Peygamberimiz'in cihanşümul vizyonu ve tarihin en büyük medeniyet hamlesi: Zamanın ve mekânın ötesine uzanan bir ufuk

İnsanlık tarihinin akışını değiştiren büyük dönüşümler, genellikle uzun asırlara yayılan fikrî, askerî veya sosyo-ekonomik süreçlerin birikimiyle açıklanır. Bir medeniyetin doğması, sınırlarını genişletmesi, farklı kültürleri bünyesine katması ve kalıcı bir nizam kurması onlarca neslin ortak çabasını gerektirir. Ancak Medine’nin mütevazı ikliminde, dış dünyadan tecrit edilmiş gibi görünen Arabistan Yarımadası’ndan öyle bir çağrı yükseldi ki; bu çağrı sadece insanların kalplerini değil, tarihin ve coğrafyanın mukadderatını da değiştirdi.

MÜJDE İLE BAŞLAYAN YOLCULUK

Âlemlere rahmet olarak gönderilen Efendimiz’in (s.a.v.) doğumunun seneyi devriyesinde, O’nun insanlığa kazandırdığı değerleri ve bıraktığı mirası tefekkür ederken, bizzat Sahih-i Müslim’in Kitâbu’l-Fiten ve Eşrâti’s-Sâa bölümünde (19 ve 20 numaralı rivayetler) Sevbân (r.a.) vasıtasıyla bizlere ulaşan şu sarsıcı beyanını merkezî bir noktaya oturtmak gerekir.

Şöyle buyuruyor Peygamberimiz: “Şüphesiz ki Allah benim için yeryüzünü dürdü (küçültüp önüme koydu); ben de onun doğusunu ve batısını gördüm. Hiç şüphesiz ümmetimin mülkü ve hâkimiyeti, yeryüzünün bana dürülüp gösterilen yerlerine kadar ulaşacaktır. Bana iki hazine (Kızıl/Altın ve Beyaz/Gümüş – Kısra ve Kayser hazineleri) verildi...”

Bu hadis-i şerif, sadece gaybdan haber veren mucizevi bir ihbar değildir. Bu beyan, henüz Medine sokaklarında güvenlik mücadelesi verilirken, Mekke’nin baskılarından yeni sıyrılmış bir avuç inanan insana çizilen cihanşümul bir vizyon belgesidir. “Coğrafyanın dürülmesi” ifadesi, mekânın ilahi bir takdirle kısaltılmasını ve İslam tebliğinin aşılmaz sanılan sınırları devasa bir hızla aşacağını simgeler. Peygamberimiz (s.a.v.), ashabına yalnızca o günün dertleriyle boğuşmayı değil, doğudan batıya insanlığın hidayetle buluşacağı küresel bir adalet ufkunu hedef gösteriyordu.

Hadisin devamındaki “kızıl ve beyaz hazineler” vurgusu ise dönemin iki süper gücü olan Bizans (Kayser) ve Sâsânî (Kısra) imparatorluklarının çöküşüne ve bu kadim coğrafyaların İslam’ın adalet anlayışıyla tanışacağına işaret ediyordu. Dünyevi ölçeklerle bakıldığında imkânsız gibi görünen bu vaat, Resûlullah’ın (s.a.v.) zihinlere ve gönüllere ektiği imanın doğrudan bir yansımasıydı.

40 YILA SIĞAN SIKIŞTIRILMIŞ TARİH

Tarih felsefecileri ve sosyologlar, medeniyetlerin yükseliş dönemlerini incelerken belirli kurallar koyarlar. Bir toplumun kabile yapısından çıkıp cihanşümul bir devlet haline gelmesi nesiller boyu sürer. Oysa İslam medeniyetinin teşekkülünde ve yayılışında bu sosyolojik kuralları altüst eden benzersiz bir dinamizm yaşanmıştır.

Hz. Peygamber’in (s.a.v.) vefatından sonra başlayan Hulefây-i Râşidîn dönemi, toplamda 30 yıllık bir zaman dilimini kapsar. Bir insanın ömründe kısa bir evreye tekabül eden bu 30 yıl, dünya tarihi açısından bakıldığında adeta “sıkıştırılmış bir mucize zamanı”dır.

