Menü

EDİSYON   :

TRTRENENARARFRFRRURUURUR
38

Bildirimler

Aynadaki yabancı

04:00, 19/11/2026, Perşembe
Yeni Şafak
İllustrasyon: Cemile Ağaç Yıldırım.

Bir zamanlar insanların yüzlerinde hayatına, ruhuna, kalbine ve hissedişine ait izler vardı. O izleri öyle bir kazıdılar ki suretten, şimdi aynadaki yabancıyla tanışmaya çalışan öz benlik, karşılaştığı kişinin güzelliğinden ya da sözüm ona kusursuzluğundan, rekabetçi piyasada yer edinme güdüsü dışında en ufak bir memnuniyet ve huzur damıtacak durumda değil.

Ahsen Öztaş/Sanat Tarihçisi - Yazar


Kadın ve Demokrasi Vakfı (KADEM) ile Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı iş birliğinde, 21-22 Kasım’da yedincisi düzenlenecek olan Uluslararası Kadın ve Adalet Zirvesi, bir kez daha akılları, çağdaş çözülmelerin ve kadın üzerinden, nesillere ve toplumlara sirayet eden anlam kayıplarının üzerine düşünmeye ve konuşmaya davet ediyor. Zirvede “kurgulanmış güzellik” teması vurgulanacak. Bu kapsamda kadının mağduriyeti ve bu mağduriyeti meydana getiren tüm dengeler üzerine söylenecek çok söz var. Gerçek dışı ve toplumsal beklentilerden, güzellik uğruna harcanan zaman, para ve enerjinin toplamda ne büyük bir kaybı var ettiği hakikati de muhakkak bu yolda fikir yürütme zahmetine girmemiş zihinleri, büyük bir içsel hesaplaşmaya zorlayacak.

KURGULANMIŞ GÜZELLİK

Bilhassa çağın dijitalleşme eğiliminden ve bu eğilime yön veren algoritmaların nasıl bir güzellik zorbalaması tesis ettiği üzerinden “kurgulanmış güzellik” temasının işleneceğini söylemek mümkün. Zirvenin ehemmiyeti bazı sorulara aradığı cevaplarda son derece aşikar. Zira sorulardan biri, yeni güzellik standartlarının kadını toplumsal hayattan nasıl izole ettiği üzerine aranacak katmanlı cevapları akla getiriyor. Toplumsal hasarın can damarına temas eden sorular, başlıklar ve konuşmacılar eşliğinde, dayatmaların kadına etkisi ve dönüşen, değişen, anlamdan düşen kadın değerinin toplumları nasıl bir dejenerasyona uğrattığı acı gerçeğine de dikkat çekilecek. Zirvenin temasından ve temayı destekleyen sorular, kaygılar ve düşünsel vetireler üzerinden vardığım en can alıcı soru ise şu; kadınlara bunu kim yapıyor? Toplumları kadın üzerinden kim yeniden şekillendiriyor?

KURU TOHUM EVRESİ

Bütün fizikî ve maddî dayatmalar, genel kabuller, geçici yeniliklerin heyecanına kurban edilen geleneksel birikimler ve insanı yeniden tanımlamaya programlanmış modern estetik ekoller, kendine yabancılaşmanın kuru tohum evresini teşkil ediyor. Zira bu merhalede henüz tohum suya kavuşmamış, yani dejenerasyon içselleşmemiştir; fakat kendinden ayrılmanın ilk ayağını teşkil eden ‘tohumun toprakla buluşma aşaması’ gerçekleşmiştir. Suretlerin, biçimlerin bozulmasının henüz içsel kabul aşamasına geçmediği bu safha, yalnızca dış baskıların, dayatmaların ve nevzuhur değişkenlerin kuklası insanı, kalabalıklar içinde kendine bir yer edinme telaşına monte ediyor. Oysa insan “zorla sığma” ve “yer edinme” metaforik eylemlerinin demontesidir. Sığmaya çalıştığı bu özenti revizyon lokasyonuna montelenmiş insan modelinin tek gayesi; henüz adı konulmamış ve şartları oluşmamış bir rekabet piyasasında eğreti durmamak.

