Seçimi Demokratlar kazanmadı; Trump kaybetti, peki Türkiye için ne değişti?

Seçim sonuçlarını değerlendirdiği konuşmasında ABD Başkanı Donald Trump’ın işaret ettiği faktörler, seçim sonuçlarının “ona bir ders” olduğu anlaşılıyor. Biraz gecikmiş, hatta iş işten geçmiş olduğu bir aşamada gelen bir ders tabi. Temel’in idama giderken söylediği söz gibi “ha bu bana bir ders olsun”.

Aslında işin enteresan tarafı Trump’un bu derslerin çok önceden de farkında olduğuydu. Amerikan halkının önceliklerinin değiştiğine işaret ettiğini söyleyen Trump halkın savaşı sevmeyişine, benzin fiyatlarının yükselmesine ama daha önemlisi “İsrail’e karşı inanılmaz derecede büyük bir hoşnutsuzluk olduğuna, İsrail’e yönelik bir tepki olduğuna da” dikkat çekmiş. İyi de Amerikan halkında ciddi bir İsrail karşıtlığı gelişmiş olduğunu çok daha önce de hem de Netenyahu’nun suratına bakarak söylemişti.

Farkında olduğu bir durumu bir siyasete dönüştürememiş görünüyor Trump. Neden acaba? Esbabı o kadar da meçhul değil gerçi. İsrail lobilerinin sahadaki etkilerini kaybetmiş oldukları halde siyaset üzerindeki artan iktidarları, nüfuzları ve şantaj mekanizmalarının hala geçerli olması vs.

Önceki iki yazımızda Amerikan seçimlerinin tam da artık herkesin kabul ettiği faktörleri üzerinde durmuştuk. Gazze’den İran’a, hayat pahalılığından temsil tartışmalarına uzanan birden fazla gerilimin kesiştiği nokta. Yaklaşık kırk yıldır ABD’de yaşayan ve Demokrat Parti içinde Merkez Yönetim Kurulu üyeliği seviyesinde siyaset yapan Murat Güzel’in içeriden tespitleri üzerinden bakalım bugün. tezkire.net’te de tamamı yayınlanan Güzel’in değerlendirmeleri, seçim sonucunu dışarıdan gözleyen bir yorumdan farklı olarak Amerikan siyasetinin gündelik işleyişine ve seçmenin tepkilerine içeriden bakma imkânı sunuyor.

Güzel, seçim sonucunu şu cümleyle özetliyor: “Bu seçimi Demokratlar kazanmadı; Trump kaybetti.” Bu ayrım, seçmenlerin Demokrat Parti’ye güçlü ve koşulsuz bir destek verdiğini varsaymamamız gerektiğini hatırlatıyor. Güzel’in aktardığına göre Trump, seçmene “beni sandıktaymış gibi düşünün” diye seslendi; seçmen de seçimi onun hakkında bir değerlendirmeye dönüştürdü. Böylece ara seçim, iktidarı denetleme ve gidişata itiraz etme fırsatına çevrildi. Sandıktan çıkan mesajı bir Demokrat zaferinden çok, Trump’ın kendi ağırlığını seçimin merkezine koymasının sonucu olarak okumayı öneriyor Güzel.

Tabi bu tespiti, Trump’ın siyasi basiretsizliğine de işaret ediyor. Seçmeni kişisel bağlılık sınavına çağırmak, seçimin bütün memnuniyetsizliklerini kendi liderliğine bağlama riskini taşır. Üstelik seçmenler 2024’te Trump’ın söylemini ve siyaset tarzını tanıyor, daha ucuz bir hayat vaadine güvenerek ona oy veriyordu. Güzel’in ifadesiyle, “Vaat karşılıksız kalınca fatura kesildi.” Bu kez fatura yalnızca ekonomi yönetimine değil, başkanın kendi siyasi hesabına da çıktı.

Savaşın seçmen üzerindeki etkisini Güzel özellikle gündelik hayatla ilişkilendiriyor: “Amerikan seçmeni uzaktaki bir savaşı çoğu zaman izlemekle yetinir; ama benzin ve mazot fırlayınca savaş her evin mutfağına girdi.” Ardından şu ayrımı yapıyor: “Başkan Trump savaş açtığı için değil, savaş hayatı pahalandırdığı için cezalandırıldı.” Bu, Amerikan seçmeninin savaş karşıtlığını tek başına ahlaki bir dış politika tutumu gibi görmemek gerektiğini anlatıyor. Savaşın ekonomik maliyeti seçmenin gündelik hayatına ulaştığında, dış politika iç siyasetin ve aile bütçesinin meselesine dönüşüyor. Güzel’in işaret ettiği demokrasi ve yolsuzluk kaygıları da bu rahatsızlık tablosunu tamamlıyor.