Resûlullah’ın (s.a.v.) çizdiği ufku bir an olsun unutmayan Ashab-ı Kiram, O’nun vefatının ardından yaşanan ilk bocalama ve tefrika tehlikelerini (Ridde olaylarını) Hz. Ebû Bekir’in (r.a.) sarsılmaz imanı ve kararlılığıyla süratle aşmıştır. Birliğin yeniden tesis edilmesinin hemen ardından, çölün ortasından çıkan bu topluluk, çağın devasa ordularına karşı tarihte eşine rastlanmamış bir adalet hamlesi başlatmıştır.

Hz. Ömer (r.a.) dönemiyle birlikte bu yayılış, sadece askerî bir fetih hareketi olmaktan çıkmış; bir kurumlaşma, adalet dağıtma ve coğrafyayı ihya etme hamlesine dönüşmüştür.

Arap Yarımadası, Şam Diyarı, Ürdün, Lübnan ve Filistin: Yüzyıllardır Bizans’ın ağır vergileri ve mezhep baskıları altında ezilen Şam, Humus, Halep ve Kudüs halkı, İslam ordularını birer işgalci değil, adalet getiren kurtarıcılar olarak karşılamıştır. Kudüs’ün anahtarlarını teslim alan Hz. Ömer’in sergilediği mütevazı ve kuşatıcı duruş, Resûlullah’ın vizyonunun ahlâkî temelini göstermiştir.

Mısır, Libya’nın doğusu, Kuzey Afrika’nın bir bölümü: Amr b. el-Âs (r.a.) komutasındaki hareketle Mısır, kısa sürede İslam coğrafyasının kalbi haline gelmiş, Kuzey Afrika fethinin kapıları aralanmıştır.

Irak ve kadim Sâsânî coğrafyası (İran): Kadisiyye ve Nihâvend zaferleriyle, asırlardır Mezopotamya ve İran platolarına hükmeden Sâsânî İmparatorluğu tarih sahnesinden silinmiş; doğunun kapıları Ceyhun Nehri'ne kadar açılmıştır.

Anadolu, Kafkasya’nın bazı kesimleri, Türkistan’nın güney kesimleri, Kıbrıs ve Akdeniz: Hz. Osman (r.a.) döneminde oluşturulan ilk İslam donanmasıyla Akdeniz’de hâkimiyet kurulmuş, Anadolu içlerine kadar uzanan ilk keşif ve adalet seferleri gerçekleştirilmiştir. İçinde Hz. Eyyûb el-Ensârî’nin de bulunduğu ordu ve ardından ikinci bir takviye kuvvet Konstantiniyye’nin surlarına kadar dayanmış, fethe çalışmışlardır. Peygamberimiz'in “Konstantiniyye muhakkak fetholunacaktır…(Ahmed bin Hanbel, el-Müsned, Hadis No: 18957) hadisi zaten asırları içine alan bir motivasyona zemin hazırlamıştır.

Medine’ye hicretten itibaren sadece 40 yıl gibi kısa bir sürede, at sırtında ve çöl şartlarında yürütülen bu mücadele neticesinde 5-6 milyon kilometrekarenin üzerinde devasa bir coğrafya İslam’ın adalet, emniyet ve tevhid sancağı altına girmiştir. Dünya tarihinde hiçbir lider, hiçbir ordu ve hiçbir fikir hareketi; bu kadar kısa bir süre zarfında bu kadar geniş bir coğrafyayı kalıcı bir şekilde dönüştürmeyi başaramamıştır.

BİRLİK VE BERABERLİĞİN MADDÎ VE MANEVÎ GÜCÜ

Peki, bu muazzam başarının arkasındaki sır neydi? Çöl şartlarında yetişmiş, teknik ve ekonomik bakımdan dönemin imparatorluklarının çok gerisinde olan bir topluluk, nasıl oldu da dünyanın kaderini belirleyen bir güç haline geldi?

Bu sorunun cevabı, Peygamberimiz'in (s.a.v.) inşa ettiği “Kardeşlik Hukuku” ve “Tevhid Birlikteliği”nde yatmaktadır. İslam öncesi Arabistan Yarımadası kabile asabiyetine dayanan, kan davalarının hiç bitmediği, parçalanmış ve dağınık bir yapıya sahipti. Resûlullah (s.a.v.), Evs ve Hazreç gibi asırlardır birbiriyle kavgalı olan kabileleri Ensar kılmış; Mekke’den gelen Muhacirler ile Ensar arasında kurduğu “Muâhât” (Kardeşlik) müessesesiyle insanlık tarihinin en güçlü toplumsal dayanışma modelini ortaya koymuştur. Bu birlik ruhu, Ashab-ı Kiram’ın benliğini tamamen kuşatmıştı. Onlar, şahsi menfaatlerini, kabile taassuplarını ve dünyevi ikbal beklentilerini tek bir gaye uğruna kenara bırakmışlardı: Allah’ın dinini, O’nun adaletini ve merhametini yeryüzündeki tüm insanlara ulaştırmak (İ’lây-i Kelimetullah).

