Tohum milli kültür meselesidir

Pandemi dönemi bir gerçeğin daha farkına varmamızı sağladı. Yaklaşık iki yıl kapanan dünyada pek çok alanda olduğu gibi tarımsal faaliyetler de son derece sınırlıydı. Türkiye tarımsal üretimi her şeye rağmen sürdürerek olası bir başka felaketin de önüne geçti. İnsanlık, pandemi ile birlikte toprak, tarım, tohum konularını yeniden gündemine almak zorunda kaldı.

Bu konu sadece bir beslenme, gıda tedariki meselesi değildir. Bir milletin geçmişi de geleceği de toprağında, tohumun hafızasında saklıdır.

Günümüzde tohum konusunda ne yazık ki bilgi kirliliği had safhada… Kimi "yerli tohum bitti, ihracata mahkumuz", kimi "artık köylü kendi ihtiyacı için bile tohumluk alamıyor, üretemiyor", kimi de "ata tohumu yasaklandı" diyor. Yalan fısıltı ile sokaklara sinsice sindi ve gerçeklerden hızlı yol alıyor maalesef…

Bu yazıda, son yıllarda tohuma dair yapılan çalışmaları derleyip, özetlemeye çalıştım.

Toprak, tohum, bitki ıslahı meselesi Cumhuriyetin ilk yıllarının ülkenin önemli bir gündemi oldu. Mevzuat çalışmaları 1925 yılında ‘tohum ıslah istasyonlarının’ kurulmasıyla başladı. O günden itibaren bir dizi düzenleme yapılsa da kurucu irade devam etmedi ve sonraki dönemin yöneticileri dışa bağımlı olmamıza engel olamadı.

Tohum, yalnızca gıda ve beslenme meselesi değil aynı zamanda bir bağımsızlık meselesidir. Bu bilinçle Türkiye, son 23 yılda sessiz ama köklü bir tohum devrimi yaptı. 2006 yılında ‘Tohumculuk Kanunu’ yürürlüğe girdi. 2008 yılında özel sektörün yeniden yapılanması ile kapsamlı bir mevzuat hazırlandı.

Bir zamanlar dışa bağımlı olduğumuz alanda bugün ihtiyacımızın yüzde 96’sı kendi yerli tohumlarımızla karşılanıyor, 100’den fazla ülkeye de ihracat yapılıyor.

Ülkemizde sertifikalı tohum üretimi 9 kat artarak 1,3 milyon tona ulaştı. Gururla söyleyelim ki; Türkiye artık sadece kendi ihtiyacını karşılamakla kalmıyor, dünya tohumculuğunda ilk 10 ülke arasında yer alıyor.

Bugün, AR-GE çalışmalarıyla özellikle tarla bitkilerinde kuraklığa ve soğuğa dayanıklı çeşitler geliştiriliyor. Yerel gen kaynakları korunuyor. Ata Tohumu Projesi kapsamında yerel çeşitler bakanlık araştırma enstitüsü adına tescil edilip koruma altına alındı. Bugün bakanlığın elinde 1.537 yerel çeşit örneği, iki ayrı tohum gen bankasında 123 bin materyal, 18 arazi gen bankasında ise 107 türe ait 10 binden fazla canlı örnek muhafaza ediliyor.

Bu rakamların ardında, Anadolu’nun binlerce yıllık bereketini kayıt altına alan büyük bir millî irade var.

“Çiftçilerin kendi tohumunu üretmesi yasak mı?” diye soruyorlar… Bu soruya çok şaşırdığımı ifade etmem lazım. Çünkü 5553 sayılı ilgili yasada, tohum ticaretine konu olmamak kaydıyla çiftçini kendi ihtiyacı olan tohumu üretebileceği açıkça ifade ediliyor.

Diğer yandan sertifikalı tohum üretimi ve kullanımının artırılması için teşvik programları 2008 yılından itibaren uygulanıyor.

"Ata tohumu yasaklandı" diyenlere özellikle sormak isterim; 2025 yılından itibaren Tarım Kredi Marketlerinde ata tohumu satışı başladığını biliyor musunuz? 2026 yılında satışa sunulmak üzere yaklaşık 1 milyon yerli tohum paketi bugünden hazırlanıyor.

“Geleceği tahmin etmenin en iyi yolu onu inşa etmektir” sözü, belki de en çok bu çabaya yakışıyor.

23 yıldır yapılan bunca uygulama, düzenleme sadece bir gıda projesi değil aynı zamanda bir milli kültür projesidir. Her yerli tohum, ata tohumu toprakta saklı kimliğimizdir.

‘’Bir milletin, kültürünü yaşatabildiği ölçüde var olduğunu’’ biliyoruz. Bugünün kararlı, azimli tohum hikâyesi de aynı zamanda milli kültürü yaşatmanın bir başka gayretidir. Yerli tohum, bu toprakların kültür kodlarının biyolojik formudur. Küresel şirketlerin patentli tohumlarına mahkûm olmamak, özgürlüğün en yalın halidir. Bu yüzden yerli tohum bir tarım meselesi değil, bir bağımsızlık meselesidir.