İslam’ın beş şartından biri olan namaz, cemaatle kılındığı zaman fazileti ve sevabı katlandığı sahih hadislerce müjdelenmiştir. Peygamber efendimiz (s.a.v.) birçok hadislerinde cemaatle kılınan namazın faziletlerinden bahsetmiştir. Namaz aynı zamanda Kur’an-ı Kerim’de 100’den fazla ayette geçmektedir. Cemaatle kılınan namazlarda imam kimi zaman hata yaparak yanlış kıldırabilir. Bu durumla karşılaşan birçok Müslüman ne yapılması gerektiğini araştırıyor. Peki, İmam namazda hata yaparsa cemaat ne yapar, nasıl uyarır? İşte sorunun Diyanet cevabı.
‘İmam namazda hata yaparsa cemaat ne yapar, nasıl uyarır?’ sorusu bu durumu ilk kez yaşayan birçok Müslüman vatandaş tarafından sorgulanıyor. Cemaatle namaz kılmak, bilindiği üzere tek başına namaz kılmaktan 25 veya 27 derece daha faziletlidir. Bu, Peygamber Efendimiz (s.a.v.) tarafından hadislerle sabittir. Cemaatle namaz kılarken kimi zaman imam hata yaparak yanlış kıldırabilmektedir. Peki, İmam namazda hata yaparsa cemaat ne yapar, nasıl uyarır? İşte detaylar.
İMAM NAMAZDA HATA YAPARSA CEMAAT NE YAPAR, NASIL UYARIR?
CEMAATLE NAMAZ KILMANIN HÜKMÜ NEDİR?
İslam dini birlik ve beraberliğe büyük önem vermiştir. Günde beş vakit namazın bir arada eda edilmesi (Bakara, 2/43), haftada bir cuma namazının ve senede iki kez olan bayram namazlarının topluca kılınması, müminlerin birbirlerinden haberdar olmalarına, görüşüp kaynaşmalarına, birbirleriyle yardımlaşmalarına vesile olmak gibi bir işlev üstlenmektedir.
Bu bakımdan cemaatle namaz, istenen birlik ruhunu sağlamlaştırıcı ve devam ettirici bir rol üstlenmektedir. Hz. Peygamber (s.a.s.), farz kılınışından itibaren hayatının son zamanlarına kadar beş vakit namazı sürekli kendisi cemaate imam olarak kıldırmış, müslümanları da namazları cemaatle kılmaya teşvik etmiştir (Ebu Davud, Salat, 49). Cemaatin önemini gösteren çok sayıda hadis bulunmaktadır. Bunlardan birinde Hz. Peygamber (s.a.s.), “Üç kişi bir köyde veya kırda bulunur ve namazlarını cemaatle kılmazlarsa, şeytan onlara hakim olur. Öyleyse cemaatten ayrılma. Çünkü kurt ancak sürüden ayrılan koyunu yer.” (Ebu Davud, Salat, 47) buyurmaktadır.
Bir diğer hadiste ise “Canım kudret elinde olan Allah’a yemin ederim ki, ateş yakılması için odun toplanmasını emretmeyi, sonra da namaz için ezan okunmasını, daha sonra da bir kimseye emredip imam olmasını, sonra da cemaatle namaza gelmeyenlere gidip evlerini yakmayı düşündüm.” (Buhari, Ezan, 29, 34; Müslim, Mesacid, 251-254) diyerek cemaati terk edenlere ciddi bir uyarıda bulunmuştur. Ayrıca özendirmek için cemaatle kılınan namazın sevabının, tek başına kılınandan 27 derece daha fazla olduğunu belirtmiştir (Buhari, Ezan, 30; Müslim, Mesacid, 249). Cemaatle namaz kılmanın önemini belirten bu ve benzeri hadislerden ve ilgili ayetlerden hareketle Hanbeliler namazın cemaatle kılınmasının, erkekler için farz-ı ayın, Şafiiler ise farz-ı kifaye olduğunu söylemişlerdir. Hanefi ve Malikilere göre ise, cuma namazı dışındaki farz namazları cemaatle kılmak, gücü yeten erkekler için müekked sünnettir (Mergınani, el-Hidaye, I, 362; Kasani, Bedai’, I, 155; Ceziri, el-Mezahibü’l-erbe‘a, I, 368-369). Bu itibarla cemaate gitmeye engel bir durum olmadıkça namazlar cemaatle kılınmaya çalışılmalıdır. Nitekim Hz. Peygamber (s.a.s.) camiye giderken atılan her adımdan dolayı kişinin bir derece yükseltilip, bir günahının silineceğini haber vermiştir (Buhari, Ezan, 30; Ebu Davud, Salat, 49).
