Türkiye’nin bir sonraki kalkınma hikâyesi: Sermaye piyasaları, güven ve bölgesel liderlik

Yıllardır iş dünyasının içinde farklı sektörlerden şirketlerle, yatırımcılarla, fon yöneticileriyle ve girişimcilerle çalışırken dikkatimi çeken ilginç bir ortak nokta oldu. Birçok insan ekonominin temelini; fabrikalarda, limanlarda, enerji santrallerinde veya yer altındaki kaynaklarda arıyor. Oysa küresel ekonomiyi yakından izlediğinizde bambaşka bir gerçekle karşılaşıyorsunuz.

Dünyanın en çok kazanan ülkeleri her zaman en fazla doğal kaynağa sahip olanlar değil. Çoğu zaman kazananlar, sermayenin kendilerine güvendiği ülkeler oluyor. Bu ilk bakışta basit bir tespit gibi görünebilir. Ancak üzerinde biraz düşününce aslında kalkınma meselesinin merkezine dokunduğunu fark ediyorsunuz. Çünkü zenginlik yalnızca üretmekten doğmuyor. Zenginlik, güven üretebilmekten doğuyor ve güvenin ekonomideki en görünür karşılığı finansal sistem ile sermaye piyasalarında ortaya çıkıyor.

KAYNAK SAHİBİ OLMAKLA FİYAT BELİRLEMEK AYNI ŞEY DEĞİLDİR

Türkiye’de ekonomi tartışmaları yapılırken sık sık doğal kaynaklardan söz edilir. Petrol rezervleri, doğal gaz keşifleri, madenler, tarımsal potansiyel... Bunların hepsi elbette önemlidir. Ancak ekonomik tarihe baktığımızda asıl büyük sıçramaları yaratanın kaynakların kendisinden çok, o kaynakların ticaretinin yapıldığı ve fiyatlarının oluştuğu piyasalar olduğunu görüyoruz. Örneğin Hollanda. Bugün Avrupa enerji piyasalarının oluşumunda oynadığı rol, sahip olduğu doğal gaz rezervlerinden çok daha büyük bir ekonomik değer yaratmıştır. Ya da Londra. İngiltere altın zengini bir ülke değildir. Ancak altının fiyatlandığı, işlem gördüğü ve küresel sermayenin buluştuğu merkezlerden biri olmayı başarmıştır.

Chicago da aynı hikâyenin başka bir versiyonudur. Buğdayı, mısırı veya soya fasulyesini üreten tek yer değildir. Ancak fiyatların oluştuğu yerlerden biridir. Ekonomik gücün önemli bir bölümü tam da burada ortaya çıkıyor. Çünkü üretmek başka şeydir. Fiyatın oluştuğu masa olmak bambaşka bir şeydir.

Bugünün dünyasında artık sadece ne ürettiğiniz değil, küresel değer zincirinin hangi noktasında bulunduğunuz da önem taşıyor. Bazen iyi organize edilmiş bir piyasa, üzerinde işlem gören varlıkların toplamından daha fazla ekonomik değer üretebiliyor. Bu nedenle geleceğin rekabeti sadece sanayi yatırımlarında değil, finansal altyapılarda da yaşanacak.

SERMAYE PİYASALARI BİR BORSA DEĞİL, BİR ÜLKENİN GÜVEN KARNESİDİR

Sermaye piyasalarına ilişkin tartışmalar çoğu zaman gereğinden fazla teknik yürütülüyor. Oysa mesele aslında son derece basit. Yatırımcı bir ülkeye neden gelir? Çünkü o ülkenin geleceğine inanır. Bir şirketin hissesini neden satın alır? Çünkü o şirketin gelecekte daha değerli olacağını düşünür. Bir tahvile neden yatırım yapar? Çünkü verilen sözün tutulacağına güvenir. Bütün finansal sistemin özünde aslında tek bir kavram vardır: Güven.

Bugünün dünyasında sermaye son derece hareketlidir. New York’taki bir fon yöneticisi sabah Türkiye’ye yatırım yaparken, öğleden sonra Hindistan’a, ertesi gün Polonya’ya yönelebilir. Sermaye pasaport taşımıyor. Milliyeti yok. Duyguları da yok. Ama hafızası var. Ve bu hafıza güven ile çalışıyor. Bu nedenle sermaye piyasalarında yapılan hatalar bazen sanıldığından çok daha pahalıya mal olabiliyor.

