Türk seçmeni, anayasal düzenlemelere ilişkin yedinci kez düzenlenecek halk oylamasında sandık başına gidecek. Anayasa'da sadece anayasa değişiklikleri için referandumun öngörüldüğü Türkiye'de, bugüne kadar yeni anayasa ve anayasa değişiklikleri konusunda 6 defa halk oylamasına gidildi. Bu referandumların 5’inde "evet" oyu çıkarken, yalnızca birinde vatandaşlar "hayır" oyu kullandı.
Cumhurbaşkanı Erdoğan, anayasa değişiklik teklifini onayladı. Anayasa değişikliği için referandumun 16 Nisan'da yapılmasına kesin gözüyle bakılıyor. "Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemini" içeren 6771 Sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından, halkoyuna sunulmak üzere, yayımlanması için Başbakanlığa gönderildi.
Cumhurbaşkanlığı Basın Merkezi'nden yapılan açıklamada, Erdoğan tarafından 6771 Sayılı "Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun"nun, Anayasa'nın 175'inci maddesinin dördüncü fıkrası gereğince halkoyuna sunulmak üzere, yayımlanması için Başbakanlığa gönderildiği bildirildi. Teklifin maddeleri şöyle:
- -Meclis'teki milletvekili sayısı 550'den 600' e çıkarılacak.
- -Milletvekili yaşı 25'ten 18'e indirilecek.
- -Milletvekili ve Cumhurbaşkanlığı seçimleri 5 yılda bir aynı günde yapılacak.
- -Komisyon'da devam eden toplantılarda önceki günlerde 'Yedek Milletvekilliği' teklifini içeren beşinci madde ise iptal edildi.
- -Anayasa değişikliği teklifine göre, Meclis'in denetim yetkileri yeniden düzenlendi.
- -Anayasa değişikliğine göre, Cumhurbaşkanı seçilen kişinin partisiyle ilişiği kesilmeyecek. Bu maddede yer alan 'Cumhurbaşkanı "doğuştan Türk vatandaşı" olanlar' ifadesi de Türk vatandaşı" olanlar şeklinde değiştirildi.
- -Değişikliğe göre, Cumhurbaşkanı ve TBMM'ye karşılıklı olarak fesih yetkisi veriliyor. Cumhurbaşkanı ve TBMM, yeni seçilen Cumhurbaşkanı ve milletvekilleri göreve başlayana kadar görevine devam edecek.
- -TBMM, üye tam sayısının beşte üç çoğunluğu ile seçimlerin yenilenmesine karar verebilecek.
- -Cumhurbaşkanlığı seçimi ve genel seçimler birlikte yapılacak.
- -Cumhurbaşkanı'na OHAL yetkisi veriliyor. Düzenlemeye göre, OHAL'de kararnamelerinde Meclis onayı süresi bir aydan üç aya çıkarıldı. OHAL gerekçelerine seferberlik hali de eklendi.
- -Askeri yargıyı tamamen kaldırılacak.
- -Askeri yargıdan gelen üyelerin çıkarılmasıyla Anayasa Mahkemesi'nin (AYM) üye sayısı 15'e indirilecek.
- -HSYK üye sayısının 13'e çıkarılmasını öngörülüyor.
- -Cumhurbaşkanlığı ile TBMM milletvekilliği seçimleri 3 Kasım 2019 tarihinde yapılacak.
Türk seçmeni, anayasal düzenlemelere ilişkin yedinci kez düzenlenecek halk oylamasında sandık başına gidecek. 55 yılda 6 kez sandık başına giden Türk seçmenin bundan önceki referandumlarda verdiği kararlar şöyle:
