanı Macron’un 2019 yılında “NATO’nun Beyin Ölümü Gerçekleşti” açıklamaları ile iyiden iyiye müessesleşmişti. İttifakın üyesi olmayan Ukrayna’nın Rusya ile savaşına NATO’nun doğrudan taraf olması ile başlayan süreç bugün kurumsal anlamda yaşanan en büyük sorunlardan biri olan külfet paylaşımı konusunu da yıllar içinde alevlendirmişti.

Ankara’daki zirve boyunca NATO Genel Sekreteri Rutte’nin baştan sona odağı Rusya tehdidi ve müttefiklerin yük paylaşımıydı. Rutte müttefikleri, ABD ile ilişkilerin bu minvalde düzeldiğini ve eşit külfet üstlenilmesi konusunda ittifakın her zamankinden daha kararlı ve somut adımlar attığı anlatısı üzerinden mesajlar verdi. Böylelikle hem Avrupalı müttefikleri hem de Trump’ı “ittifakın karşı karşıya olduğu fikir ayrılıklarının çözümlendiği”, “ABD ile diğer müttefiklerin artık eşit yük paylaşımı” yapacağına ikna etmeye ve bu fikri konsolide etmeye çalıştı. Öte yandan NATO’nun önümüzdeki dönem jeopolitik tehdit algısında Rusya’nın ilk sırada olduğunu ve geleceğe dönük söylemlerin daha da sertleşeceğinin sinyallerini verdi.

Trump’ın Avrupalı NATO müttefiklerinin İran karşısında kendisini yalnız bıraktığı, başta İspanya’yı hedef tahtasına oturtan açıklamalarına cevaben Rutte İran konusunda müttefiklerin zirvede ortak bir tavır sergilemesi çağrısı ile mevcut gerilimi izale etmeye çalıştı.

Öte yandan zirveye katılan üye ülkelerin liderleri tarafından toplantılar marjında yapılan açıklamalar, NATO içinde halen yük paylaşımı, tehdit algısı, güvenlik öncelikleri konusunda fikir ayrılıkların diri olduğunu gösterdi. Başta Trump’ın İran konusunda Avrupalı ülkeleri hedef alan açıklamaları, Yunanistan Başbakanı Miçotakis’in diplomatik nezaketten yoksun bir şekilde ev sahibi Türkiye’yi hedef alan açıklamaları, Fransa Devlet Başkanı Macron’un Ankara öncesi Suriye’deki temaslarının maksadı, Macaristan Başbakanı Magyar’ın, “Ukrayna mağdur ama silah vermeyeceğiz” açıklamaları, Bulgar Başbakanı Radev’in, “Ukrayna’yı destekliyoruz ama onlara mühimmat olarak verecek bir şeyimiz yok”, Danimarka başbakanı Frederiksen’in “Grönland satılık değil, her müttefik bunu anlamalı”, Çekya Başbakanı Babis’in “Savunma harcamalarına yüzde 2’ye ulaşamayacağız” açıklamaları ve daha niceleri… Tüm bunlar NATO’nun ittifak ruhunun mevcut kakafoninin devamında nasıl sağlayacağı konusunda önemli emareler…Müttefiklerin aynı tehdit algılarına sahip olmaması, birbirleri arasında aşınan güven ve saygınlık, aynı hedefler doğrultusunda hareket etme kabiliyetindeki zafiyetler… Ankara Zirvesi’nde bu başlıklarda bir olgunlaşma ve ilerleme sağlandığını söylemek zor.

TÜRKİYE-ABD İLİŞKİLERİNDE “YAPTIRIM” BAGAJI KALKTI AMA…

Zirve boyunca Türkiye NATO’nun içinde bulunduğu mevcut dağınık, çatışmacı ve kırılgan statükoda birleştirici, arabulucu ve yapıcı özellikleri ile varlığını müstesna ev sahipliği ile değil, tüm bu ayrışmalarda çözüm üreten ve somut öneriler sunan merkez aktör olarak da ortaya koydu. NATO Zirvesi’nde Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın ricası üzerin katıldığını, aksi halde katılmayı planlamadığını ifade eden ABD Başkanı Trump’ın ayağının tozuyla uçaktan inmesini müteakiben ilk ikili görüşmesini Cumhurbaşkanı Erdoğan ile gerçekleştirmesi bekleniyordu. Görüşme öncesi CAATSA yaptırımlarını kaldırılacağını açıklaması sürpriz olmadı. Zira Trump, 7 yıl önce kendisinin uygulamaya koyduğu yaptırımların günün koşullarında Türk-Amerikan ilişkilerinin NATO içinde ve dışındaki en büyük çelişkisinin bu yaptırımlar olduğunun uzun zamandır farkındaydı. Bu bakımdan zirvenin Türkiye-ABD ilişkileri açısından somut ve net kazanımlarla tamamlandığını söylemek mümkün. Ancak aynı durumun NATO içinde var olduğunu söylemek mümkün değil. NATO-ABD ilişkilerinin kırılganlığı, Rusya-Ukrayna savaşının yakın gelecekte daha da yıkıcı etkilerinin olma ihtimali, ABD’nin Orta Doğu politikalarında İsrail’in kaostan beslenen politikalarına vereceği en ufak bir cesaret, İran’la ateşkesin sona ermesi ile alevlenecek jeopolitik gerginlikler Türkiye’yi bu krizlerin tam ortasında da konumlandırıyor. Türkiye’nin bu fırtınalardan en az şekilde etkilenmesi için bugüne kadar sürdürdüğü itidalli, ihtiyatlı ve çok taraflı diplomatik yaklaşımı sürdürmesi en isabetli yönelim olacaktır. Ankara Zirvesi NATO’nun geleceğinde yeni bir dönemi aralıyor olsa da bu dönemin getirdikleri beklentilerin altında kalabilir. Bunda da en başat neden yeni dönemin henüz müttefiklik ruhuna ilişkin; karşılıklı çıkarlar, tehdit algıları ve yük paylaşımı konusunda yeni, güçlü normatif ilkeler temelli bir çerçeve sunmuyor olması.