İnsan göründüğü kadar mı değerli?

Dijital çağın en dikkat çekici paradokslarından biri, insanların hiç olmadığı kadar görünür hâle gelirken, kendilerini hiç olmadığı kadar değersiz hissedebilmeleri. Çünkü artık değer, çoğu zaman karakterden ziyade görünürlükle, takipçi sayısıyla ve beğenilerle ölçülüyor.

DIŞARIDAN GELEN ALKIŞ GEÇİCİDİR

Bir paylaşım binlerce beğeni aldığında kendimizi başarılı hissediyor, beklediğimiz ilgiyi görmediğimizde ise içten içe “Acaba yeterince değerli değil miyim?” sorusunu sormaya başlıyoruz. Böylece insanın değeri, farkına varmadan ekranın algoritmalarına teslim ediliyor.

Oysa psikolojinin de ortaya koyduğu gibi, benlik saygısını yalnızca dışarıdan gelen onay üzerine kurmak, kişiyi kırılgan hâle getirir. Çünkü dışarıdan gelen alkış geçicidir. Bugün var olan ilgi, yarın başka bir gündemin içinde kaybolabilir. Eğer insan kendisini sadece görünürlüğü kadar değerli hissediyorsa, görünürlüğünü kaybettiğinde kendi değerini de kaybettiğini düşünmeye başlayabilir.

İslam düşüncesi ise insana bambaşka bir değer ölçüsü sunar. Kur’an-ı Kerim’de, “Andolsun, biz insanoğlunu şerefli kıldık.” (İsrâ, 17/70) buyrulur. Dikkat edilirse bu ayette insanın değeri; servetine, makamına, şöhretine ya da insanlar tarafından ne kadar tanındığına bağlanmaz. İnsan, sırf insan olduğu için yaratılıştan gelen bir onura sahiptir.

ALLAH SURETLERE VE MALLARA DEĞİL, NİYETLERE VE KALPLERE BAKAR

Ne var ki modern dünyanın görünür olma arzusu, zaman zaman ibadetlerimizi ve iyiliklerimizi bile gösterme isteğine dönüştürebiliyor. Yapılan yardımın fotoğrafı, edilen duanın paylaşımı, hayırlı bir davranışın mutlaka görülme arzusu... Elbette güzel örneklerin paylaşılması başkalarını teşvik edebilir. Ancak insanın zaman zaman kendisine şu soruyu sorması gerekir: “Bunu Allah rızası için mi yapıyorum, yoksa insanların takdiri için mi?”

Tasavvuf geleneğinde “ihlâs” kavramı tam da bu noktaya işaret eder. İhlâs, yapılan amelin yalnızca Allah için yerine getirilmesidir. İnsanların övgüsü arttığında da azaldığında da niyet değişmiyorsa, işte orada gerçek samimiyet vardır.

Peygamber Efendimiz (s.a.v.) de amellerin değerini dış görünüşe değil, niyet ve kalbe bağlayarak şöyle buyurmuştur:

“Allah sizin suretlerinize ve mallarınıza bakmaz; kalplerinize ve amellerinize bakar.” (Müslim, Birr, 33)

Bu hadis, günümüzün görünürlük kültürüne güçlü bir cevap niteliğindedir. İnsanların bizi nasıl gördüğünden önce, Allah’ın bizi nasıl gördüğü önemlidir.

Sosyal medyada herkes hayatının en güzel karelerini paylaşmakta. Başarılar görünür olurken, başarısızlıklar, gözyaşları ve yalnızlıklar ise çoğu zaman ekranın dışında kalır. Bu nedenle başkasının vitriniyle kendi hayatımızı kıyaslamak hem psikolojik hem de manevi açıdan mutedil olmayabilir. Kur’an’ın, “Allah’ın sizi birbirinizle üstün kıldığı şeyleri temenni etmeyin.” (Nisâ, 4/32) uyarısı, kıskançlıktan öte sürekli karşılaştırma hâline de önemli bir sınır çizer.

KARAKTERİN İNŞA ETTİĞİ İTİBARI HİÇBİR ALGORİTMA VEREMEZ

Belki de bugün en çok ihtiyaç duyduğumuz şey, görünür olmaktan önce görülüyor olduğumuzu hatırlamaktır. İnsanlar bizi fark etmese de Allah yaptığımız her iyiliği, döktüğümüz her gözyaşını, gösterdiğimiz her sabrı bilir. Kur’an’da, “Kim zerre kadar hayır yaparsa onu görür.” (Zilzâl, 99/7) buyrulması, hiçbir iyiliğin karşılıksız kalmayacağını haber verir.

Sessizce yapılan bir yardım,

Kimsenin bilmediği bir dua,

Bir yetimin başını okşamak,

Anne babaya gösterilen hürmet,

Bir öğrencinin elinden tutmak,

Bir gönlü incitmemek...

Bunlar sosyal medyada gündem olmayabilir. Ama Allah katında değeri, milyonlarca beğeniden çok daha büyüktür.

Bugün çocukları ve gençleri “Nasıl daha çok görünür olurum?” sorusundan önce “Nasıl daha güzel bir insan olurum?” sorusuyla buluşturabilmeliyiz. Çünkü karakterin inşa ettiği itibarı, hiçbir algoritma veremez.

Sonuç olarak insan, göründüğü kadar değil olduğu kadar değerlidir. Asıl mesele insanların alkışını kazanmak değil, Hakk’ın rızasını kazanmaktır. Beğeniler azalabilir, takipçiler eksilebilir, gündemler değişebilir. Fakat samimiyetle yapılan bir amel, ihlâsla edilen bir dua ve güzel bir ahlak, hem insanın ruhunda hem de Allah katında değerini daima korur.

Belki de bu çağın en önemli sorusu şudur: İnsanlar beni görüyor mu, yoksa Allah benden razı mı? 

Vesselam…