Filistin’de yaklaşık yirmi yıl sonra yapılacak ilk yasama seçimleri, 10 Ekim’de alınan karar doğrultusunda ertelendi. Kasım sonunda yapılması planlanan oylama, cumhurbaşkanlığı seçimiyle birleştirilerek 11 Eylül 2027’ye bırakıldı. Filistin Otoritesi bu kararı İsrail’in kısıtlamalarına, bilfiil devam eden işgale ve Gazze’deki krize bağladı. Yine de seçime hazırlık sürecine baktığımızda toplumsal beklentinin yüksek olduğunu gördük. Seçmen kaydı yüksek oranlarda yenilenmiş, iki milyondan fazla kişi için oy kullanma hakkı doğmuştu. Nüfusun yarısından fazlası 38 yaşın altındaydı ve nüfusun önemli çoğunluğu ilk kez sandığa gidecekti. Barajın yüzde ikiden yüzde bire indirilmesi, bağımsız figürlere ve 25-45 yaş arası yeni isimlere kapı aralıyor, yeni nesil aktörlerin görünürlüğü ve söylem gücü artıyordu.
SEÇİMLER NEDEN ERTELENDİ?
Seçim öncesi konjonktüre baktığımızda; AB, seçimi reform paketinin parçası olarak desteklerken Washington, sürecin akamete uğraması yönünde bir tavır ortaya koymuştu. İsrail ise 2021 yılında olduğu gibi, Gazze ve Kudüs’te seçim yapılmaması konusunda engellemelerde bulundu. Fetih’in oyları kendi içinde bölünmüş, Abbas’a desteğin düştüğü kamuoyu yoklamalarına yansımıştı. Buna Hamas, İslami Cihad ve Muhammed Dahlan hattının beklenmedik ittifakı eklenmişti. Seçim ilan edilirken Ramallah’ta zayıflamış bloklara karşı güç toplanacağı düşüncesi baskındı. Ancak grupların önemli çoğunluğunun seçimlerin yapılması konusundaki ısrarı, bir anlamda sürecin sorumluluğunun Fetih kurmaylarının omuzlarına yükledi. Kahire’deki görüşmelerin ardından ise erteleme kararı geldi.
Seçimlerin ertelenmesinde özellikle iki damarın öne çıktığını görüyoruz. Birincisi İsrail’in, seçim gözlemcilerinin Gazze’ye girişine izin vermemesi, Doğu Kudüs’te oy kullanma imkânı tanımaması, Batı Şeria’daki kontrol noktaları ve aday tutuklama riski kapsamındaki yapısal engellemeleri. İkinci gerekçe ise biraz daha Filistin iç siyaseti ile bağlantılı siyasi süreçlerden oluşuyor. Fetih’in dağılan oyları, Hamas- İslami Cihad- Dahlan hattının ortaya çıkışı ve Abbas’a desteğin erimesi, erteleme kararında lojistik engeller kadar belirleyici rol oynadı.
FETİH’İN İÇİNDE OTORİTE KRİZİ VAR
Fetih cephesinde yasama ve cumhurbaşkanlığı seçimlerinin önümüzdeki yıl için birleştirilmesinin iki temel sonucu var: Birincisi Fetih’in 2021’i tekrar eden bölünmüş görüntüsünü toparlamak için Fetih’e bir süre sağlayacak. Ayrıca Fetih’in daha zayıf olduğu yasama ayağı başkanlık seçiminin psikolojik ağırlığıyla dengelenmeye çalışılacak. Nitekim Mervan Bergusi’nin Fetih’in resmi listesine destek vermesine rağmen listelerdeki bölünmenin aşılamaması, sorunun rakip bir ideolojiden değil, Fetih’in kendi içindeki otorite krizinden kaynaklandığını gösteriyor. Ya da birkaç yıldır daha yüksek sesle zikredilen Dahlan’ın Filistin siyasetine dönüşü ihtimaline karşı olan Abbas-Hüseyin Şeyh hattının, seçim sathında Dahlan’ın farklı bir listeden seçime katılmasına zemin hazırlaması da bu bölünmeye örnek olarak gösterilebilir. Ancak bu birleştirme, yasama seçiminin meşruiyet üretme işlevini, Abbas sonrasına bağlaması itibariyle bir temsil sorunu olmaktan çıkarıp halefiyet sorununa dönüştürüyor. Nitekim Filistin için yakın gelecekte siyasi sistemin öncelikli sorularından birinin haleflik olduğunu düşündüğümüzde, önümüzdeki eylül ayının şimdiden oldukça çetin bir mücadeleye sahne olacağı aşikâr gözükmektedir.
