“Blok zinciri ortaya çıktığından bu yana “geleceğin para birimi” olarak adlandırılan Bitcoin ile birlikte anılmış olsa da kullanım alanları sanıldığından çok daha fazladır. Blok zincirinin desantralize (merkezi olmayan) oluşunun aksine kamu kurumları, bankalar gibi santralize (merkezi olan) yapılar blok zincirini sistemlerine entegre etmenin yollarını arıyorlar. Devletlerin sistemlerini elektronik hale getirmeye çalıştıkları bir döneme denk gelen blok zinciri teknolojisi, kamu hizmetlerinin daha hızlı, efektif ve demokratik bir şekilde sunulabilmeleri konusunda büyük ümit vadediyor.
“Blok zinciri ortaya çıktığından bu yana “geleceğin para birimi” olarak adlandırılan Bitcoin ile birlikte anılmış olsa da kullanım alanları sanıldığından çok daha fazladır. Blok zincirinin desantralize (merkezi olmayan) oluşunun aksine kamu kurumları, bankalar gibi santralize (merkezi olan) yapılar blok zincirini sistemlerine entegre etmenin yollarını arıyorlar. Devletlerin sistemlerini elektronik hale getirmeye çalıştıkları bir döneme denk gelen blok zinciri teknolojisi, kamu hizmetlerinin daha hızlı, efektif ve demokratik bir şekilde sunulabilmeleri konusunda büyük ümit vadediyor. Birçok devlet ve devletler arası kuruluş blok zincirinin uygulama alanları hakkında ciddi yatırımlarda bulunuyorlar. Üstelik Hollanda, Çin, Estonya, Singapur, Avustralya gibi ülkeler blok zinciri ile desteklenen teknolojileri bazı alanlarda uygulamaya koydular bile. Ancak bütün bu uğraşlar, içerisinde bir çelişki barındırıyor. Blok zinciri ilk ortaya çıktığı ve geliştiği şekli ile herhangi bir merkezi otoriteyi kabul etmeyen bir özelliğe sahip. Bu teknolojiyi devletlerin kendi bünyelerine entegre etmeye çalışmaları, bu teknolojinin kontrolsüz olarak büyümesinin gelecekte merkezi otoritelere zarar vereceğinden endişe ediyor olmalarından mı yoksa gerçekten burada bir kamu yararı görmelerinden mi kaynaklanıyor bu tam olarak bilinmiyor. Ancak görünen o ki kamu yönetimi disiplini çok yakın bir zamanda blok zincirinden epey etkilenecek.
HIZLI, ŞEFFAF VE ÜCRETSİZ HİZMET
Blok zinciri, Satoshi Nakamoto tarafından yazılan Bitcoin adlı makalede direkt olarak “blok zinciri” olarak anılmasa da, “zincirlenmiş bloklar” veya “bloklar zinciri” olarak açıklanan terimlere atıfla verilen ve en basit anlamda güvenli ve merkezi olmayan bir defter oluşturarak aynı anda çok sayıda işlemin anonim olarak depolanmasını sağlayan bir teknoloji. Blok zinciri teknolojisinin kökenleri, W. Scott Stornetta ve Stuart Haber tarafından yürütülen kriptografi çalışmasına kadar götürülebilir. Blok zinciri, kriptografi sayesinde oluşturduğu özel anahtar ile girilen bir ağ oluşturur ve bu ağda yapılan bütün işlemler ağa kayıtlı olan herkes tarafından depolanır. Böylelikle tüm verilerin bir sistemde toplandığı banka veya kamu kurumlarına alternatif bir desantralize yapının temelleri atılmış olur. Blok zincirinin ön plana çıkan özelliği, bünyesinde yaptığı bütün işlemleri çok hızlı, şeffaf ve ücretsiz yapıyor olmasından kaynaklanıyor. Yani örneğin bir para transferi için ödediğimiz transfer ücreti ortadan kalkmış olur. Bunun yanında olası bir hırsızlık durumunda yapılan bütün alışverişler ağa kayıt edildiği için ve bu ağın ortadan kaldırılabilmesi için kayıtlı bütün bilgisayarların içerisinden bu işlemin silinmesi gerektiği için, bu işlem kolayca tespit edilecektir.
