NATO, Türkiye’nin tarihsel misyonu ve etki gücü olan bölgelere ne söyleyecek?

Ne zaman Batı-Türkiye ilişkilerini ele alsak, Türkiye’nin dış politikada geldiği aşamaya birkaç cümleyle de olsa atıf yapma gereği duyuyoruz.

Soğuk Savaş bitene kadar Türkiye’nin dış politika başlıkları bir elin parmaklarını geçmiyordu. Hariciye konusunda yetkinliği olmayan birisine sorsanız bile bu başlıkları tek tek sıralayabilirdi.

AK Parti iktidarının son on yılında ise diplomatik yelpaze o kadar genişledi ki hangi cepheden baksanız onlarca farklı başlık ve alt başlıkla karşılaşıyorsunuz.

Biz, imparatorluk bakiyesi bir milletiz. Dünyanın son büyük imparatorluğu olan Osmanlı’nın mirasçısı olan Türkiye›nin tarihsel hinterlandının bu kadar geniş olması son derece doğaldır.

Türkiye’de uzun yıllardır süregelen bir tartışma vardı: “Yüz yıl önce ayrıldığımız coğrafyalarla neden bu kadar mesafeliyiz?” Oysa bir ülkenin sınırlarının ötesinde etkili olabilmesi için ekonomik, diplomatik, askerî ve siyasi kapasiteye sahip olması gerekir. Kırk yıl önce ne böyle bir Türkiye vardı ne de Türkiye ile güçlü ilişkiler kurabilecek bir hinterlant mevcuttu.

Varşova Paktı ile Atlantik İttifakı’nın katı güç dengesi, birkaç istisnai girişim dışında alternatif dış politika açılımlarına fırsat tanımıyordu.

Suriye iç savaşında Rusya, İran ve Türkiye yeni güç dengeleri olarak ortaya çıktı. Sürecin sonunda bölgenin en etkin aktörlerinden birinin Türkiye olduğu fiilen tescillenmiş oldu.

Önümüzdeki hafta NATO Zirvesi Ankara›da toplanacak. Bu toplantı, NATO›nun geleceğine ilişkin yürütülen yoğun tartışmaların ardından ittifakın yeni vizyonunun nasıl şekilleneceğine dair önemli ipuçları verecek.

Son dönemde NATO hakkında şu değerlendirmeler sıkça yapılıyor:

* “NATO’nun beyin ölümü gerçekleşti.”

* “NATO, İsrail-ABD-İran savaşına katılmadı ve taraf olmadı.”

* “ABD, NATO’nun yükünü artık tek başına taşımak istemiyor.”

* “ABD, Avrupa’daki askerî varlığını azaltıyor.”

* “Üye ülkelerin savunma harcamalarını millî gelirlerinin yüzde 5’ine çıkarması isteniyor.”

Bugün NATO etrafındaki tartışmalar daha çok Avrupa ve ABD merkezli gibi görünse de Ankara Zirvesi’nde Türkiye’nin merkezinde bulunduğu birçok başlığın da gündeme geleceğini düşünüyorum.

Irak, Suriye, Lübnan ve Ermenistan başlıkları doğrudan masada olacaktır. Türkiye’nin bölge üzerindeki nüfuzu çerçevesinde yeni değerlendirmelerin yapılması kuvvetle muhtemeldir.

Körfez ülkelerinin güvenliği bugüne kadar ABD’nin üstlendiği güvenlik mimarisi büyük ölçüde İsrail’in güvenliği ekseninde şekillendi. Bundan sonraki süreçte Türkiye, Suudi Arabistan, Mısır ve Pakistan arasında gelişebilecek olası dayanışmanın nasıl karşılanacağını ise zaman gösterecek.

Bu. Zirve İsrail’e güç katmak yerine İsrail’i sınırlandıran bir sonuç üretebilir.

Ukrayna-Rusya savaşı Avrupa’nın güvenliği açısından ağır sonuçlar doğururken, Karadeniz’in geleceği ve güvenliği de doğrudan Türkiye’yi ilgilendirmektedir.

Konu Akdeniz, enerji ve güvenlik jeopolitiğine geldiğinde Türkiye’nin bir uçtan diğer uca uzanan geniş bir etki alanı bulunduğu görülmektedir. Bir tarafta Yunanistan, diğer tarafta İsrail bulunmaktadır ve bu hattın tamamı Türkiye’nin güvenlik hesaplarının içindedir.

NATO toplantısında en fazla merak edilen konulardan biri de şudur: Akdeniz’den Kafkasya’ya, Ortadoğu’dan Afrika’ya ve Balkanlar’a kadar her geçen gün nüfuzunu artıran Türkiye karşısında NATO nasıl bir strateji geliştirecek? Bu nüfuzun genişlemesini destekleyecek mi, yoksa bu etki alanına ortak olmayı mı tercih edecek?

Trump’ın. Sayın Cumhurbaşkanı Erdoğan’a duyduğu saygıyı birçok kez açık biçimde dile getirmiş olması da diplomatik açıdan dikkate değer bir unsur olarak öne çıkıyor.

Bugün dünyanın en karmaşık, en geniş tarihî misyona sahip ve jeopolitik olarak binlerce dengenin üst üste geldiği bir coğrafyada liderlik yapan Sayın Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın, NATO Zirvesi’nin genel atmosferine önemli ölçüde etki edeceği ve Türkiye’nin masadan daha güçlü kalkması için diplomatik ağırlığını ortaya koyacağı açıktır.

NATO 3.0 kavramının gerçekte neye karşılık geldiğini bu zirvede daha net göreceğiz. Muhtemeldir ki Ankara Zirvesi, NATO tarihinin uzun yıllar hatırlanacak toplantılarından biri olacaktır.

Sayın Cumhurbaşkanı her işi büyük bir ciddiyetle ele alan bir liderdir. Bu yaklaşım, ev sahipliği yapılan zirvelerin ruhunu ve sonuçlarını da etkiler.

Ankara’da gerçekleştirilecek bu zirve herhangi bir Batı başkentinde yapılsaydı muhtemelen rutin bir NATO toplantısı olarak başlayıp sona erecekti.