ÜÇLÜ İTTİFAKI BEKLEYEN SINAV
Hamas- İslami Cihad- Dahlan cephesindeyse durum biraz daha karışık gözükmektedir. Üçlü mekanizma arasındaki ittifak, siyasi program ortaklığı olarak değil seçim ittifakı olarak doğdu. Güç dengesini değiştirmek üzerine anlaşmaya varmanın, değiştikten sonra gücü nasıl yöneteceği üzerine anlaşmaktan çok daha kolay olduğunu düşündü-ğümüzde, önümüzdeki bir yıllık sürenin ittifak için önemli bir sınama olduğunu söyleyebiliriz. Ortak bir ulusal program çıkmazsa bu ittifakın eylül ayına kadar sürdürülmesi zor gözükmektedir. Bağımsız bir ses olmak isteyen küçük gruplar ve yeni kuşak isimlerin ise bu ertelemeden en fazla zarar gören blok olduğunu kolaylıkla söyleyebiliriz. Zira sandık yokluğu siyasi devamlılık açısından mevcut aktörleri korurken yeni aktörlerin siyasi iklime eklemlenmesini her geçen gün zorlaştırıyor.
İSRAİL ETKİSİ
Seçim sürecinin bir de İsrail, Gazze ve uluslararası kamuoyundan oluşan dış çerçevesi var. İsrail seçimleri 27 Ekim’de yapıldı. Bu tarihten sonraya, hatta bir yıl sonraya bırakılan Filistin seçimleri, Filistin dosyasını İsrail iç siyasetinde kampanya konusu olmaktan çıkardı. Ancak İsrail’de hükümet değişikliğinin Filistin seçimlerine kolaylık getireceğini düşünmek iyimserlik olur. Netanyahu, Smotrich, Ben Gvir ve Katz sahneden çekilmiş olsa bile yeni bir hükümetin Gazze’de ya da Kudüs’te seçimi mümkün kılacağına dair garanti yok. Diğer siyasi aktörler de yerleşim ve ilhak meselesinde Likud’la neredeyse aynı stratejik çerçevede duruyor. İsrail siyasetinden çıkacak sonuçlar, Filistin’de sandığın önünü açan bir değişimden ziyade -öyle bir emare gözükmese de- en iyi ihtimalle diplomatik dili yumuşatan bir değişim olacaktır.
GAZZE BOYUTU
Gazze boyutu ise erteleme gerekçesinde doğrudan yer alan ve uluslararası karar alıcıların Filistin siyasetine etki noktasındaki rolünü sorgulatmaktadır. İsrail kabinesi Uluslararası İstikrar Gücü’nün girişini onayladı ama ilk aşamada en fazla 200 askerle, üst düzey İsrailli yetkililerin onayı şartıyla ve Refah’taki dar bir bölgeyle sınırlı olarak. Oysa şubattaki ilk Barış Kurulu toplantısında 20 bin asker ve 12 bin polis planlanmıştı. Planlananın fersah fersah ötesindeki bu gerçeklik, ertelenen seçimlerin şu aşamada Gazze için neden gerçekçi bir seçenek olmadığını da açıklıyor. Zira Barış Gücü’nün kapsamı ve komuta zinciri Filistin siyasi meşruiyetinden bağımsız olarak, İsrail’in onayına bağlı biçimde şekilleniyor. Seçim yapılsaydı Gazze’de meşruiyet kazanan bir Filistin otoritesi ortaya çıkacak ve Barış Kurulu’nun bu otoriteyle muhatap olması gerekecekti.
ABD’DEN TALEP VE CEZALANDIRMA DÖNGÜSÜ
Barış Gücü’ne ek olarak ABD’nin Filistin konusundaki ikircikli politikasının da altını çizmek gerekir. Trump döneminde özellikle FKÖ’ye yönelik reform çağrıları ve buna mukabil yaptırımlar uygulanmıştı. Kapsamlı reformların temelini oluşturabilecek bir siyasi iklimin/seçimin oluşmasına yönelik İsrail kısıtlamaları varken, bu konuda ABD’nin çözüm odaklı bir politika benimsememesi, Filistin’deki siyasi iklimden beklentilerinin İsrail ile paralel olduğunu bir kez daha gösteriyor. ABD, Filistin Yönetimi’ni bir anlamda “talep ve cezalandırma” döngüsüne sıkıştırıyor.
