‘Çimenli tepedeki adam’ (*)

Bir yandan da her şey ‘yolunda’ gidiyor gibi. İsrail’de koalisyon kurma çabaları Netanyahu’nun gitme ihtimalini biraz daha fazla gösteriyor. Her ne kadar, ‘gelen gideni aratabilir’ yorumlarına hak versek de, yeni Tel Aviv liderliği laf dinlemeye daha açık olacaktır. Muhalefetin vaatlerinden biri buydu. İsrail’in ağır yara alan küresel imajını düzeltmeye ağırlık vereceklerinin altını çizmişlerdi. Bu tabii Batı bakışı. Bizim açımızdan temem düstur yerinde duruyor; sorun ‘Netanyahu değil İsrail’…

İran savaşında da benzer bıçak sırtı durum hakim; ABD ara seçimlerinden sonra çoğu kişi Trump’ın saldırıları sürdüremeyeceğini söylüyor. Bir yandan da, Tahran-Washington arasında pazarlıkların devam ettiğini biliyoruz. İnanırsanız, Trump’ın açıklamaları tam öyle, “barış umudu var, yeni saldırıya gerek kalmayabilir”. Fısıltılara göre Trump, Tahran’ın ikna edilmesi için Çin’den de destek istemiş ve almış. Bir yandan da, “bu sefer çok kötü yaparız” minvalli kabarmalar devam ediyor. Ki, müzakere edilen bir kaç maddelik plan başarılı olamazsa yeniden savaş ihtimali yüksek. En azından MİT’in görüşü bu yönde…

Ukrayna savaşının akıbetine dair gelişmeler ise bir tık ileri. 10-11 Kasım’da, yani bugün de ABD-Rusya-Ukrayna, Abu Dabi’de masaya oturdu. Avrupa dışlanmış görünüyor. ABD’nin istemediği, Rusya’nın da, “kendi aralarında zaten görüşüyorlar” dediği duyuluyor. Toplandı da bu yüzden iki kısım halinde yapılacak. Önce Avrupalılar toplanacak, sonra asıl üçlü. Türkiye başta bir çok ülkenin, İran savaşında olduğu gibi bu konuda da baskıları var. Cumhurbaşkanı Erdoğan ile Trump’ın 7 Kasım’daki son telefon görüşmesini de bu bağlama ekleyebiliriz…

Hepsinde aksi olursa hiç şaşırmayız ama çıkmaz sokağa sapmış görünen tüm bu olaylarda “ani çözüm” ihtimali, hareketliliği var…

Nihayet, tarihi yaklaştıkça küresel ilginin geri kalan her şeyi bırakıp odaklanacağı süper zirve hepsinin üzerine giydirilebilir. Çin-ABD-Rusya liderlerinin Shenzen-Çin’de oturacağı masa gerçekten kurulabilirse, çok kutuplu dünya düzenine dair yeni aşamaya geçme ihtimali bulunuyor. Kremlin Sözcüsü Peskov’un dediği gibi, “Taraflar, toplantının olası gündemine dair görüş alış-verişinde bulunuyorlar. Toplantı kuşkusuz oldukça ilginç olacak. Elbette tüm dünyanın dikkatini de çekecektir”…

***

Sayılan gelişmelere bakınca, Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın 7 Kasım’da İstanbul’da gerçekleştirilen, ‘TRT World Forum’da yaptığı konuşmanın içinden bir paragrafı çekip-çıkarmanın zamanı gelmiş olabilir…

“… Mekke Savunma İttifakı, Türkiye’yi, Suudi Arabistan’ı, Pakistan’ı bir araya getiriyor. Türkiye’nin artık ‘küresel’ bir inisiyatifi değerlendirme zamanı gelmiştir. Uluslararası bağlantılılığı güçlendirmek için böyle bir inisiyatif, bölgeler arasında ortak bir hedef doğrultusunda ülkeleri bir araya getirebilir. Türkiye bu vizyonu paylaşan tüm partnerlerle çalışmaya hazırdır. Bu zamanımızın talep ettiği liderliktir ve bu, Türkiye’nin devralmak için hazırlandığı sorumluluktur”…

Ankara’nın bölgesel sorumluluğa dair söylemleri bilinmiyor değil. Fakat.. ‘Küresel’? “Devralmak”?..

Anlamlandırılması lazım gelir; hepsinden evvel bu bir çağrı elbette ama Ankara’nın diplomasi stili, tecrübesi, bu tür cümleleri alenen dillendirmeden önce en azından zemin yoklaması yapmış olunduğunu düşündürüyor bize…

Bakan Fidan’ın önerisi düz okumaya tabi tutulduğunda, Hürmüz ve Babülmendep gibi kritik deniz geçitlerini korumak ve uluslararası ticaret, ulaşım hatlarını, önemlisi tedarik zincirlerini kesintilere karşı daha dayanıklı kılmak adına, ülkeleri, başka bölgelerden ülkeleri de, bir araya getirmek teklifini, davetini tanımlıyor…

Fakat alt metin de var; küresel liderliğin tek bir merkezde toplanması yerine, ülkelerin/bölgelerin sorumluluğu paylaşması anlayışını/kabulünü ihsas ediyor. Çağrı sadeleşiyor; ‘stratejik deniz geçitlerini, ticaret hatlarını, tedarik zincirlerini korumak için ‘farklı bölgelerden’ ülkelerin birlikte hareket etmesi…

***

Türkiye bir adaylık da açıklıyor; “zamanın talep ettiği liderlik” ve “devralmak için hazırlandığı sorumluluk”…

Bir, Ankara böylece, bölgesel bir güvenlik meselesinde taraf-paydaş olmanın ötesine geçerek, küresel ölçekte işbirliğini örgütleyen ülkelerden biri olmak istiyor.

İki, Yeni dünya düzenine dair bir kıymetlendirme, hatta parselizasyon da yapıyor. Böylece ortaya jeopolitik bir kavrayış çıkıyor. ‘Sonrasına’ dair dünya tarifi yapıyor…

Bunun şimdi zikredilmesinde ABD ara seçim sonuçlarının ne kadar etkisi olduğunu kestirmek zor. Ama hesaba katılmamış olması da garip kaçar. Hangi bölgeler ve ülkeler diye de merak edilmeli. En azından, bir çap ve hacim tespiti adına aydınlatıcı olur. Çünkü Türkiye’nin dünyada yaptığı son ziyaretlere bakıldığında ölçeğin hayli geniş tutulduğu hissediliyor.

(*) ‘Çimenli tepedeki adam’, bir Amerikan politik göndermesidir; ‘the man on the grassy knoll’. 1963 Kennedy Suikastı’nda bazı tanıklar, açılan ateşin yol kenarındaki çimenli tepeden geldiğini söylediler. İkinci suikastçı teorisi ortaya çıktı. Bugüne kadar muamma olarak kaldı. ‘İşin arkasında bir gizli el olduğu’ iması yapar, benzer olaylarda kullanılır.