KENDİNE YABANCILAŞMA

Psikolojide kendine yabancılaşma bilinç kaybının farklı versiyonları olarak nitelendiriliyor. Nietzsche ise bu yabancılık duygusunun insana kendi yolunu kaybettireceği hakikatinin altını çiziyor. Bazı psiko-sosyal içerikli eserlerde de bu husus hakkında sahte benlik yakıştırması layık bulunmuş. Franz Kafka, kendisiyle arasındaki mesafeyi bir başkasının hayatını dışarıdan izlemekle eş değer tutarken; Albert Camus, yabancılaşmayı sürgün kavramıyla açıklamış. Oğuz Atay’ın Tutunamayanlar’ında, içinde, kendinden habersiz yaşayan ve kendine benzemeyen bir başkasının varlığından duyulan rahatsızlık baskın. Tüm bu farklı orijinlerden beslenen ama aynı yok oluşa dikkat çeken çözülmeler, insanın kendine yabancılaşmasının, bir çıkmaz sokak olduğu kanaatini derinleştiriyor.

Dayatmaların yaptığı da bu değil mi zaten? Aynaya yansıyan bu yeni(!), el yordamıyla düzeltilmiş, kırpılmış, eklemelerle dengelenmiş, yeni katmanlarla biçimce ve boyutça rakamsal kaymalara uğramış kimliksiz yansımanın, insanın özünde tuttuğu kişiliğiyle en ufak bir benzerliği bulunmuyor. İnsanın dışı iç dünyasından haber vermiyor artık. Gözlere renk veren dekoratif lensler, dizayn edilmiş kaşlar, gerçek hikâyeyi kaçırmamıza neden oluyor. Manada teşkilatlanan letafet, göz bebeklerinde bir ışıltı var eder, bu ışıma dış dünyaya bir anlatıcı görevi görürdü. Göz kenarındaki çizgiler, yaştan ziyade, yaşanmışlıklardan beslenen katmanlardı. Mimikleri harekete zorlayan duygudurum, göz altlarında ve kenarlarında çizgisel romanlar meydana getirirdi. Her insanın yüz çizgileri o ana kadarki duygu birikiminin anlatısıydı. İnsanlar, yüzlerinden tanınırdı. Evet, evet… Bir zamanlar insanların yüzlerinde hayatına, ruhuna, kalbine ve hissedişine ait izler vardı. O izleri öyle bir kazıdılar ki suretten, şimdi aynadaki yabancıyla tanışmaya çalışan öz benlik, karşılaştığı kişinin güzelliğinden ya da sözüm ona kusursuzluğundan(!), rekabetçi piyasada yer edinme güdüsü dışında en ufak bir memnuniyet ve huzur damıtacak durumda değil.

KUSURSUZLUK MİTİNİN UYANIŞI

Peki bu sürgün tam olarak nerede başladı? Dayatmalar zincirinin ilk halkasını kim tutuyor? Hadi bütün bunlar bir şekilde kendinden beslenen ve kendinden doğan elektromanyetik dalgalar gibi hiçbir kaynağa ihtiyaç duymaksızın çoğalıp boşlukta ilerledi diyelim; meydana gelen bu elektromanyetik alanı zıt dalgalarla ya da emerek etkisini azaltabilecek karşıt argümanlarla durduramayan toplumlar şu an ne işle meşgul? Elektromanyetik alanı hiçliğe dönüştürmek fizik yasaları kapsamında mümkün olmasa da etkisini azaltmak mümkündü. Fakat toplumlara yön veren, trendleri belirleyen, modanın dayattığı ilkelerden kâr sağlayan bütün odaklar, insanlara ‘kabul görme’ telaşını iliklemekle meşgul.

Kusursuzluk ve ideal güzellik anlayışı olarak niteleyebileceğimiz bu mitin uyanışının, hatta şaha kalkışının çağdaşıyız. Bu kusursuz insan modeline eğilim Yunan Antik Çağı’nın girdisi. Yüzyıllar sonraki rönesansın da asli mayası olduğundan, günümüzde teknolojik ve tıbbî kolaylıkların da eklenmesiyle yeni bir arayüzle hepimize yedirilmiş bulunuyor. Çağın en büyük kaybedeni ise “kadın” ve devamında toplum, toplumlar... Zira Yunan Klasik çağının ve rönesansın, insanı hedefe alan amorf kusursuzluk tutkusu, bugün bir kez daha kadın üzerinden kendine bir tutunma zemini bulmuş görünüyor. Bu bulamaç mana ile kadın sosyal hayatta, iş ortamında ve dahil olduğu tüm yaşamsal segmentelerde beklenen kusursuz güzellik, kabul gören estetik anlayış yönetmeliğinin kâğıda dökülmemiş maddelerince değerlendirmeye alınıyor. Tam da Albert Camus’nun sürgün olarak nitelendirdiği kendine yabancılaşma ve sürgün eşitliğindeki vahametin mutant versiyonunda yol alıyoruz. Bu gerçekten bir sürgün. İnsanın tüm kabiliyetlerinin, söz kıymetinin, sanattaki ehliyetinin, annelik makamındaki göz ardı edilemez insan yetiştirme yüksek değerinin ve daha bir dolu hayata ve insana temas eden faydasının tali yol hükmünde kaldığı bu çağ, bahsi geçen zorlama güzellik, kusursuzluk anlayışını daha önemli ve hayatî değerde kabul ediyor. Kadını kendinden yabancılaştırmakla kalmıyor, kadını anneliğine ve bu yolla evlatlarına da bigâne hâle getiriyor. Kadını, eş statüsünde de görsel estetik değerinin ötesindeki manalarda aramadığından, içindeki tezyinatın ne kadar paha biçilmez olduğuyla kimse ilgilenmiyor.