SİYASİ KAYITSIZLIK DOĞURUR MU?
Kararın en az konuşulan ama en uzun vadeli sonuçlarından birinin toplumsal alanda olacağı kanaatindeyim. Yıllardır siyasi istikrarsızlık yaşayan ve siyasi iradenin nasıl şekillendiği konusunda belirsizliklerin ön planda olduğu bir mekanizma, yine belirsizlikler içeren ileri bir tarihe ötelendi. Bu durumun ideolojiden bağımsız bir siyasi kayıtsızlığı doğurması kuvvetle muhtemeldir. Genç seçmen için seçim, yalnızca temsilci belirlemek değil, siyasetin hâlâ bir imkân olup olmadığını denemek anlamına geliyordu. Erteleme kararı bu denemeyi bir yıl daha öteliyor ve “Seçimler zaten ertelenir” beklentisini doğrulayarak kurumlara güveni daha da aşındıracak bir süreç sunuyor.
Seçim kararı ile paralel olarak özellikle 7 Ekim sonrasında siyasi otoriteye dönük güven kayması, kendini Filistin’in yapısal bir gerçekliği olarak akrabalık, kabile asabiyesinde yeniden üreteceğini söylemek gerekmektedir. Nekbe sonrası parçalanan sosyal doku, aradan geçen 78 yılda siyasi otoritenin güçlü olduğu zamanlarda genel itibarıyla yardımlaşma ağı gibi sivil bir misyon üstlenirken, otoritenin zayıfladığı dönemlerde yeniden halkın refah ve sosyal talep adreslerinden biri haline geldi. Son üç yılda Gazze ve Batı Şeria’da eş zamanlı devam eden İsrail şiddeti karşısında siyasi yapıların zayıflıyor olması, Filistin’in yakın geleceğindeki aşiret ve önemli ailelere ait nüfuz gücünün daha da artacağı bir dönemin kapısını aralamaktadır.
İsrail’in Filistin’deki toplumsal dokuyu parçalamak için otorite boşluklarını fırsat kollarcasına beklediğini de belirtmekte fayda var. Nitekim son yıllarda Gazze’de İsrail ile iş birliği içindeki silahlı çetelerden, El-Halil şehrinde Şeyh Vedî Ca’berî’nin İsrail ile iş birliği önerisine kadar her bir otorite boşluğu, sahada zayıflayan otoriteden sızan boşluklara mahkum ediyor.
SİYASİ SİSTEM SANDIĞI KALDIRACAK İRADEYE SAHİP Mİ?
Seçimler konusunda ehem mühim ayrımını da yapmak gerekiyor. Mühim olan, İsrail’in engellemeleri, kontrol noktaları, Gazze’nin yıkımı ve lojistik koşullardır. Bunlar hafife alınmayacak kadar gerçek ve ağır süreçlerdir. Ancak ehem olan, siyasi sistemin sandığı kaldıracak iradeye ve kapasiteye sahip olup olmadığı sorusunun cevabıdır. Seçim planlandığı gibi ilerleyip İsrail engellemiş olsaydı, seçimi engelleyen taraf olarak İsrail kınanacaktı. Erteleme bu diplomatik fırsatı Filistin Otoritesi’nin elinden aldı ve sorumluluğu Filistin’in iç siyasi sınıfına yükleyen bir tablo doğurdu.
Sonuç olarak önümüzdeki bir yıl oldukça belirleyici neticeler doğuracak. Hamas-Dahlan-İslami Cihad ittifakı program ortaklığına dönüşecek mi, Fetih Abbas sonrası döneme nasıl hazırlanacak, sol ve bağımsız bloklar ile yeni kuşak siyasal alan bulabilecek mi, bunlar bu sürede belli olacak. Yeni siyasi zemin; Gazze’nin yönetimi ve seçim güvenceleri gibi başlıklarda somut bir takvim ve mekanizma üretmemesi halinde 11 Eylül 2027, yeni bir eşikten çok yeni bir erteleme tarihi olarak anılabilir. 2026 itibarıyla sandık ertelendi ama sandığın doğurduğu sorular ertelenmedi: meşruiyet, temsil, nesil değişimi ve Gazze’nin yönetimi... Seçimin hangi zeminde kurulacağı sorusu bir yıl sonra da aynı ağırlıkla karşımıza çıkacak.
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.