Müslim’deki bahse konu hadis-i şerifin ikinci kısmında yer alan ilahi ikaz, bu birliğin ne kadar hayati olduğunu açıkça ortaya koymaktadır:

“Rabbimden ümmetimi umumî bir kıtlıkla helak etmemesini ve dışlarından bir düşmanı üzerlerine musallat edip köklerini kazımamasını istedim... Rabbim buyurdu ki: ‘Onları umumi bir kıtlıkla helak etmeyeceğim. Dünyanın dört bir yanındakiler toplanıp üzerlerine gelseler dahi, dışarıdan bir düşmanla yok olmayacaklar. Ancak onlar kendi aralarında birbirlerini helak edecek, birbirlerini esir edeceklerdir’” (Müslim, Fiten 19-20).

Bu nebevî ikaz bize gösteriyor ki; Müslümanlar kendi aralarında birlik ve beraberlik içinde hareket ettikleri sürece, dünyanın en büyük orduları bir araya gelse dahi onların hakikat hamlesini durdurmaya muktedir olamayacaktır. Asr-ı Saadet ve Hulefâ-yi Râşidîn döneminde elde edilen o eşsiz başarının itici gücü, Müslümanların birbirine bir binanın tuğlaları gibi kenetlenmiş olmasıydı …sağlam örülmüş bir duvar gibi kenetlenmiş saflar halinde… (Saf Suresi, 4).

Dışarıdan gelen devasa Bizans ve Sâsânî tehditleri, Müslümanların içindeki iman ve kardeşlik kalesine çarparak dağılmıştır. Ne zaman ki ümmet kendi içinde tefrikaya düşmüş, şahsi ve siyasi çekişmeler kardeşlik hukukunun önüne geçmişse, işte o zaman adalet hamlesi fetret dönemlerine girmeye başlamıştır.

KILICIN DEĞİL, KALBİN FETHİ

Tarihte Cengiz Han, Büyük İskender veya Napolyon gibi figürler de kısa sürelerde geniş topraklar fethetmiştir. Ancak bu fetihler incelediğinde görülecektir ki; geride yıkım, yağma, gözyaşı ve geçici bir askerî tahakküm bırakmışlardır. İskender’in imparatorluğu kendisi öldüğü gün parçalanmış, Moğol istilası geçtiği yerlerde medeniyet namına ne varsa yakıp yıkmıştır.

İslam’ın Asr-ı Saadet ve Dört Halife döneminde ulaştığı 5-6 milyon kilometrekarelik genişleme ise bir “işgal” değil, bir “feth-i mübîn” yani gönüllerin ve zihinlerin özgürleştirilmesi hareketidir.

Kültürel ve dinî hoşgörü: Müslümanlar girdikleri her beldede, şehirde yerel halkın dinine, diline, ibadethanesine ve mülkiyetine dokunmamışlardır. Kudüs’ün fethinde Hz. Ömer’in Hristiyan halka verdiği emannâme, insan hakları tarihinin en parlak sayfalarından biridir.

Kalıcılık: Fethedilen topraklardaki insanlar, Müslümanları birer işgalci olarak değil, kendilerini zalim yöneticilerden kurtaran adalet temsilcileri olarak görmüş ve kısa sürede kendi rızalarıyla kitleler halinde İslam’ı benimsemişlerdir. Mısır, Şam, Kuzey Afrika, Türkistan, İran ve Anadolu’nun bugün dahi İslam coğrafyasının sarsılmaz kaleleri olması, bu başarının kaba kuvvetle değil, kalplerin fethiyle gerçekleştiğinin en somut kanıtıdır.

Medeniyet inşası: Kısacık bir zaman diliminde ulaşılan bu geniş coğrafyada adalet mekanizmaları, posta teşkilatları, idari yapılar ve şehirleşme hamleleri kurularak kadîm medeniyetlerin birikimi tevhid potasında yeniden harmanlanmıştır.

