Peter Max: Sanatı hayatın içine taşımak

1960’ları birkaç görüntüyle hatırlamak mümkün olsaydı, bunlardan bir kısmının Peter Max’in elinden çıkmış olması şaşırtıcı olmazdı. Parlak renkler, yıldızlar, gezegenler, çiçekler, güvercinler, uçuşan figürler… Bir dönemin iyimserliğini, özgürlük arzusunu ve biraz da dünyadan kaçma isteğini resmetti. Peter Max geçtiğimiz hafta 88 yaşında hayatını kaybetti.

Max’i yalnızca “psychedelic sanatçı” diye tanımlamak ise eksik kalır. Çünkü onun asıl ilginç tarafı sanatın nerede başlayıp nerede bittiğine ilişkin sınırları hiç önemsememesiydi.

1937’de Berlin’de Yahudi bir ailenin çocuğu olarak doğdu. Nazilerden kaçan ailesiyle önce Şanghay’a, ardından İsrail’e ve nihayet New York’a uzanan bir hayat yaşadı. 1953’te henüz 16 yaşındayken geldiği Amerika’da, sadece 16 yıl sonra Life dergisinin kapağındaydı. Bu hikâyede biraz Amerikan rüyası, biraz göçmenlik tecrübesi ama en çok da 20. yüzyılın görsel kültürünün dönüşümü var.

Çünkü Peter Max’in eserlerini görmek için müzeye gitmek gerekmiyordu. Resimleri posterlerde, saatlerde, elbiselerde, çarşaflarda, gözlüklerde, uçaklarda hatta yolcu gemilerinde karşınıza çıkabiliyordu. Bir dönem yaklaşık 70 farklı ürün grubunda tasarımları kullanıldı. Tam da bu yüzden eleştirildi. Sanatını fazlasıyla ticarileştirdiği, neredeyse bir markaya dönüştüğü söylendi.

Fakat meseleye tersinden bakmak da mümkün.

Peter Max, galerinin duvarında duran görüntüyü sokağa, eve, yatak odasına, telefondaki rehberin kapağına taşıdı. Sanat eserinin “yüksek” kültürün korunaklı alanında kalmak zorunda olmadığını gösterdi. Kendisine yöneltilen ticarileşme eleştirilerine karşı da sanatını insanların satın alabileceği hale getirmekten niçin utanması gerektiğini soruyordu. Reuters’a yıllar önce söylediği gibi, yalnızca galerilerde kalsaydı bu ölçekte bir etkiye ulaşması mümkün değildi.

Belki Peter Max’i bugün yeniden düşünmeye değer kılan tam da bu.

Warhol sanat ile tüketim kültürü arasındaki mesafeyi tartışmaya açtıysa, Max o mesafeyi büyük ölçüde ortadan kaldırdı. Ay’a inişten Özgürlük Heykeli’ne, Super Bowl’dan Dünya Kupası’na uzanan üretimiyle bir ressamdan çok daha fazlasına, bir dönemin görsel hafızasını şekillendiren tasarımcıya dönüştü.

Bugün “sanatı daha geniş kitlelere nasıl ulaştırabiliriz?” diye uzun uzun tartışıyoruz.

Peter Max’in cevabı oldukça basitti:

Sanatı insanların olduğu yere götürmek.

BİR LİRALIK “MÜJDE”

Sosyal medyada dolaşırken İBB Başkan Vekili Nuri Aslan’ın bir videosuna denk geldim. Videoda İstanbullulara vermek istediği bir müjdeden bahsediyor. “Bundan sonra her Türk vatandaşına Şerefiye Sarnıcı’nı ziyaret etmek tam 1 TL. 1 TL karşılığı nasıl İBB’nin tarihe sahip çıktığı görülecek. Bütün yurttaşlarımız kendi paralarının nasıl harcandığını görecekler ve kendi paralarıyla yapılan restorasyonları 1 liraya ziyaret edecekler” diyor. Sayın Başkan Vekili 2019’da Ekrem İmamoğlu’nun seçilmesinden önceki hizmetleri daha güzel anlatamazmış. Şerefiye Sarnıcı 2018 yılında geçirdiği 5 yıllık restorasyondan sonra ziyarete açıldı. Ayrıca açıldığı tarihten Ekrem İmamoğlu’nun seçildiği döneme kadar ücretsiz olarak ziyarete açıktı. Sarnıç o tarihlerde sevgili Mehmet Lütfi Şen’in küratörlüğünde çok önemli sergilere ev sahipliği yaptı. Yani zaten ücretsiz olan bir yeri mevcut yönetim fahiş bir fiyata çıkarttı, oradaki sergilerin devamlılığını sağlamadı, şimdi de 1 TL olmasını müjde olarak sunuyor. Fıkra bu kadar.