Kadını sanatsal bordürlere alan bu zorba anlayışı bir yönüyle sanat akımı (!) olarak ele almak mümkün. Fakat süsleme sanatlarındaki pozitif sonuç, bu kulvarda yine yüz güldürmüyor. Zira kadının varlık değeri şimdilerde maalesef anlama temayül eden bordürlerden ziyade, estetiği önceleyen kaba ve hantal çerçeveler içine sıkıştırılmış görünüyor. İnsanın sanat değeri varsa da bunun yaradılıştan gelen fiziki ve içsel donanımdan başkası olabileceği zannını kim düşürdü ki akıllara?

DİKTATÖR GÜZELLİK ANLAYIŞININ DAYANAKLARI

Dijital etkileşimin katılaştırdığı ruhsal varlığımızın da mikroskobik bir vasata ihtiyacı var. İç gözlemle; dijital çağın insanda kalın ve uyumsuz kabuklar meydana getirdiği; birtakım yapısal izolasyon malzemeleri ile hakikat geçirmezliği var ettiği yadsınamaz. Özetle insanlık mutasyona uğratılıyor. Bunun ilk mesnedi dijitalleşme. Dar bir çevrede ve isteğe tâbi çağdaş yenilikler, dijitalin yaygınlaşmasıyla daha geniş kitleler üzerinde ve istemsiz bir zorunluluk ilkesiyle kendini günceller oldu. Verileni süzmeden, eleklerden geçirmeden kabule alan bir iç yazılımla yeniden revize edildik.

Ve kadınca güzellik, bu sayede(!) tamamen dış görünüşe indirgenen bir Antik Çağ bozması vehimle yeniden tanımlandı. Şimdilerde sosyal medya akımları ve trendler, kadını estetik burunlardan, tamamen silinip yeniden çizilmiş yapay kaşlardan, takma kirpiklerden, şişme dudaklardan, yağı alınmış vücut parçalarından ve boya görmediyse saçtan sayılmayan saçlardan ve çok daha fazlasından kimliklendiriyor. Dijitalde kadına kimliğini veren isimsiz bir topluluk var. Bunların ismi yok ama cismi son derece bariz. Elbette trendlerin üye sayısından cebini dolduran herkes, kadını bu değersiz gayrete bağlayan grubun ilk halkası. Halkayı eklemleme yoluyla büyüten bazen de kadının kendisi. Kadın bu dijital rekabette hem mağdur hem de kısmen fail. İnsanın fotoğrafıyla gerçeği arasına sıradağlar dizen abartılı kamuflaj yöntemleri, belli bir standardı yakalama mecburiyetini pazara bırakıyor. Alıcı olan kadın ise kendine yabancılaşma ve kendi gerçekliğini inkar etme pahasına bu verimsiz rekabet duygusuna ve pazarda satılanın kıymetli olduğu zannına kurban gidiyor. Emek ve zaman israfından geriye de birkaç etkileşim süsünden başka bir şey kalmadığı gibi, kayıplar da saymakla bitmeyecek kadar can yakıcı seviyede. Zira anlam kaybı, içsel huzur kaybı, kendine inanma ve kendini sevme becerisinden yoksunluk gibi basit seviyede kayıplardan bahsedebileceğimiz gibi; kadını anne ve insan değerinden alaşağı etmeyi amaçlayan bu görsel beklenti zorbalığının, daha alıp götüreceği çok fazla değer var gibi görünüyor.

