Bayram hediyesi olarak, Afyon''un (adı bende saklı) bir köyüne ait 1936-1937 yıllarına ait öğrenci kayıt defteri geçti elime.Köyün adını açıklamıyorum. Çünkü sizlerle paylaşacağım bilgileri "sözlü tarih" çalışması kapsamında edindim. Bana bu bilgileri veren kişiler, isimlerinin ve köylerinin adını anmamak kaydını düştüler.Kapağında 1936-1937 tarihlerinin bulunduğu kayıt defterinde en büyük öğrencinin doğum tarihi 1338 olarak görülüyor. Yani 1922.Öğrencilere ait künye bilgileri şu şekilde: Doğduğu
Bayram hediyesi olarak, Afyon''un (adı bende saklı) bir köyüne ait 1936-1937 yıllarına ait öğrenci kayıt defteri geçti elime.
Köyün adını açıklamıyorum. Çünkü sizlerle paylaşacağım bilgileri "sözlü tarih" çalışması kapsamında edindim. Bana bu bilgileri veren kişiler, isimlerinin ve köylerinin adını anmamak kaydını düştüler.
Kapağında 1936-1937 tarihlerinin bulunduğu kayıt defterinde en büyük öğrencinin doğum tarihi 1338 olarak görülüyor. Yani 1922.
Öğrencilere ait künye bilgileri şu şekilde: Doğduğu yer--yıl/babasının mesleği, lakabı, adresi/anasının adı, lakabı, mesleği, adresi/oturduğu yer-köy-mahalle/ne suretle kayd olunduğu/tasdiknamenin sınıfı, no., kayıt tarihi/velisinin adı, lakabı, mesleği, adresi/muhabere edecek velinin imza veya tatbik mührü.
Defterin şahadetname bölümünde, öğrencilerin genellikle üç yıl okuduktan sonra imza karşılığı şahadetnamesini aldığı görülüyor. Bazı imzalar ve "diplomamı aldım" ibaresi oldukça akıcı bir yazı ve itinalı bir imza karşılığı alınmış iken; bazılarında çok acemi bir yazı ve imza olduğu dikkat çekiyor.
Altmış dokuz kayıttan 23 tanesi kızlara ait.
Rakamın yanıltıcılığına teslim olmamak için itinalı bir iz sürmemiz gerekiyor. Bu izi sürebilmek için, öncelikle o tarihlerde köydeki kızların varlığı üzerinden gittim.
Mesela 1928 doğumlu Fatma Ö. mahallelerindeki kendisi ile aynı yaşta olduğu halde okula gönderilmeyen kızları isim isim saydı. Bu isimlerin hiçbirinin okula kaydının yapılmamış olduğunu tespit ettim.
Yapılan araştırma sonucunda kız öğrencilerin okula kaydı ile ilgili olarak şöyle bir tasvir yapmanın mümkün olacağı kanısına vardım.
Öğretmen bütün haneleri tek tek ziyaret ederek, okul çağına gelmiş olan çocukları tespit ediyor. Ama bu esnada okul çağına gelmiş kız çocuklarının aileleri tarafından kendisinden saklandığını; geleneksel olarak kız çocuklarının nüfusa kaydettirilmediğini, ölen çocukların kaydının daha sonra dünyaya gelen çocuklar tarafından sürdürüldüğünü bildiği için sokakta gördüğü, okuma çağına gelmiş çocukları okul defterine kayıt ediyor.
Okul defterine kaydı yapılan çocukların okul ile teşriki mesaisi nasıl devam ediyordu?
a-Kaydı yapılan ama okula hiç devam edemeyen öğrenciler
b-Okula kaydı yapılan, ama ara sıra devam ettiği için kısmen okuma yazma ve hesap öğrenebilmiş olan öğrenciler.
C- Kızların okulda başları açıldığı ve erkek öğrenciler ile aynı ortamda bulunduğu için, kızlarını zinhar okula göndermeme kararlığı üzerinden aileler ile öğretmen arasındaki mücadele. Bu mücadele 1950''lerin ortasından itibaren hukuki mücadeleye dönüşecektir.
Kaydı yapılmış ama üç yıl boyunca hiç okula gitmemiş olan çocuklar ile ilgili olarak birinci sınıfta kaldı, ikinci sınıfta kaldı, üçüncü sınıfta kaldı ibaresi yer alıyor.
Okula gönderilmediği için üç yıl boyunca sınıfta kalarak kaydı silinen öğrenciler sadece kız öğrenciler değil. Erkek öğrencilerle ilgili olarak özellikle fakir olduğundan dolayı kaydının silindiği ibaresi yer alıyor.
Erkek öğrencilerin kaydının silindiği/yıkıldığı/terkin edildiğine dair bilgiler şöyle:
1929 doğumlu Hasan/Fakir ve kimsesiz olduğundan devam edemeyeceği anlaşılmıştır. 27.12.1940''ta kaydı terkin edilmiştir.
1930 doğumlu Ali/nüfusta 1928 doğumlu olduğundan ve 17 yaşını geçmiş olduğundan kaydı silinmiştir.
1923 doğumlu Mustafa/ Aydın''a çıraklığa gittiğinden devam edemeyeceği anlaşılmıştır.(Çıraklıktan kast tarım işçiliği. Kaydın silinme tarihi 1933)
1924 doğumlu Veysel/Yaşı büyük olduğunda devam edemeyeceği anlaşılmıştır. 17.11.1940''da kaydı terkin edilmiştir.
1927 doğumlu Ömer /Aydın''a çalışmaya gitmiştir. (23.10.1933)
1924 doğumlu Ahmet/ Başı sulu kel olduğundan mektebe alınmadı. (1934-1935 ders yılı)
1928 doğumlu Hasan/ yaşı büyük olduğundan ve evli olduğundan kaydı silinmiştir.
1926 doğumlu Kadir / Fakir olduğundan hizmetkâr durmuştur. Kaydı terkin edilmiştir. (1938-1939)
1924 doğumlu Hüseyin /Babasının Sandıklı''nın Başkimse köyüne imam gitmesi hasebiyle kaydı silindi.
1927 doğumlu Ali/ Babası Başkimse köyüne gittiğinden kaydı silinmiştir. (Yukarıda adı geçen Hüseyin''in kardeşi.)
1927 doğumlu Halit /Yaşı büyük olduğundan kaydı silindi.
1926 doğumlu Hüseyin/Fakir ve kimsesiz olduğundan okula devam edemeyeceği anlaşılıp 27.12 1940''da kaydı terkin edilmiştir.(Esasında ders notlarının çok iyi olduğu dikkat çekiyor.)
1929 doğumlu Mehmet/16 yaşını geçtiğinden talimat mucibince kaydı silinmiştir.
1933 doğumlu Hamza/Her sene sınıfta kaldığı ve evlendiği bilgisi düşülmüş. Kaydın silindiğine dair bir bilgi yok.
1928 doğumlu İlyas/ 16 yaşına girdiğinden kaydı silindi.
1933 doğumlu Ahmet/Büyük bir başarı göstererek 3. sınıfa geçti. Evli olduğu için kaydı düşürüldü. (1945-46 öğretim yılı)
1931 doğumlu Rüştü/Şahsen yaşı büyük olduğundan kaydı silindi.(Babası imam.)
Erkek öğrencilerin kayıt bilgileri ile kız öğrencilerin kayıt bilgilerini mukayese edeceğiz. Yazımız devam edecek velhasıl. Sizden gelecek bilgileri de bekliyorum.