Yatırımcı güveninin aşınması, risk priminin yükselmesi, yabancı sermayenin yavaşlaması veya finansman maliyetlerinin artması çoğu zaman tek bir sektörü değil bütün ekonomiyi etkiliyor. Piyasalar güven kaybettiğinde yalnızca yatırımcılar değil, işletmeler, çalışanlar ve vatandaşlar da bedel ödüyor. Tam tersine güçlü bir güven ortamı oluştuğunda ise etkiler yine bütün ekonomiye yayılıyor. Daha düşük finansman maliyetleri. Daha fazla yatırım. Daha yüksek üretim. Daha fazla istihdam. Ve nihayetinde daha yüksek refah. Bu yüzden sermaye piyasaları yalnızca yatırımcıların konusu değildir. Aslında her vatandaşın yaşam standardıyla doğrudan bağlantılıdır.

TÜRKİYE’NİN ÖNÜNDEKİ FIRSAT: BÖLGESEL BİR SERMAYE MERKEZİ OLMAK

Bana göre Türkiye’nin önündeki en önemli fırsatlardan biri tam da burada yatıyor. Ülkemiz uzun yıllardır üretimden, ihracattan ve sanayiden konuşuyor. Bunlar konuşulmaya da devam etmeli. Ancak artık yeni bir başlık eklenmesi gerekiyor: Türkiye bölgesinin sermaye merkezi olabilir mi?

Bu soru yıllardır zaman zaman gündeme geliyor ama yeterince tartışıldığını düşünmüyorum. İstanbul'un önünde benzersiz bir fırsat bulunuyor. Balkanlar’a bakın. Orta Asya’ya bakın. Kafkasya’ya bakın. Körfez bölgesine bakın. Bu geniş coğrafyada sermaye ihtiyacı her geçen gün büyüyor. Şirketler kaynak arıyor. Girişimciler yatırımcı arıyor. Fonlar fırsat arıyor. Projeler finansman arıyor.

Peki bütün bu aktörleri buluşturacak doğal merkez neresi olabilir? Bu sorunun cevaplarından biri neden İstanbul olmasın? Bunun için elbette yeni binalardan daha fazlasına ihtiyaç var. Kurumsal yönetim. Öngörülebilir kurallar. Yatırımcı hakları. Şeffaflık. Hukuki güvenlik. Ve en önemlisi istikrarlı bir güven ortamı. Finans dünyasında itibar, bilançoda görünmeyen ama en değerli varlıklardan biridir. Bir şirket için de böyledir. Bir ülke için de…

GÜVEN KAYBEDİLDİĞİNDE SERMAYE GİDER, KAZANILDIĞINDA GELİR

Türkiye bugün aslında ekonomik bir tercihle karşı karşıya. Sadece büyüyen bir ekonomi olmak mı istiyoruz? Yoksa bölgesinde fiyatların oluştuğu, yatırımların yönlendirildiği ve sermayenin toplandığı bir merkez mi olmak istiyoruz? İkincisi daha zor. Ama getirisi çok daha büyük. Çünkü sermaye piyasalarının sağladığı değer yalnızca finans sektöründe kalmaz. Üretime gider. İhracata gider. İstihdama gider. Teknolojiye gider. Vatandaşın refahına gider. Bu nedenle sermaye piyasalarını yalnızca borsa endekslerinden ibaret görmek büyük hata olur.

Aslında burada konuştuğumuz şey Türkiye’nin gelecek yirmi otuz yılıdır. Çünkü yatırımcıların satın aldığı şey çoğu zaman bir hisse senedi değildir. Satın alınan şey, bir ülkenin geleceğine duyulan güvendir. Ve ekonomik tarih bize aynı dersi tekrar tekrar vermektedir: Doğal kaynaklar zenginlik yaratabilir. Ama kalıcı refahı yaratan şey güvenilir kurumlar, güçlü piyasalar ve itibarı yüksek bir finansal sistemdir.

Türkiye’nin bir sonraki kalkınma hikâyesi de büyük ihtimalle tam burada yazılacaktır…