Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Sekreteryası (BMİD) tarafından Antalya’da düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği 31. Taraflar Konferansı’na (COP31) Türkiye’nin ev sahipliği yapması, Türkiye açısından uluslararası alanda önemli bir başarıdır.
COP31’i yalnızca küresel ısınmanın görüşüldüğü bir çevre toplantısı olmanın çok ötesinde ele almak gerekir. İklim değişikliğiyle mücadele, ülkelerin enerji politikalarını, sanayi üretimini, ticaret ilişkilerini ve kalkınma stratejilerini yeniden biçimlendiriyor. Dolayısıyla konferansın temel konusu aslında iklim değişikliğinin varlığından çok, mücadelenin ekonomik maliyetinin ve teknolojik imkânlarının ülkeler arasında nasıl paylaşılacağıdır.
Birleşmiş Milletler’in COP31 öncesinde yayınladığı rapor, güneş enerjisi, elektrikli araçlar ve enerji depolamadaki ilerlemeler bakımından olumlu bir tablo çiziyor. Ancak bu imkânlardan yararlanma düzeyi ülkeler arasında çok farklı. Gelişmiş ülkeler dönüşümü finanse edecek sermayeye ve teknolojiye sahipken, gelişmekte olan ülkeler hem sanayileşmeyi sürdürmek hem de emisyonlarını azaltmak durumundalar.
İKLİM DEĞİŞİKLİĞİNİN FATURASINI KİM ÖDEYECEK?
İklim değişikliği ile mücadelede 1997 yılında imzalanan Kyoto protokolünden beri hem hukuki düzenleme açısından hem de teknolojik olarak önemli mesafeler de katedildi. Burada özellikle vurgulanması gereken temel bir husus şudur: Gelişmiş ülkeler, uzun yıllar boyunca kömür, petrol ve doğal gaza dayalı bir sanayileşme yolu izlediler, bu sayede hem teknolojik hem de finansal bakımdan bugünkü güçlü konumlarına ulaştılar. Yani mevcut iklim değişikliği, büyük ölçüde bugün gelişmiş ülkelerin salınımları sebebi ile meydana geldi. Ancak Kyoto’dan beri iklim değişikliği ile mücadelede gelişmemiş ve gelişmekte olan ülkelerin de bedel ödemesi isteniyor. Kalkınma sürecini henüz tamamlamamış toplumların iklim değişikliğine sebep olan atmosferik kirlenmede sınırlı sorumluluğu olduğu biliniyor. Bu bakımdan tarihsel sorumlulukları farklı olan ülkelere benzer yükümlülüklerin getirilmesi, fırsat eşitliği ve rekabet ortamı açısından ciddi bir husustur.
Avrupa Parlamentosu’nun COP31 araştırmasına göre, gelişmekte olan ülkelerin iklim dönüşümü için yıllık yaklaşık 1,3 trilyon dolar finansmana ihtiyacı var. Paris Anlaşması çerçevesindeki taahhütler bu ihtiyacın belirgin biçimde gerisinde kalmaktadır. Üstelik sağlanan finansmanın önemli bölümünün kredi niteliğinde olması, yoksul ülkelerin borç yükünü artırma riski taşımaktadır. İklim finansmanı bu yüzden yalnızca kaynağın büyüklüğüyle değil hangi şartlarla sunulduğu, kazancın kimde kaldığı ve riskin kimin üzerinde olduğuyla da ilgilidir.
AVRUPA BİRLİĞİ TEMKİNLİ
Öte yandan Avrupa Birliği’nin COP31’e daha ihtiyatlı yaklaşması da dikkat çekicidir. Ian Johnston’ın Financial Times’ta yer alan 9 Kasım 2026 tarihli değerlendirmesine göre Avrupa önceki dönemlerde savunduğu iddialı hedefleri ekonomik gerçeklerle birlikte yeniden gözden geçiriyor. Sanayinin rekabet gücü, enerji maliyetleri ve bütçe baskıları yeni finansman taahhütlerini zorlaştırıyor. Yani dönüşümde liderlik iddiasındaki ülkeler bile maliyetler belirginleştikçe temkinli davranıyor.