CEMAATLE NAMAZ KILARKEN NE ZAMAN AYAĞA KALKILIR?
Cemaatle kılınan namazda, cemaatin namaz için ayağa ne zaman kalkacağı hususu, namazın özüyle değil, adap ve müstehaplarıyla ilgilidir. İmam-ı A’zam’a göre cemaatle namaz kılmak üzere “Kad kameti’s-salat” yani “namaz başladı” denildiği anda imamın namaza başlaması, namazın adabındandır. İmam, bu hareketi ile müezzinin sözünü doğrulamış olur. Bu içtihada göre imamın ve cemaatin bu cümlenin söylenmesinden önce saf düzenini almaları gerekecektir (el-Fetava’l-Hindiyye, I, 64). Fakat namaza kamet bittikten sonra başlanılmasında da bir sakınca yoktur. Hatta İmam Ebu Yusuf ve diğer pek çok müctehide göre, uygun olan budur (Aliyyü’l-kari, Fethu babi’l-‘inaye, I, 211; İbn Abidin, Reddü’l-muhtar, II, 177; Mehmed Zihni, Ni‘met-i İslam, s. 304). Hanefi mezhebindeki başka bir görüşe göre ise, müezzin “haydi kurtuluşa” anlamına gelen “hayye ale’l-felah” cümlesini söylediğinde imam ve cemaat ayağa kalkar (İbn Nüceym, el-Bahr, I, 270), imam namaza başlar, cemaat da ona uyar. Şafii mezhebine göre ise kamet bittikten sonra namaz için ayağa kalkmak müstehaptır (Nevevi, el-Mecmu’, III, 252-253).
İmam ayağa kalkmadan yahut henüz gelmeden cemaat namaz için ayağa kalkmamalıdır. Kamet yapılırken ne zaman kalkılacağı konusu, ibadetin özüyle değil adabıyla ilgili olduğundan, caminin büyüklüğüne, saf düzenini almaya ve namaza imamla birlikte başlamaya göre düşünülmelidir. Normal büyüklükteki cami veya mescidlerde imamın mihraba doğru yürüdüğü görülünce kalkılması daha uygundur. Zira Resul-i Ekrem (s.a.s.), “Namaz için kamet getirildiğinde beni görmeden ayağa kalkmayın” (Buhari, Ezan, 22) buyurmuştur. Buna göre kişi, imamdan çok geri kalmayacak ölçüde ve imam ile birlikte namaza başlayacak şekilde hazır olabileceği kadar bir süre önce yerinden kalkmalıdır (Bkz. Zühayli, el-Fıkhu’l-İslami, I, 560).
CEMAATLE NAMAZ KILAN BİR KİMSENİN ABDESTİ BOZULURSA NE YAPMALIDIR?
Cemaatle namaz kılan kimsenin abdesti bozulursa, abdest alıp yeniden namazını kılar ki faziletli olan budur. Ya da namazı bozacak başka bir şey yapmaksızın çıkıp abdest alır ve geri dönüp imam ile bıraktığı yerden namazına devam eder. Şayet imam namazı bitirmiş ise kalan rekatlarda imama uymuş kimse gibi bir şey okumadan, yaklaşık olarak imamın bekleyeceği kadar bekler, sadece rüku ve secdedeki tesbihleri, oturuştaki dua ve salavatları okuyarak namazını tamamlar (Merğinani, el-Hidaye, I, 381,382, İbn Abidin, Reddü’l-Muhtar, 368 vd.).
Kalabalık bir camide cemaatle namaz kılarken abdesti bozulan ön saftaki bir kişi, eğer abdesti bazı mezheplere göre bozulmamış sayılabilecekse o mezhebi taklit ederek namazına devam eder. Mesela bir yeri kanayan Hanefi bir kişi, kanın abdesti bozmadığını söyleyen Şafii ve diğer mezhepleri taklit ederek namazını tamamlar. Fakat mesela idrar veya gaz çıkması gibi bütün müctehitlere göre abdesti bozan bir durum gerçekleşmişse ve kalabalıktan dolayı abdest alma yerine gitmeye de imkan bulamazsa, oturur ve namazın bitmesini bekler veya diğer namaz kılanların dikkatini dağıtmamak için hiçbir şey olmamış gibi hareket eder. Sonra abdest alıp namazını iade eder.