Üstelik güzellik algısını oluşturan çatı ve hatta temel de absürt. Zira zorlama güzellikler, ilk kaybı inandırıcılık sezgisinden veriyor. İnsandan insana transfer olan tüm insanî duygularda da kıtlık baş gösteriyor. Her yüzü tek bir kalıba ve belli konturlar içine sıkıştıran bu zorlama estetik kanunları, kişiliği ve duyguları bahçedeki eski odunlukta çürümeye bıraktı.

YABANCILAŞMANIN SONU: İNSANI KENDİYLE BULUŞTURMAK

Kişiyi (bilhassa kadını) kendiyle buluşturacak ve mirat-ı mücellada suretiyle sîretini ahenkli bir ritme bağlayacak formüllere ihtiyaç var. Dijital algoritmaların baskın sesini kısmaya ve suni kusursuzluk iddialarını evvela algılarda çürütmeye besmele çekmenin zamanı. Zira bu bozuk düzen yollar, tüm ailevî ve kültürel kervanlarımızın tekerleklerine çomak sokacak, düşüşümüzü kaçınılmaz kılacak. Çocukları ailesinden koparan, yuvaları darmadağın eden, eşler arasına soğuk duvarlar inşa eden ve herkesi kendi sınırlı dünyasında yabancıya yakın, yakına yabancı bir raddeye ulaştıran dijital kaosu durduracak etkin güzergâhlar belirlemezsek, kadının sahte estetik dayatmasında kayboluşunu izlemekle kalmaz, ailelerin ve maşerî şuurun altında patlamaya hazır dinamitleri de kendi ellerimizle ateşe vermiş oluruz.

Ne yapmalı derseniz hiç lafı uzatamam. Süsleyip püsleyip yeni kalıplara da sokamam. Sırf farklı bir duyum lezzeti vereyim diye hiç söylenmemişi söyleme hırsına da yenik düşemem. Mana ve madde ters orantılıdır. İkisini aynı kıymette var edemezsiniz. Manadaki zenginliği artırmak, bütün algoritmaları, dijital hevesleri, akımların zorlayıcı estetik parametrelerini yerle bir eder. Şöyle bir misalle yola çıkmalı. Çocuklarımız, dijital oyunların görünen yüzünün kurbanı değil. Biz hep birlikte, arkaya yerleştirilen frekansların, algıyı yeni bilgilerle işleyen o minimal görsel ve işitsel bilinçaltı silahların hedefindeyiz. Oysa İslâm’da tüm bu çöküşleri durduracak şifreler çoktan insanoğluna bahşedildi. Özetle, Kur’anî frekansı insan hücresine işlemediğinizde, dıştan zerk edilen frekanslar ve tüm kötücül girdiler, kişiyi dijital bir köleye dönüştürmekte hiç zorlanmayacak. İlahî virdler insanı sadece yaratıcısını övme ritüleinde tutmak için değildir. Namaz başta olmak üzere tüm ibadetler, zihnin almaçlarını mahfazaya almak; kalbin hissi, zihnin bilgiyi elekten geçirme potansiyelini artırmak üzere Allah-u Teala tarafından kullara verilmiş en mukavim mahfazalardır. Hiç kimse kusura bakmasın, aileyi de erkeği de kadını da toplumu da erozyondan kurtaracak tek geçerli istikamet manayı beslemektir.

Siz övgüye layık olan Allah’ı (cc) tespih etmezseniz, bu (haşa) Yaratıcıdan bir şey eksiltmez. Ama sizi yönlendiren tüm hücreleri ve hormonları gerçek bilgiden mahrum bırakırsınız. İşte insan da böyledir. İnsanın sanatına, zanaatına, el emeğine, zihin üretimine, anneliğine-babalığına, insanlığına değer atfeden ve birbirini destekleyen toplumsal bir sistem inşa etmezseniz, takdiri ve değeri estetik dayatmalarda bulan insanlık, ailevi yıkımları da beraberinde getirecektir.

Tüm kadınları, suretin geçici ve aldatıcı parıltısı karşısında, sîretin sönmez ışığını yeniden kuşanmaya davet ediyorum.


Başlıklar :Toplumaktüelhayat
Yorumlar

Sitemizde paylaştığınız yorumlar, diğer kullanıcılar için değerli bir kaynaktır. Lütfen farklı görüşlere ve diğer kullanıcılara saygılı olun. Kaba, saldırgan, aşağılayıcı veya ayrımcı ifadeler kullanmaktan kaçının.

10 saniye sonra yönlendirileceksiniz...

10 saniye sonra yönlendirileceksiniz...