Tüketimin rengi

Eski ayakkabı, toplayıcılar, çuval çuval getirip bırakıyor. Kim alıyor acaba bunları? Bu, tanesi 1500 TL olan gömlekleri kimler alıyor? İşçiler, yoksullar, inşaatlarda çalışanlar, 1500 lira için pazarlık yapanlar... (Bu satırların tashihini yaparken okurları uyarayım dedim. Gömlek günümüz parası ile 150 kuruş)

Ne kadar çok eski ayakkabı var. Eğilip bakıyorum. Çoğu sağlam. Lakin kirli görünüyor. Biraz bakım olsa daha uzun zaman giyilir. Bunları alanlar, kullananlar, eskimeden, yırtılmadan, bozulmadan niçin sokağa atmış acaba? Tüketim toplumu olup çıktık mı?

Genel anlamda ülkede yamalı pantolon kalmadığı gibi, yamalı çorap bulunmadığı gibi, pençeli ayakkabı da çok az. Demek ki biraz kullanıp hevesimizi aldıktan sonra bir yenisini almak üzere atıyoruz onları. Bir çorap reklamı hatırlıyorum. “Eski çoraplarınızı atın, atın” diye tepinip duruyordu reklamlara çıkan kadın. Biz toplum olarak “Kanaat en tükenmez hazinedir”, “İşten artmaz, dişten artar”, “İsraf haramdır” gibi düsturları çoktan terk etmişiz. Bu satırları okuyanlar kendi ayakkabılarını, gömleklerini gözden geçirsin, ne kadar fazla olduğunu hayretle göreceklerdir. Durum böyle iken yine de yenilerini almak için çırpınıp duruyoruz. Memleketteki tüketim ekonomisi bütün elemanları ile bize bunu dayatıp duruyor. Neyse ki uzak dağ köylerinden, yaylalardan, kerpiç evlerden, bulgur aşı-soğan yemekten henüz kalkıp gelmiş olanlar var. Onlar bu devre dışı kalmış olan eşyalara yeni bir hayatiyet kazandırıyor. Üç bin, beş bin liraya ayakkabı alıp, işte-güçte giyiyorlar. Ama şuna inanıyorum ki, bu gidişle iki bin yıllarına doğru artık Uzun Çarşı benzeri çarşılar kalmayacak.

Şükrü Usta ile sohbeti kesip aşağıya Rüstem Paşa Camii’ne doğru yürüyorum. Sağ yanımız marangozlar. Boya sandığından, elbise askısına, eski yazı ahşap levhalardan mutfak aletlerine, turistik tahta edevata kadar türlü şeyler. Beton katlarımıza bir nebze sıcaklık verecek olan ahşap çiçeklikler. Sünger yataklar, portatif sandalyeler. Bir boya sandığının fiyatını soruyorum, 17.000 TL. Sandıkların başlarında elleri ceplerinde, ayaklarında yırtık lastik ayakkabılar küçük çocuklar dolaşıyor. Kim bilir nasıl hevesleniyorlar. Bir sandık uydurabilseler, gidip çalışacaklar, akşama evlerine birer sıcak ekmek götürecekler.

Çarşının alt başında bir üçkâğıtçı. Başında kalabalık. İki taşralı genç habire para basıp kaybediyor. Üçkâğıtçı zevkten dört köşe. Nedense Sülün Osman’ı hatırlıyorum. Taşradan gelenlere Galata Kulesi’ni satmakla ünlü idi. Eskiden böyle dolandırıcıların, ünlü yankesicilerin şöhreti vardı. Yaptıkları dilden dile dolaşırdı. Neredeyse birer halk kahramanı olup çıkmışlardı. Şimdi o kadar dolandırıcı, hayalci var ki, Sülün Osman onların yanında masum kalır. Yahu gerçekten yankesicilerin de kökü kurudu galiba. Gazetelerde yıllar var ki böyle bir habere rastlamadım. Belki de artık birinin yankesici tarafından parasının cebinden aşırılması haber değerini kaybetti. Öyle ya, yankesici fukara, başka bir fukaranın cebinden aşırsa aşırsa bu enflasyon ortamında ne kapar ki, elli bilemedin yüz bin lira. Pöh. Deveyi hamudu ile yutanların, milyarları vuranların yanında ne yazar...

Bolkepçe Lokantası, garibanlarla dolup taşıyor. Pazar günleri Uzun Çarşı böyle müşteriler, ameleler, izne çıkmış askerler, ihtiyar satıcılar, önüne dört tane eski ayakkabı koyup müşteri bekleyenler ile gününü geçiriyor. Başkaca eskici pazarlarından farkı en alttakileri bağrında barındırması.