Gazze’ye ilişkin değerlendirmesi ise başka bir düzleme açılıyor. Güzel, “Gazze, Amerikan kamuoyunda siyasetten önce vicdanda iz bıraktı” diyor. Bu cümle, Amerikan siyasetindeki değişimi olduğundan büyük göstermeden, yaşananların ahlaki etkisini teslim ediyor. Gazze görüntülerinin kamuoyunda bıraktığı iz, İsrail’e verilen desteğin tartışılmasını genişletmiş olabilir; ancak bunun Washington’ın yerleşik politikasını kendiliğinden değiştirdiğini söylemek için henüz erken. Güzel de değişimin gerçek olduğunu, fakat yavaş geleceğini vurguluyor. Abdul El-Seyyid’in Senato’ya seçilmesi bu dönüşümün dikkat çekici bir işareti; Demokrat Parti liderliğinin İsrail’e desteği ve iki ülke arasındaki köklü bağlar ise bu işaretin sınırlarını hatırlatıyor.

Türkiye açısından Güzel’in öncelik sıralaması da dikkate değer: “Kamuoyunun gündemi F-35, ama Türkiye’yi en çok etkileyecek konu enerji.” Hürmüz’deki gerilim ve petrol fiyatlarındaki artış, Türkiye’nin enerji ithalatına bağımlılığı nedeniyle doğrudan ekonomik sonuçlar doğuruyor. Dolayısıyla İran savaşının seyri, yalnızca bölgesel güvenlik bakımından değil, Türkiye’nin enerji faturası ve enflasyonu bakımından da önemli. Güzel, yeni Kongre’nin savaşı bitirmesi için Trump’a baskı yapabileceğini öngörüyor. Bunun gerçekleşmesi ise yalnızca Kongre’nin tutumuna değil, Beyaz Saray’ın hesabına ve sahadaki gelişmelere bağlı.

Güzel, iç siyasette zayıflayan Amerikan başkanlarının dış politikaya daha fazla yönelme eğilimine de dikkat çekiyor. Bu değerlendirmeden hareketle, Türkiye’nin arabuluculuk ve bölgesel temas imkânlarının önem kazanabileceğini öngörüyor. Ankara’nın Washington, Tahran ve bölgedeki aktörlerle konuşabilmesi; Gazze, Suriye, İran ve Hürmüz gibi başlıklarda diplomatik bir rol üstlenmesine imkân sağlayabilir. Fakat bunu otomatik bir avantaj gibi sunmamak gerekir. Türkiye’nin bölgesel ağırlığı, ancak sürdürülen diplomasi ve güvenilir temas kanallarıyla sonuca dönüşebilir.

Washington’a ilişkin özlü bir uyarıda da bulunuyor Güzel, diyor ki “Beyaz Saray kapıyı açar, kararı Kongre verir.” Böylece Türkiye-ABD ilişkilerini yalnızca iki lider arasındaki yakınlığa indirgememek gerektiğini hatırlatıyor. Kongre’nin tutumu, silah satışları ve savunma dosyalarında belirleyici olmaya devam edecek. S-400 ve F-35 meselesi, CAATSA yaptırımları ve diğer savunma başlıkları, Beyaz Saray’la kurulacak temas kadar Kongre’deki siyasi dengelerle de ilgili.

Bütün bu değerlendirmeleri, ABD’de her şeyin değiştiğinin ilanı olarak değil, değişimin nereden ve hangi sınırlar içinde gelebileceğini gösteren içeriden bir okuma olarak görmek gerekir. Amerikan seçmeni Trump’a güçlü bir uyarı verdi; fakat bu, Washington’ın dış politikasının bir anda değişeceği anlamına gelmiyor. Türkiye için açılan fırsat penceresi de kendiliğinden sonuç üretmeyecek. Ankara’nın hem Beyaz Saray’la hem Kongre’yle, iki partiyle ve Amerika’daki Türk toplumuyla ilişkilerini geliştirmesi gerekecek. Seçim, bazı kapıları aralayabilir; o kapılardan hangi sonuçların geçeceğini ise sürekli diplomasi belirler.