Menü

EDİSYON   :

TRTRENENARARFRFRRURUURUR
52

Bildirimler

Eda Hamdun/Araştırmacı, Afrika Çalışmaları

Etiyopya ile Eritre arasında Tigray bölgesinde yeniden tırmanan gerilim, iki taraf arasında yeni bir savaş ihtimalini gündeme getiriyor. Krizin itici güçlerinden biri, denize kıyısı olmayan Etiyopya’nın Eritre’nin Kızıldeniz kıyısındaki limanlarına yeniden erişim sağlama isteği. Etiyopya’nın son yıllarda Kızıldeniz’de daha güçlü bir aktör olma ve bölgesel bir deniz gücüne dönüşme isteği de bu gerilimin arkasındaki önemli unsurlardan biri.

Peki Etiyopya, Kızıldeniz’e erişim arayışıyla bölgesel güç olmaya çalışırken, kendi iç kırılganlıklarını ve çevresindeki krizleri daha da derinleştirerek kendisini daha mı güvensiz hâle getiriyor?

ESKİ DÜŞMANLIK YENİ KRİZ

Etiyopya ve Eritre iki ayrı egemen devlet olsalar da toplumsal, kültürel ve ekonomik açıdan birbirleriyle oldukça bağlantılılar. Eritre’nin 1993’te bağımsızlığını kazanmasıyla Etiyopya denize doğrudan erişimini kaybetti. İki ülke arasındaki sorunlar ise bununla bitmedi. 1998–2000 yılları arasında yaşanan savaş sonrasında imzalanan Cezayir Anlaşması da sınır sorunlarını tamamen çözemedi.

2020–2022 yılları arasında Tigray bölgesinde Etiyopya Ulusal Savunma Güçleri ile Tigray Halk Kurtuluş Cephesi arasında milyonlarca kişinin ölümüne sebep olan bir iç savaş yaşanmıştı. Eritre, Etiyopya hükümetinin kendisinden yardım isteğiyle, Tigray’daki ayrılıkçıların karşısında savaşa dahil oldu. O dönem Eritre eliyle, bölgedeki çok fazla insan hakları ihlali Etiyopya tarafından görmezden gelindi. Aslında bugün yeniden savaşın eşiğine gelen iki ülke, birkaç yıl önce aynı cephede TPLF’ye karşı savaşıyordu.

İki yıllık savaşın ardından Pretoria Anlaşması imzalandı. Ancak Eritre bu anlaşmanın tarafı değildi ve Eritre birliklerinin Tigray’dan çekilmesi meselesi de tam olarak çözülemedi. Dolayısıyla bugün suçlamalar ve savaş sırasında bile ortaklıkları eden iki ülke arasında dört yılda ne değiştiği sorusu çok önemli.

ETİYOPYA NEDEN YENİDEN DENİZE DÖNÜYOR?

Birkaç sene önce sorulsaydı, Etiyopya’nın temel dış politika meselesinin Mısır’la arasında gerilime sebep olan Nil Nehri ve Rönesans Barajı olduğunu söylenebilirdi. Ancak bugün ülkenin ana dış gündem maddesini, tarihsel hak iddia ettikleri limana yeniden ulaşım meselesi oluşturuyor. Aslında Etiyopya’nın deniz ticareti Eritre’nin bağımsızlığından sonra Cibuti limanları üzerinden sağlanıyor. Etiyopya açısından denize erişim ekonomik ve stratejik açıdan anlaşılabilir bir ihtiyaç olsa da mesele yalnızca bununla sınırlı değil. Etiyopya’nın Kızıldeniz’de daha güçlü bir aktör olma ve bölgesel bir deniz gücüne dönüşme arzusu, Assab Limanı’na yönelik ilgisini de açıklıyor.

Hatırlarsanız 2024 tarihinde ayrılıkçı Somaliland ile Etiyopya arasında, Etiyopya’nın Kızıldeniz’e doğrudan erişimini sağlayan bir mutabakat anlaşması imzalanmıştı. Somaliland’i kendi topraklarının ayrılmaz bir parçası olarak gören Somali, Etiyopya’nın bu bölgede bir liman inşa etme girişimiyle endişelenmişti. Bu anlaşmadan dolayı artan gerilim, Türkiye arabuluculuğu ile sona ermişti. Bugün de başbakan Abiy Ahmet “Coğrafyanın mahkumu olmayacaklarını” gerekirse bu hedeflerini “by hook or by crook” yani her türlü, gerekirse de güç kullanarak yapacaklarını defalarca tekrarlıyor. Bu meselenin Etiyopya açısından yalnızca ekonomik değil, ulusal güç ve güvenlik meselesi olarak görüldüğünü gösteriyor.

