Doları kim yıkacak?

Kripto doların celladı olacaktı. Dolar kriptoyu kendi rayına bağladı. Altın, merkez bankalarının isyan bayrağı olacaktı. Bir fiyat düzeltmesi, isyanın bittiğini sanmamıza yetti. BRICS, ortak para ihtimaliyle dünyayı heyecanlandırdı. Sonunda ortak para yerine yerel para kullanımını ve ödeme kolaylıklarını konuşur hâle geldi. Dolar hegemonyasına yönelik yapısal itiraz ortadan kalkmış değil. Ama devrim gündemden düştü.

Neden? Çünkü doların rakipleri alternatif varlıklar topladı, alternatif raylar döşedi, alternatif senaryolar yazdı. Fakat alternatif bir para iradesi ortaya koyamadı.

Kripto paralarla başlayayım. Kripto paralar başlangıçta devletten, merkez bankasından ve dolar sisteminden bağımsız yeni bir değer düzeni vaat ediyordu. Fakat ABD, kriptoyu karşısına almak yerine kendi para akışına dâhil etti.

Trump ailesinin kripto girişimlerinden elde ettiği milyarlarca dolarlık kazanç ve kamusal yetkiyle özel menfaat arasındaki sınırın bulanıklaşması, kriptonun “tarafsız ve merkezsiz alternatif” konumuna ciddi zarar verdi.

Kamusal yetki dedim çünkü ABD kriptoyu dolara rakip olmaktan çıkaracak kurumsal zemini kuruyor. Hem de doların rezerv para statüsünü güçlendirmek için. Yani kripto doları yıkamadı, dolarlaştı.

Evet, para dijitalleşmeye devam ediyor. Ancak dijitalleşme, kendiliğinden dolarsızlaşma anlamına gelmeyecek. Tam tersine ABD, yeni teknolojiyi kendi dağıtım ağına dönüştürüyor. Yeni para düzenine uyum güven üzerine kurulamazsa ABD, OFAC üzerinden ülkeleri sıkıştırarak ya da tehdit ederek uyumu sağlayacak. Tıpkı Türkiye’yi, Gri Listeye sokup sonra yapılan kripto para düzenlemesini Listeden çıkarma gerekçelerinden biri olarak gösterdiği gibi.

İkinci mesele BRICS. Biden döneminde BRICS genişlerken ortak para ve dolar dışı ödeme sistemi çıkarabilecekleri ihtimali büyük bir heyecan üretmişti. Fakat üye ülkelerin aynı itirazı paylaşması, aynı maliyeti üstlenmeye razı olduğu anlamına gelmedi. BRICS için devrim adrenalini ABD korkusunun adrenaline baskın gelemedi. Profili kuma yatarcasına aşağı çektiler. Ortak para yerine yerel para kullanımı ve ödeme kolaylığına daralttılar mevzuyu.

Ortak para olmasa da hala Yuan üzerine senaryolar var. Ama dolarizasyon tehdidinden kaçıp yuanizasyon riskine katlanmayı kim neden istesin. Yağmurdan kaçarken doluya tutulmak olur. Hatta Çin’in küresel güveni kuramamasının gerekçelerinden birisi Yuan gündemi olabilir.

Çin gene de mBridge gibi sınır ötesi ödeme altyapılarının çevresini genişletiyor. Ama kanal başka, para başka, güven başka, yönetişim başkadır.

Gelelim altına. Son raporlar küresel rezervler içinde doların azalmaya başlayan payının yeniden artışa geçtiğini gösterdi. Dolar hegemonyasını altının bitirteceğini değerlendirenlerse bu gelişme karşısında tam tersinden yanıldıklarını düşünmeye başladılar. İddianın büyüklüğü altında ezilircesine. Oysa rezervler içinde doların payına nominal değil, reel bakmaları gerekirdi.

Ne merkez bankalarının rezerv çeşitlendirmesi eğilimlerinde bir farklılık var ne de altın almaktan vazgeçmiş durumdalar. 2026’nın ilk çeyreğinde yaklaşık 244 ton net merkez bankası talebi oluştu. Hala yurt içinde altın stoğu oluşturmaya çalışıyorlar. Ama altının piyasa değeri düştüğünden rezervler içinde altın gelişimi dolar cinsinden tersine çalışıyormuş gibi görünüyor.

Aslında dolar hegemonyasının rezervler içinde azaldığı tartışıldığında da gerçeğin bir kısmı buydu. Altın miktarı artıyordu ama altının değeri daha hızlı arttığından rezervler içindeki payı doları herkesin dikkatini çekecek kadar aşağı alıyordu.

Yani şunu söylüyorum; nominal bakılırsa altın 10 bin dolar olsa doların payı düşük seviyelere inecek. Altın 20 bin dolar olsa dolar namına pay kalmayacak.

Hasılı, doların rezervler içindeki payı üzerinden sonuca varmamız mümkün değil. Çünkü hala altın dolar cinsinden ölçülüyor.

Para başka işler gibi bir İRADE işidir.

İrade gösteren bir ülke ABD’yi imalatta geçebilir. Teknolojide geçebilir. Uzayda geçebilir. Ticarette geçebilir. Yakın tarih bunların örnekleriyle dolu. Ama ABD’yi geçtilerse bile sonunda ABD kazandı.

Çünkü kimse para iradesi gösteremedi. Para idaresi yaptılar.

Dünyanın dolar dışında varlığı var. Alternatif ödeme teknolojisi var. Altını var. Ticaret gücü var. Dolar karşıtı söylemi de fazlasıyla var. Eksik olan, bunları ortak ve güvenilir bir düzene çevirecek irade. Altın iradeden kaçış zaten.

Korkarım doların yerine yenisini koyma iradesini gene ABD gösterecek. Dolar bir gün yıkılacak ama bakalım yerine yenisini koymak için ABD mi, yoksa bir başka irade mi bunu yapacak.

İrade arayınca da dünyada gene bize çıkıyor adres. Bugünün dünyasında ortak para çıkaracak kapasitede; bir bölgemiz var, bir de İslam İşbirliği Örgütü (OIC- dört kıtada 57 ülke), neden olmasın? Enerji, gıda, güvenlik, siyasi anlaşmazlıklar gibi sorunları olduğu halde AB bir bölgesel para çıkarmayı başardı.

Bizde enerji var, gıda var, sanayi var, güzergâh var, güvenlik var… Ne lazımsa var.

Hem bölgenin barışına ve istikrarına da katkı yapar hem dünyanın…