NATO ülkeleri ekonomileri ve savunma harcamaları

1949 yılında Sovyet tehdidine karşı 12 kurucu üye ile yola çıkan Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü (NATO), bugün 32 üyesiyle tarihinin en yüksek bütçeli ve en geniş sınırlarına ulaştığı dönemi yaşıyor.

Peki, bu hafta Ankara’da düzenlenecek kritik liderler zirvesinin arifesinde, ittifakın ekonomik gücü, içsel dinamikleri ve savunma harcamaları ne durumda?

1949 yılında ABD, Birleşik Krallık, Fransa, İtalya, Kanada, Hollanda, Belçika, Portekiz, Danimarka, Norveç, Lüksemburg, İzlanda ile kurulan NATO bugün tam 32 üye ülkeye ulaşmış oldu.

NATO’ ya sonra katılan ülkeler ve katılım yılları ise öyle sıralanmaktadır:

Türkiye (1952), Yunanistan (1952), Almanya (1955), İspanya (1982), Çekya, Macaristan ve Polonya (1999), Bulgaristan Estonya, Letonya, Litvanya, Romanya, Slovakya ve Slovenya (2004), Arnavutluk ve Hırvatistan (2009), Karadağ (2017), Kuzey Makedonya (2020), Finlandiya (2023) ve İsveç (2024).

Coğrafi ve siyasi öncelikleri farklı olsa da, NATO ülkelerini bir arada tutan en büyük ortak özellik kolektif savunmadır.

NATO’da yer alan ülkelerden olan Polonya ve Baltık ülkeleri için temel tehdit doğrudan Rusya iken Akdeniz bölgesinde olan Türkiye, İtalya ve Yunanistan gibi ülkeler için göç dalgaları, terörizm ve bölgesel istikrarsızlıklar öne çıkmaktadır.

Diğer yandan, ittifak ordusu dahi olmayan İzlanda ile dünyanın en büyük askeri gücü olan ABD’nin aynı masada olması bu ittifakın diğer önemli özelliğidir.

NATO, dünya Gayri Safi Yurtiçi Hasılanın (GSYH) yaklaşık yarısını temsil eden büyük bir ekonomik ve askeri güçtür.

Çünkü, ABD sahip olduğu yüksek GSYH ve yüksek orandaki katkısı nedeniyle halen NATO’nun toplam savunma harcamalarının yaklaşık yüzde 60’ını tek başına yerine getirmektedir.

Bu nedenle, ülkelerin GSYH’lerinden savunma harcamalarına katkıları uzun yıllar boyunca yük paylaşımı krizlerine neden olmuştu.

Her ne kadar NATO üyelerinin savunma harcamalarının GSYH’lerinin yüzde 2’si hedefine yaklaşılmış olsa da, 2035 yılına kadar savunma harcamalarının GSYH içindeki payının yüzde 5’ine çıkarma taahhüdü öne çıkan önemli hedef oldu.

Bu da dünyanın çok kutuplu, daha riskli bir güvenlik mimarisine evrildiğinin ve savunma harcamalarının yeni dönemde ekonomilerin güvenliği için zorunlu harcamalar olduğunun somut göstergesidir.