1961 Anayasası nasıl kabul edildi?
İkinci darbe ikinci anayasa
Anayasa ile ilgili ikinci düzenleme 21 yıl sonra yine bir askeri müdahalenin ardından, ''1982 Anayasası''nın halkoyuna sunulması üzerine Türk seçmeni ikinci kez sandık başına gitti. Askeri müdahalenin ardından hazırlanan 1982 Anayasası için 7 Kasım 1982'de ikinci referandum yapıldı. Katılım oranının yüzde 91.3 olduğu halk oylamasında, sandık başına giden seçmenlerin yüzde 91.4'ü ''Kabul'', yüzde 8.6'sı ''Ret'' oyu kullandı. 1982 Anayasası, sonuçların açıklanmasıyla 9 Kasım 1982'de yürürlüğe girdi. Askeri müdahalenin ardından Milli Güvenlik Konseyi ile Devlet Başkanlığını üstlenen Kenan Evren, Anayasanın Geçici 1. Maddesi uyarınca ''Cumhurbaşkanı'' sıfatını aldı. 9 Kasım 1989'da görev süresini tamamlayan Evren, cumhurbaşkanlığından ayrıldı.
Siyasi yasaklar kalktı
1982 Anayasası'nın Geçici 4. Maddesi ile getirilen siyasi yasakların kalkıp kalkmaması konusunda 6 Eylül 1987'de yapılan halk oylaması Türkiye'deki 3. Referandum olarak kayıtlara geçti. Yüksek Seçim Kurulu'nun (YSK) 12 Eylül 1987'de açıkladığı sonuçlara göre, halk oylamasına katılım oranı yüzde 93.6 oldu. Geçerli oyların yüzde 50.2'si ''Evet'', yüzde 48.8'i ''Hayır'' çıktı. Böylece, Geçici 4. Madde yürürlükten kalktı.
Yerel seçimler için referandum
Türk seçmeninin önüne 4. kez getirilen halk oylamasının konusunu ise Anayasa'nın 127. maddesindeki yerel seçimlerin 1 yıl erkene alınıp alınmaması oldu. 25 Eylül 1988'de yapılan oylamaya katılım oranı yüzde 88.8 oldu. Bu halk oylamasında seçmenlerin yüzde 65'i değişiklik için ''Hayır'', yüzde 35'i ''Evet'' oyu kullandı. Böylece, yerel seçimlerin erkene alınması için öngörülen değişiklik kabul edilmedi; ; 13 Kasım 1988'de gerçekleştirilmesi öngörülen erken yerel seçim yapılmadı.
367 krizi ve referandum
Cumhurbaşkanı Abdullah Gül'ün seçilmesinden önce Türkiye'de, gergin ve tartışmalı günler ile 367 krizi yaşandı. Gül, Cumhurbaşkanlığı seçiminin ilk turunda, 357 oy aldı.
CHP, oturuma 367 milletvekilinin katılmadığını gerekçe göstererek Anayasa Mahkemesi'ne başvurdu. Yüksek mahkemenin seçimin ilk turunu iptal etmesi üzerine seçim yenilendi ancak Gül adaylıktan çekildi ve seçim sonuçsuz kaldı. Bu tıkanmayı AK Parti, hazırladığı anayasa paketini referanduma taşıyarak aştı.
Anayasal metinlere ilişkin 5. halk oylaması olarak tarihe geçen oylama 21 Ekim 2007'de yapıldı. Cumhurbaşkanının halk tarafından ve 5 artı 5 sistemiyle seçilmesini öngören düzenlemenin de arasında yer aldığı Anayasa değişiklikleri 22 Temmuz'daki milletvekili seçiminin ardından halk oyuna sunuldu.
Katılım oranının yüzde 67.5 olduğu bu oylamada geçerli oyların yüzde 68,95'i ''Evet'', yüzde 31,05'i ise ''Hayır'' yönünde oldu ve böylece anayasa değişikliği kabul edildi.
12 Eylül'e yargı yolu
Sonuçlara göre halkoylamasına katılım oranının yüzde 73.71 oldu. Kullanılan oylardan 37 milyon 644 bin 37 oy geçerli, 725 bin 62 oy geçersiz sayıldı.
Geçerli oylardan 21 milyon 787 bin 244 oy ''Evet'', 15 milyon 856 bin 793 oy da ''Hayır'' çıktı. ''Evet'' oylarının geçerli oylara oranı yüzde 57.88, ''Hayır'' oylarının geçerli oylara oranı yüzde 42.12 olarak belirlendi.
