Türk, attan inince ve onu kaybedince yeni bir macera başlar

Diriliş akımı şairlerinden Şaban Abak’ın şiirlerinde soylu macerasını anlattığı bir kahramanı var: Durmuşoğlu Duran.

Durmaktan duyduğu rahatsızlıktan ötürü yerinde duramayan, kaybettiği atını arayan bir kişi. Esasen içimizden biri. Yahut biri değil, birçoğu. Duran’ın hikâyesi üzerine şaire birkaç soru sormak istedim.

Duran kimdir, adı nereden gelir?

Bir şiir kahramanı. Arayış teması ve at metaforu üzerinden yazdığım şiirlerin ortak kahramanı. Edebiyatımızda adın sembolizminden sıkça yararlanılmıştır. Ben de sefer -ve hatta fetih- arzusu içinde sıradan bir Türk’ün durağanlıktan ve bir anlamda statükodan “harekete ka çış” macerasını yazdım. Sezai Karakoç, Yahya Kemal için “Bozgunda bir fetih düşü” demişti. Duran’ın atını arayışlarına da belki diriliş döneminde sefer düşü denebilir. Oğlunun adını Sefer koyuyor.

İlk kitap 2007 yılında “Kayıp Atlar Haritası” adıyla yayınlanmış ve TYB tarafından Yılın En İyi Şiir Kitabı seçilmişti.

Evet, 2026’da basılan ve hemen ikinci baskıyı yapan Aç Kapıyı Taç Kapı ise onun bir anlamda devamıdır. Duran hakkında özel bir şey bilmiyoruz. Bazen günümüzde bazen geçmiş çağlarda yaşıyor sanki. Son kitapta meselâ Divriği Darüşşifasında veya Sultanhanı kervansarayında taş ustası, hakkâk ve nakkaş olarak çalışmış gibi konuşuyor. Ama belki de yüzlerce yıl önceki dedelerinin ağzıyla söyledi bunları. Belki de ben söyledim, bilmiyoruz.

Atını neden kaybetti?

Bu, “Osmanlı neden yıkıldı” veya “İstanbul neden işgal edildi” demek gibi bir şey. Kaybolacağı varmış. Bulunan, yapılan her şey bir gün mutlaka kaybedileceği, yıkılacağı için onu yeniden inşa etme arayışı da kesintisiz olmak zorunda. Osman Gazi, askerlerine “Attan inmeyesüz!” diye talimat vermişti. Yüz yıl kadar önceydi, dünya öyle bir devre geldi ki bütün atlı kavimler attan indiler ve atlı binyıllar sona erdi. Makineli tüfek ateşinin üzerine atıyla hücum ederken şehit olan Enver Paşa’yı attan inen son Türk sayabiliriz. Mühründe “Leşker-i Emîr-i İslâm” yazıyordu. (Afganistan’da sürgün yaşayan Buhara Emiri Âlim Han tarafından Enver Paşa’ya verilen “İslâm Orduları Başkomutanı” unvanı.)

Hangi diyarlarda aradı atını?

Aslında bütün dünyada ve bütün araçlarla arıyor. “Dünya cirit meydanı kadar bir yerdir” diyor. “Sorsan çok yakındaydı, eliyle koymuş gibi/ Çin Seddiyle Tuna arası, hemen şurası!” Her iki kitapta Duran’ı çeşitli ülkelerde ve mekânlarda görebiliriz. Karada, denizde ve göklerde aradığı anlaşılıyor. Ancak bir şiirde “Çin’de mi aramalı insan / İçinde mi!” diye soruyor. Kitaplarda, destanlarda, menkıbelerde arıyor. Fakat kaybettiği yerde aramıyor. Çünkü Nasreddin Hoca yöntemiyle arıyor. Yitiğinin zaman içinde yer değiştirdiğini biliyor. Kaybettiğimiz şartlar, kaybetmeye sebep olucu şartlardır, bulmanın şart ve imkânları ise bambaşkadır. İnsanın bitmeyen ve bitmeyecek olan evrensel arayışından sahneler diyelim.

Türk, attan inince ve onu kaybedince yeni bir macera başlar diyebilir miyiz?

Tabii. Son kitapta demir vurgusu var. Demirle ilgili üç şiir yer alıyor. Hadid Sûresi, Demir Sûresi demek, kitapta iki yerde geçiyor. Demire binecek demek ki. Bir demir çağı vardır, onu biz başlatmıştık. Bir de uçan demir çağı var. Şimdi o çağdayız.

Netice nereye varacak?

Bunu bilsem de söylemem. Kayıp Atlar Haritası ile bu yıl çıkanı birleştirip 40 şiirlik tek kitap yapacağım zaman döngü tamamlanmış olacak. Elbette bittiği yerde yeniden başlayan bir döngü bu.

Bir tür destan ya da mesnevî diyebilir miyiz bu kitaplara?

Öyle denmesinde sakınca yok fakat bunlar modern Türk şiirinin birer verimi. Yine de şiirimin beslenme kaynaklarını olabildiğince geniş tuttum. Türk edebiyatı tarihini bilen kültürlü okur için çifte ödül var diyebilirim. Bilmeyene ise bu şiirler, görüp bilmenin kapılarını aralıyorlar. Aramaya çıkıyor, aramanın coşkusuna ortak oluyorlar. Dede Korkut yahut Köroğlu Destanını söyleyen büyük ozanlar da kendi çağlarında yenileyen yeni sözler söylemişlerdir. Onlara özendiğimi saklayacak değilim.