Yeryüzünde hiçbir insana, hiçbir lidere ve hiçbir fikre; sadece 40 yıl gibi kısa bir sürede, çölün bağrından çıkıp çağın dev imparatorluklarını dize getirmek ve o topraklara bin yılı aşkın sürecek bir adalet ve huzur medeniyeti ekmek nasip olmamıştır. Bu durum, Peygamberimiz'in (s.a.v.) nübüvvetinin ve O’na verilen ilahi desteğin açık bir delilidir.

GÜNÜMÜZE YANSIYAN MUHASEBE: YERYÜZÜNÜ YENİDEN DÜRMEK VE UFKU YAKALAMAK

Mevlid-i Nebi'nin 1501’inci seneyi devriyesi vesilesiyle kendimize sormamız gereken hayati sorular bulunmaktadır: Efendimiz’in (s.a.v.) “Allah benim için yeryüzünü dürdü...” hadisi, sadece geçmişte yaşanıp bitmiş bir tarihsel başarıyı övmek için söylenmemiştir. Bu hadis, her çağdaki Müslüman’a ufkunu geniş tutma mükellefiyeti yükler. Coğrafyanın dürülmesi, zihinlerin ve vizyonların dar kalıplardan kurtulması demektir. Bugün İslam dünyası olarak içinde bulunduğumuz dağınıklık, tefrika ve çaresizlik hissi; Resûlullah’ın (s.a.v.) işaret ettiği o temel esası unuttuğumuzun göstergesidir: birlik ve beraberlik.

Hadis-i şerifte açıkça ifade edildiği üzere, Müslümanları yıkacak olan şey dışarıdaki düşmanların sayıca veya teknolojik olarak üstünlüğü değildir. Müslümanları zayıflatan yegâne faktör, kendi aralarındaki ihtilaflar, kardeşlik hukukunun zedelenmesi ve ortak bir ideal etrafında kenetlenememeleridir. Asr-ı Saadet ve Dört Halife döneminin o mucizevi 40 yılında yakalanan ruh; kabileciliği reddeden ümmet bilinci, şahsi menfaatlerin önüne geçen adalet anlayışı, dünyanın dört bir yanına hayrı ve ilmi taşıma gayreti idi.

Bugün Peygamberimiz'in (s.a.v.) doğumunu anmak; yalnızca O’nun doğduğu geceyi yad etmek veya süslü cümlelerle O’nu övmekten ibaret olamaz. Gerçek anma, O’nun insanlığa çizdiği o devasa ufku yeniden kuşanmaktır. O’nun Medine’de temelini attığı ve ashâbının 30 yılda dünyanın merkezine taşıdığı adalet, merhamet ve birlik vizyonunu günümüzün bilgi, teknoloji ve ahlak dünyasına yeniden uyarlamaktır.

Peygamber Efendimiz’in (s.a.v.) müjdesi hakikattir. O’nun rehberliğinde yetişen ilk nesil, “iman ve i’tisam” birleştiğinde neleri başarabileceğini 5-6 milyon kilometrekarelik coğrafyayı adaletle kuşatarak insanlık tarihine altın harflerle kazımıştır.

اللّٰهِِ جََمٖٖيعًًا لَََا تََفََرََّقُُواۖۖ“ و و م ب ا ا ا 􀋷 􀔻 ” عََْْتََصِِ وُُ حََِِبْْلِِ

(Allah’ın ipine sımsıkı sarılın, tefrikaya düşmeyin, Âl-i İmran 103) ve benzer pek çok ayetle de mü’minler sık sık uyarılmıştır.

Bu seneyi devriyede bizlere düşen sorumluluk; söz konusu hadis-i şerifteki (Müslim, Fiten 19-20) nebevî ufku doğru okumak, dışımızdaki engellerden ziyade içimizdeki tefrika unsurlarını bertaraf etmek ve Asr-ı Saadet ve Hulefa-i Râşidîn döneminin kısa sürede dünyayı değiştiren birlik ruhunu yeniden ihya etmektir. Zira zaman değişse de coğrafyaları dürerek insanlığa huzur getirecek olan yegâne hakikat; Resûlullah’ın (s.a.v.) izinden gitmek ve O’nun bıraktığı bölünmez kardeşlik mirasına sahip çıkmaktır. O zaten son noktayı Arafat’da Veda Hutbesi’nde koymuştur: “Size iki şey bıraktım. Bunlara sarıldığınız sürece yolunuzu şaşırmazsınız: Allah’ın Kitabı ve Resulü'nün sünneti.