‘Herkes kendi yaptığının rehinidir ve herkes kendi adına mücadele eder’

Sûret, tasvir, tecelli ve ihtira’ konularında İbn Arabi’nin Fütûhât’ından yaptığımız seçmeyi tamamlayalım.

İbn Arabî diyor ki:

Kur’an, mizacın özü gereği bir sûreti gerektirmediğini açıkladı. Fakat meydana geldikten sonra sûret (nefs), bir mizaca muhtaç olur ve (fiilleri için) ona döner. Çünkü o içerdiği kuvvetlerle birlikte mizaçtır. Nefs ise, bedeni ancak o güçler sayesinde yönetebilir. Çünkü güçleriyle birlikte mizaç, sûret için (nefs) marangozluk veya söz gelimi bina yapan sanatkâr için araçlar gibidir. Aletler hazırlanıp sağlam bir şekilde yapıldığında, özleri gereği ve halleriyle, bir sanatçıyı talep eder. Bu sanatkâr onlar ile yapacağı şeyi yapar. Fakat araçlar sanatkarın Ali, Veli, Halit, Ömer veya belirli kişi olmasını belirleyemez. (FM, 3/57)

İnsan, taptığı şeyin (sûretin) maddesine tapmaz. Sûret ise, insan yapımıdır. (FM, 3/166)

Hayal tecellisi, duyu tecellisinden karıştırılamayacak ölçüde daha latiftir. Bu nedenle, insanın iç dünyası gibi, bu tarz tecelli hızla şekilden şekle girer. Ahirette ise, insanın dış yönü böyle olacaktır. Bir rivayette, cennette bir çarşı bulunduğu bildirilir. Bu çarşıda alışveriş olmaz. Orası, sûretlerin bulunduğu yerdir. Kim hangi sûreti isterse, o sûrete girer. Bu durum, dünya hayatında insanın iç dünyasının durumuna benzer. (FM, 3/214)

Ev, daha önce dilenen her sûreti kabul edebilen latif ve akledilir bir sûret iken, duyuda gözün gördüğü yoğun bir sûret olarak inşa edilir. Ev, kazandığı bu sınırlamayla her sûrete girebilme gücünü yitirir. (FM, 3/250)

Görülen her şeyden, görülen kısım bilinirken, bilinen her şey görülmez. (FM, 4/278)

Bazen bir şeyi yapmak değil, yapmamak günah olabilir. (…) Kulun yükümlü olduğu bir şeyi yapmada ve yapmamada Allah’a ait bir hak vardır. (FM, 4/332)

Eller, kuvvetin yeridir. (FM, 3/373)

Zuhur ve görünmenin aslı, iddiadır. (FM, 4/377)

Ameller, maldır. Amellerin kârı ise, onlardan oluşan sûretlerdir. (FM, 5/24)

Herkes kendi yaptığının rehinidir ve herkes kendi adına mücadele eder. Her insanın yükümlülüğü boynuna asılmıştır.’ (FM, 5/120)

Sefer kelimesi isfar’dan gelir. İsfar, zuhur ve görünmek demektir. (FM, 5/124)

Peygamber bize Ehlikitap olan Yahudi ve Hıristiyanlara aykırı davranmayı da emretti. (FM, 5/145)

Sûret kendisine tanık değildir. (FM, 5/336)

Tahayyül. Edilen anlamların bedenlenmesi, din ve akıl yönünden reddedilmemiştir. (FM, 5/419)

Sana, sûretini gördüğün her şey aynadır. (FM, 6/30)

İnsanlara tecelli, ancak sûretlerde gerçekleşebilir. Gözdeki ilahî amel ise gözün ilişmesi esnasında gerçekleşir. (FM, 6/66)

Allah’ın sûretten payı, özellikle ismidir. (FM, 7/172)

Amel, sanatçıya nispet edilir, alete değil. Övgü de -alete değil- onu kullanana gider. (FM, 8/100)

Mazharlar, istidatlarıyla kendilerine zuhur edene kendisiyle zuhur edeceği taşıyan ve taşınan sûretler verir. (FM, 8/329)

Amel sûret, ibadet ise yükümlünün kendini inşa ettiği amel sûretinin ruhudur. (FM, 9/15)

el-Bârî, zeki mühendislere yardım eder. Onlar çıkarsama yapan, sanatlar üreten, garip-bilinmez şekilleri ortaya koyanlardır ve bu isimden yardım alırlar. Bu isim, aynı zamanda ölçülü güzel resim çizenlere yardım eder. (FM, 9/55)

Tanımların yeri sûretlerdir. Sûretler tanımlanan şeylerdir. (FM, 9/128)

İnsan, sûret sayesinde halifeliği elde etmiş, tasarruf ve insanlık kazanmıştır. (FM, 10/199)

İnsan (son) varlıktır. Sadece insan, zahirinde ve batınında ilahi sûrete göre var olmuş tek varlıktır. (FM, 10/227)

Sanat sanatçısından ancak kendisi hakkındaki bilgisinin sûretini isteyebilir, yoksa zatının sûretini değil! Sen Yaratanının sanatısın! Öyleyse senin sûretin, O’nun sana dair Bilgisiyle örtüşür. (FM, 10/350)

Âlemdeki her cisim, ilahi bir ruh sûretiyle sınırlanmıştır ve sûret onun ayrılmaz parçasıdır. (FM, 11/201)

Sûret, (insanın âlemde Hakk’a) vekil ve halife olmasını sağlar, yoksa kardeşliği temin etmez. (…) Sûret bazılarının zannettiği gibi kardeşliğin nedeni değildir. (FM, 11/295)

Zuhur, hakikate değil sûrete aittir. Hakikat, her zaman görünmezdir, ancak sûreti görünür. (FM, 11/365)

Eser, nazardan değil, kabiliyetin istidadından gelir. (FM, 13/51)

Allah yarattıklarına ancak sûretlerde zuhur eder. Sûretler ise farklı farklıdır ve her tecellide farklı bir sûret vardır ve sûretler tekrarlanmaz. Çünkü Allah bir sûrette iki kere tecelli etmediği gibi, aynı sûrette iki şahsa birden tecelli etmez. (FM, 15/30)

Sûrete bakmak insana kibir verir. (FM, 15/158)

Nispetler olmasaydı sûretler meydana gelmezdi; sûretler olmasaydı nispetlerin farklılığı bilinmezdi. (FM, 15/379)

Tasvir mertebesi, halk (yaratma) mertebesinin sonuncusudur. (FM, 16/255)