Sahadan küresel ölçeğe Dicle kıyısında eğitim istişaresi

Kadim medeniyetlerin kavşak noktalarından biri olan Diyarbakır, kasım ayının ilk günlerinde Türkiye’nin eğitim gündemini yakından ilgilendiren önemli bir buluşmaya ev sahipliği yaptı. Milli Eğitim Bakanı Yusuf Tekin’in başkanlığında bakan yardımcıları, merkez teşkilatının yöneticileri ve il milli eğitim müdürleri iki günlük bir çalışma toplantısı için bir araya geldi. Yaz sonunda Cudi’nin eteklerinde başlayan saha odaklı istişare sürecinin Diyarbakır’da devam etmesi, bu buluşmaya ayrı bir değer kazandırdı. Gündem; merkez ve taşra teşkilatları arasındaki koordinasyonun yanı sıra eğitim politikalarının sahadaki karşılığını, öğretmenlerin konumunu ve Türkiye’nin uluslararası ölçekte elde ettiği sonuçları kapsıyordu.

Toplantının yapıldığı mekân da üzerinde durulmayı hak ediyor. Bakanlık üst yönetimini ve il yöneticilerini bir araya getiren böylesine geniş kapsamlı bir organizasyonun, dışarıdan kiralanan bir kongre merkezi yerine Diyarbakır Büyükşehir Öğretmenevi'nde gerçekleştirilmesi anlamlı bir tercihti. Öğretmenevleri uzun yıllar daha çok konaklama ve dinlenme ihtiyaçlarını karşılayan kurumlar olarak görüldü. Bugün ise bu tesislerin fiziki imkânları, teknik donanımları ve organizasyon kabiliyetleriyle daha kapsamlı buluşmalara ev sahipliği yapabildiği görülüyor. Bakanlık politikalarının öğretmenlerin evi sayılan bir mekânda ele alınması mesleki aidiyet bakımından güçlü bir mesaj taşırken, kamu imkânlarının yine kamuya ait tesislerde değerlendirilmesi bu tercihin pratik yönünü oluşturuyor.

EN ÖNEMLİ ÇALIŞMA ARKADAŞLARI: İL MÜDÜRLERİ

Buluşma, merkez teşkilatı ile taşra arasındaki ilişkinin niteliği bakımından da dikkat çekiciydi. Kamu yönetiminde merkezde alınan kararların saha gerçekliğinden uzaklaşması, uygulamada çeşitli aksaklıklara yol açabiliyor. İl müdürlerinin bakanlık yöneticileriyle aynı masa etrafında buluşması, yerel düzeyde karşılaşılan sorunların doğrudan gündeme taşınmasına imkân verdi. Nitekim Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nin sınıflardaki ilk yansımalarından mesleki eğitimin yerel istihdamla uyumuna ve okul öncesi okullaşma oranlarının artırılmasına kadar sahadaki somut uygulama başlıkları bu çerçevede doğrudan değerlendirildi. Bakan Yusuf Tekin’in il müdürlerini en önemli çalışma arkadaşları olarak nitelendirmesi de taşradaki yöneticilerin üstlendiği sorumluluğa işaret ediyordu. Her ilin, hatta her ilçenin ve okulun kendine özgü şartları var. Bu nedenle yürütülen politikaların başarısı, merkezde belirlenen hedefler kadar bu hedeflerin sahada nasıl uygulandığına ve yerel tecrübenin karar süreçlerine ne ölçüde yansıtıldığına da bağlı.

VESAYET MESELESİ

Sahadaki uygulama kapasitesinin güçlendirilmesi arayışı, sistemin yakın geçmişine ve vesayet tartışmalarına ilişkin değerlendirmeleri de beraberinde getirdi. Türkiye’de vesayet meselesi çoğu zaman siyaset, yargı ve sivil-asker ilişkileri üzerinden ele alındı. Oysa eğitim alanında yaşananlar, bu tartışmanın toplumsal geleceği doğrudan ilgilendiren başka bir boyutu bulunduğunu gösterdi. Yıllar içinde devletin derslik, öğretmen ve ders kitabı yatırımlarıyla büyütmeye çalıştığı kamu eğitimine karşı, bazı yapıların kendi yayınlarını ve kurslarını öne çıkararak okulun ve öğretmenin itibarını zayıflatmaya çalıştığı yönündeki eleştiriler yeniden hatırlatıldı. FETÖ yapılanmasının bu alandaki faaliyetleri de aynı çerçevede değerlendirildi.