Guardian’da Adam Morton’ın 4 Ekim 2026 tarihli analizi, Türkiye ve Avustralya’nın fosil yakıt politikalarını eleştiriyor ve iki ülkenin kömür kullanımını sürdürürken iklim görüşmelerine liderlik etmesinin tutarlılığını sorguluyor. Bu eleştiriler adeta BMİD sekreteryasının elini güçlendirmek amacıyla bir ön alma niteliği taşıyor. Oysa Türkiye’nin 2025 yılında kişi başı karbon dioksit salınımı (5,67 ton) AB ülkelerinin ortalaması (5,52 ton) civarındadır. Bu oran Polonya’da 7,41 ton, Belçika’da 7,41 ton, Almanyada 6,89 tondur.
CEVAP BEKLEYEN SORULAR
Ülkelerin enerji güvenliği, sanayi üretimi ve kalkınma ihtiyaçları göz ardı edilemez. Asıl mesele, çevresel hedeflerle ekonomik gerçeklikler arasında uygulanabilir bir dönüşüm takvimi oluşturabilmektir. Türkiye’nin COP31 Başkanlığı’nda benimsediği uygulama odaklı yaklaşım bu noktada önemlidir. Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum’un dile getirdiği İklim Uygulama Köprüsü, finansman ihtiyacı bulunan projelerle yatırımcıları, teknolojiye ihtiyaç duyan ülkelerle teknoloji sağlayıcılarını buluşturmayı hedefliyor. Ancak böyle bir yaklaşımın başarısı, ortaya konulacak ölçülebilir sonuçlarla anlaşılacaktır. Hangi ülkede ne kadar emisyon azaltılmıştır? Hangi teknolojiler geliştirilmiştir? Hangi yatırımlar gerçekleştirilmiştir? Enerji maliyetleri ve sanayi rekabeti nasıl etkilenmiştir? Bu soruların cevaplanamadığı bir süreçte uluslararası iklim konferansları, somut dönüşüm üretmekten çok siyasi taahhütlerin tekrarlandığı platformlara dönüşebilir.
Bir başka risk de yeşil dönüşümün yeni teknolojik ve ekonomik bağımlılıklar oluşturma ihtimalidir. Fosil yakıtlara bağımlılığı azaltmaya çalışan ülkeler, bu defa batarya teknolojileri, kritik mineraller, nadir toprak elementleri ve ileri enerji sistemleri üzerinden başka ülkelere bağımlı hâle gelebilirler. Bu durumda enerji dönüşümü gerçekleşse bile ekonomik ve teknolojik bağımsızlık sağlanamayabilir.
BAŞARILI BİR ORGANİZASYONUN ARDINDAN
COP31’in başarısı, ülkelerin ne kadar iddialı hedefler ortaya koyduğundan çok, bu hedeflerin ne ölçüde hayata geçirilebildiği, maliyetlerin ne kadar adil paylaşıldığı ve ülkelerin bilimsel ve teknolojik gelişimine nasıl katkı sağladığıyla değerlendirilmelidir. Burada asıl mesele, çevreyi daha fazla kirleten ülkelerin, yol açtıkları kirlilikle orantılı olarak daha fazla sorumluluk ve mali yük üstlenmelerini sağlayabilmektir. Çevreyi daha fazla kirleten ülkelerin, yol açtıkları kirlilikle orantılı sorumluluk ve mali yük üstlenmesi sağlanabilirse Birleşmiş Milletler çatısı altında yürütülen iklim mücadelesini gerçek anlamda değerli ve etkili olur.
Türkiye açısından COP31’in gerçek değeri, üniversitelerimizin, araştırma merkezlerimizin ve sanayi kuruluşlarımızın düşük karbonlu çelik üretimi, temiz enerji, geri dönüşüm, ileri malzemeler ve enerji depolama alanlarında özgün teknolojiler geliştirme ve bunları ekonomik değere dönüştürme kapasitelerinin artırılmasıyla ortaya çıkacaktır.
Böylesine büyük bir organizasyona ev sahipliği yapmak kadar bu süreci kendi bilimsel üretim gücümüzü ve sanayi rekabetimizi geliştirecek kalıcı bir fırsata çevirebilmek de önemlidir.
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.