ASSAB: HEDEF Mİ, PAZARLIK KOZU MU?

Burada Assab konusunda Etiyopya’nın söylemlerini ne kadar ileri götüreceği ve eyleme döküp dökmeyeceği asıl sorulması gereken sorulardan biridir. Etiyopya gerçekten Assab’ı kontrol altına almak mı istiyor? Yoksa Assab söylemi, Eritre üzerinde baskı oluşturmak ve Etiyopya’nın denize erişimi konusunda daha avantajlı bir müzakere pozisyonu elde etmek için kullanılan bir araç mı? Eritre açısından mesele ekonomik bir kazan kaybet durumu olmaktan ziyade, toprak bütünlüğü ve devletin egemenliği meselesidir. Bu sebeple Etiyopya’nın her hamlesi Eritre açısından varoluşsal bir tehdit anlamına geliyor. Peki Etiyopya için Assab’ı ‘almak’, ülkeyi daha güçlü ve güvenli hale getirir mi sorusunu da sormak gerekiyor.

GÜÇLENİRKEN DAHA MI GÜVENSİZLEŞİYOR?

Zira ülkenin kendi içinde de ciddi siyasi ve güvenlik sorunları bulunuyor. Yaklaşık 135.5 milyon nüfusa sahip Etiyopya, Afrika’nın etnik ve dilsel çeşitliliği en yüksek ülkelerinden biri. Kıtanın en büyük ikinci ülkesi olan Etiyopya’da 80’den fazla etnik grup yaşıyor ve hassas dengeleri korumak adına etnik federalizm yönetim sistemi hakim. Bu sistemin amacı ülkenin etnik ve dilsel çeşitliliğini siyasi olarak temsil etmekti. Ancak bu yapı, etnik kimliklerin siyasi rekabetin de temel unsurlarından biri haline gelmesine ve merkez ile bölgeler arasındaki gerilimlerin zaman zaman silahlı çatışmalara dönüşmesine de zemin hazırlıyor.

Bugün Etiyopya’nın çok farklı etnik ve siyasi yapılardan oluşan federal bir devlet olması, yeni bir savaşın ülke içerisindeki kırılganlıkları daha da derinleştirme ihtimalini ortaya çıkarıyor. Tigray’da yaşanan savaşın ardından Amhara ve Oromia gibi bölgelerde devam eden gerilimler düşünüldüğünde, dışarıda başlayacak yeni bir çatışmanın içerideki siyasi ve etnik rekabetleri yeniden harekete geçirme ihtimali göz ardı edilemez.

Geçmişte Eritre’nin ayrılmasına zemin hazırlayan çatışma ve merkez-çevre gerilimlerinin benzerleri, bugün Etiyopya’nın başka bölgelerinde farklı biçimlerde yeniden üretilebilir mi? Dolayısıyla Etiyopya’daki bugünkü istikrarsızlığı yalnızca TPLF, Abiy Ahmed veya Eritre üzerinden açıklamak yeterli değil. Ülkenin devlet yapısı, tarihsel güç ilişkileri ve federal sistemin yarattığı siyasi rekabet de değerlendirilmek zorunda. Ancak Etiyopya’nın Kızıldeniz’e erişim arayışının yarattığı güvenlik sorunları kendi sınırlarıyla da sınırlı değil. Bu arayışın Somali, Somaliland, Cibuti ve Sudan hattında yarattığı yeni güç dengeleri ise başlı başına ayrı bir tartışma konusu.

Yorumlar

Sitemizde paylaştığınız yorumlar, diğer kullanıcılar için değerli bir kaynaktır. Lütfen farklı görüşlere ve diğer kullanıcılara saygılı olun. Kaba, saldırgan, aşağılayıcı veya ayrımcı ifadeler kullanmaktan kaçının.

10 saniye sonra yönlendirileceksiniz...

10 saniye sonra yönlendirileceksiniz...