Bakan Tekin’in konuşmasında hatırlattığı örnekler, meselenin yalnızca dershaneler arasındaki rekabetten ibaret olmadığını ortaya koyuyordu. Devletin ücretsiz dağıttığı ders kitaplarının kullanılmaması yönünde telkinlerde bulunulması, sınav başarısının belirli yayınlara bağlanması ve okuldaki öğretmenin yetersiz olduğu algısının yayılması, resmi eğitim kurumlarına duyulan güveni aşındıran uygulamalardı. Bir sistemin gücü yalnızca derslik sayısı, teknolojik donanım veya müfredatla ölçülemez. Okulun, öğretmenin ve ders kitabının öğrenci ile veli nezdinde taşıdığı itibar da en az bunlar kadar belirleyicidir. Bu açıdan 2013 ve 2014 yıllarında atılan adımlar ile dershane düzenlemesi, kurumsal yapının yeniden güçlendirilmesi bakımından kritik bir dönüm noktası olarak değerlendirilebilir.

ULUSLARARASI GÖSTERGELERE YANSIYAN BİRİKİM

Okul merkezli yapının ve kurumsal güvenin tahkim edilmesi, zamanla uluslararası göstergelere de yansıyan bir zemin oluşturdu. Nitekim toplantıda, son yıllarda yaşanan değişimin küresel ölçekteki yansımaları da ele alındı. Türkiye’nin 2003 yılından bu yana katıldığı OECD Uluslararası Öğrenci Değerlendirme Programı (PISA), sistemin farklı alanlardaki performansını karşılaştırmalı biçimde izlemeye imkân veren temel göstergelerden biri. PISA sonuçları yıllar ve ölçülen alanlar itibarıyla birlikte değerlendirildiğinde, Türkiye’nin özellikle matematik ve fen okuryazarlığı alanlarında sıralamasını yükselterek OECD ortalamasına istikrarlı biçimde yaklaşması, kaydedilen ilerlemeyi daha açık biçimde ortaya koyuyor. Bu sonuçları tek başına belirli bir politika değişikliğine bağlamak doğru olmaz; atılan adımların etkisi zaman içinde ortaya çıkıyor ve birçok faktörden etkileniyor. Bununla birlikte okulun güçlendirilmesi, öğretmenlerin desteklenmesi ve imkânların yaygınlaştırılması yönündeki çabaların bu süreçteki yeri göz ardı edilemez. PISA Direktörü ile yapılan görüşmelerde Türkiye’nin performansının ele alınması ve 8 Eylül’de Slovakya’nın başkenti Bratislava’da düzenlenen toplantıya ülkemizin deneyimini paylaşmak üzere davet edilmesi, bu birikimin uluslararası platformlarda karşılık bulduğuna işaret ediyor.

Hülasa ilim ve irfan geleneğiyle öne çıkan Diyarbakır’da, ülkenin eğitim gündeminin bizzat öğretmenlerin çatısı altında konuşulması hem sembolik değeri hem de sahaya dönük mesajlarıyla güçlü bir çerçeve sundu. Bu buluşma; merkez ile taşra arasındaki iş birliğinin, öğretmenlik mesleğinin itibarının ve devlet okullarına duyulan güvenin dönüşüm açısından önemini bir kez daha gösterdi. Elde edilen kazanımları kalıcı hâle getirmek, bu başlıkların sahada karşılık bulmasına bağlı. Dicle kıyısındaki buluşmanın asıl değeri de mevcut birikimi değerlendirmek ve önümüzdeki dönemin ihtiyaçlarını birlikte belirlemek için ortaya koyduğu ortak çalışma iradesinde yatıyor.