KAMU YÖNETİMİNDE BLOK ZİNCİRİ
Devletlerin arasında teknolojinin başat mücadele noktası haline geldiği günümüzde vatandaşlara sunulan hizmetlerin daha efektif, adil, hızlı ve güvenilir şekilde sunulması için teknolojinin kullanımı kaçınılmaz olarak görülmektedir. Blok zincirinin devletlerin sunduğu kamusal hizmetleri çok daha güvenilir, hızlı ve efektif bir şekilde sunabileceği ve vatandaşların teknolojiye karşı güvensizliklerini ortadan kaldırabileceği iddia ediliyor. Bu iddiayı daha iyi kavrayabilmek için ülkemizde var olan noterlik sisteminin yerini blok zinciri ile desteklenmiş bir ağın aldığını ve bu sayede insanların alım-satımlarını bir bilgisayara saniyeler içinde güvenilir bir şekilde kaydettiklerini düşünelim. İşlem için beklemek yok, işlem ücretleri yok ve en önemlisi söz konusu mal için daha önce yapılan bütün işlemler ağ sayesinde görülebilmekte… Üstelik bütün bunlar asla hacklenemez, silinemez ve ortadan kaldırılamaz bir sisteme işleniyor. Her ne kadar kulağa bilim kurgu filmi gibi gelse de Dünya Ekonomik Forumu ve OECD gibi uluslararası kuruluşların 2018’de hazırladıkları raporlar ile bunu bir hayli ciddiye aldıkları görülmekte. Diğer yandan ilk ortaya çıktığında desantralize yapısı ile merkezi otoritelere meydan okuyan blok zinciri, 2017’deki Bitcoin fiyatlarının patlayışı ile kendini kanıtlayarak devletleri bu teknolojiye gerekli ilgiyi göstermeye zorladı. Devletler de onu ehlileştirmeye ve kendi bünyelerinde çeşitli kullanım alanlarının araştırılmasına yöneldiler.
İLK BLOK ZİNCİRİ DENEYİMLERİ
Avrupa Birliği ülkeleri ilk olarak blok zinciri uygulamalarının doğaya olan olası katkı ve zararlarını ölçme yoluna gittiler. Dünya Ekonomik Forumu’nun “Daha İyi Bir Gezegen İçin Blok Zincirinin Kullanımı” adlı raporunda da iklim değişikliği, biyoçeşitlilik ve su güvenliği ile temiz hava ve afet direnci konularında daha etkin bir mücadelenin verilebilmesi için blok zincirinin olası kullanım alanları ortaya konulmuş ve özellikle bu alanlarda teknolojinin entegre edilmesi ile sağlanacak tasarruf vurgulanmıştır. Diğer yandan hâlihazırda kripto para üretimi için kullanılan teknolojik altyapının enerji üretimini arttırması ile görülen kirlilik artışı blok zincirinin bu alanda kullanımının önünde en büyük engeli teşkil ediyor. Singapur ve Çin gümrük, nakliye hatları ve liman işletmeciliği gibi malların nakliyesinde yer alan finansal kurumlar ve aktörler arasındaki bütün işlemlerin kaydedildiği bir blok zinciri ağını ticaret sistemlerine geçtiğimiz yıl entegre ettiler. Estonya, Hollanda gibi ülkeler ise çok daha hızlı ve radikal kararlar almakta. Vatandaşların vergi ödeyebileceği, kamu hizmetlerine kayıt olabileceği, sağlık ve eğitim gibi hizmetlerine ulaşabileceği bir ağı blok zinciri temelli olarak kurdular. Görünen o ki başlangıç olarak ülkelerin gümrük işlem kapasitelerini arttırmak için kullanacakları blok zincirinin, insanların bütün vatandaşlık hizmetlerine ulaşabilecekleri ve hatta oy kullanabilecekleri bir alana doğru ilerleme olasılığı yüksek.
